• «Είναι το αρχαιότερο σε λειτουργία και ιστορικότερο σχολείο της χώρας» • « Πρόθεσή μου είναι τα επόμενα χρόνια να συνεχίσει η Σχολή να ζει και να αναπνέει μέσα από τους μαθητές της, να παραμένει φάρος γνώσης, πνευματικής καλλιέργειας και αξιών» • «Στη Σχολή δίδαξαν ή φοίτησαν πέντε εκ των Αγίων της Εκκλησίας μας. Το μαθητολόγιο της Σχολής κοσμούν πολλοί μετέπειτα Πατριάρχες, αρχιερείς, ήρωες, εθνομάρτυρες, διδάσκαλοι και λόγιοι»
Στην ιερή ατμόσφαιρα του «Νησιού της Αποκαλύψεως», εκεί όπου η ιστορία συναντά την πνευματικότητα, η Πατμιάδα Σχολή στέκεται εδώ και τρεις αιώνες ως ένας αειθαλής πλάτανος της ελληνικής παιδείας. Σήμερα, η Πατμιάδα συνεχίζει να πορεύεται διανύοντας τον 4ο αιώνα λειτουργίας της, ισορροπώντας ανάμεσα στην πολύτιμη κληρονομιά της και τις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής. Ως το αρχαιότερο εν λειτουργία σχολείο της Ελλάδας, παραμένει ένας ζωντανός οργανισμός που μεταλαμπαδεύει στους νέους όχι μόνο γνώση, αλλά ήθος και όραμα. Στη συνέντευξή του στη «δ», ο σχολάρχης της Πατμιάδας Εκκλησιαστικής Σχολής, κ. Ιωάννης Ζαρκαδούλας, ξετυλίγει το νήμα αυτής της μεγάλης και ιστορικής διαδρομής. Μας μιλά για τη σύνδεση της Σχολής με την ορθόδοξη παράδοση, τις προκλήσεις της διοίκησης ενός ιστορικού ιδρύματος και το όραμά του για μια παιδεία που, όπως ο ίδιος τονίζει, παραμένει πάνω από όλα ένα «πνευματικό όχημα» για τον άνθρωπο.
• Κύριε Ζαρκαδούλα να ξεκινήσουμε τη συνέντευξή μας από το πότε ιδρύθηκε η ιστορική Πατμιάδα Σχολή και ποιες ανάγκες ήρθε να καλύψει.
Θα ήθελα, καταρχάς, να σας ευχαριστήσω θερμά για τη φιλοξενία και το ενδιαφέρον σας για την ιστορική Πατμιάδα Σχολή. Εύχομαι σε εσάς και τους αναγνώστες σας καλή και ευλογημένη χρονιά, με υγεία, ειρήνη και δημιουργικότητα. Η Πατμιάδα Σχολή ιδρύθηκε το 1713 από τον Πάτμιο ιεροδιάκονο Μακάριο Καλογερά, μετά την επιστροφή του από την Κωνσταντινούπολη όπου σπούδασε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Η Σχολή στεγάστηκε αρχικά μέσα στο κτιριακό συγκρότημα του Ιερού Σπηλαίου της Αποκαλύψεως. Ο Άγιος Μακάριος, έχοντας διακαή πόθο για παιδαγωγικό και πνευματικό έργο, ίδρυσε τη Σχολή για να καλύψει την ανάγκη της εποχής για οργανωμένη ανώτερη παιδεία και πνευματική καλλιέργεια, σε μια περίοδο κατά την οποία η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, της ορθόδοξης παράδοσης και της πολιτισμικής ταυτότητας ήταν κρίσιμη.
• Πόσο καθοριστικός υπήρξε ο ρόλος του Μακάριου Καλογερά στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας της Σχολής, όχι μόνο ως ιδρυτή αλλά και ως παιδαγωγού;
Ο Άγιος Μακάριος δεν επιθυμούσε απλώς να μορφώσει τους νέους στα γράμματα· ήθελε να τους εμπνεύσει να αγαπήσουν τον Θεό και να κατανοήσουν τη βαθύτερη αποστολή του ανθρώπου. Για εκείνον, η γνώση δεν είχε αξία αν δεν οδηγούσε στην ταπείνωση και στην αγάπη. Η παιδαγωγική του αντίληψη, που έδινε έμφαση στην πνευματική συγκρότηση και την ηθική αγωγή των μαθητών, σφράγισε τη λειτουργία της Σχολής και καθόρισε την πορεία της για αιώνες. Έζησε ο ίδιος με απλότητα και ταπείνωση, δίνοντας το παράδειγμα στους μαθητές του. Η δύναμή του δεν προερχόταν από ανθρώπινη φιλοδοξία, αλλά από την ακλόνητη πίστη του ότι κάθε μορφή παιδείας και κάθε αγώνας αποκτούν νόημα μόνον όταν θεμελιώνονται πάνω στην πνευματική ζωή. Γι’ αυτό ονομάστηκε δικαίως «εθνοδιδάσκαλος», διότι δίδασκε όχι μόνον γράμματα, αλλά και ψυχή· όχι μόνο λόγο, αλλά και πνεύμα.
•Η πρώτη λειτουργία της Σχολής συνδέεται άμεσα με το Κάθισμα της Ιερής Αποκάλυψης. Τι σημαίνει αυτή η σύνδεση για την ταυτότητα της Πατμιάδας μέχρι σήμερα;
Η σύνδεση της πρώτης λειτουργίας της Πατμιάδας Σχολής με το Κάθισμα της Ιερής Αποκάλυψης αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητάς της. Η Σχολή ονομάστηκε «ένδον της Αποκαλύψεως φροντιστήριον». Συνεπώς, γεννήθηκε μέσα στον ιερό χώρο και το πνευματικό βίωμα της Πάτμου, αντλώντας την αποστολή της από τον λόγο της Αποκάλυψης και την ορθόδοξη παράδοση. Μέχρι σήμερα, αυτή η σχέση υπενθυμίζει ότι η Πατμιάδα δεν είναι απλώς ένας εκπαιδευτικός θεσμός, αλλά ένας χώρος όπου η παιδεία συνδέεται άρρηκτα με την πίστη, την πνευματικότητα και τον πολιτισμό, στοιχεία που εξακολουθούν να καθορίζουν τον χαρακτήρα και τον προσανατολισμό της.
• Η Πατμιάδα υιοθέτησε τα εκπαιδευτικά πρότυπα της Μεγάλης του Γένους Σχολής. Πώς αποτυπώθηκε αυτό στο επίπεδο και στο περιεχόμενο των σπουδών;
Η υιοθέτηση, από τον Άγιο Μακάριο, των εκπαιδευτικών προτύπων της Μεγάλης του Γένους Σχολής αποτυπώθηκε στο υψηλό επίπεδο και στο πολυδιάστατο περιεχόμενο των σπουδών της Πατμιάδας. Τα μαθήματα που διδάσκονταν ήταν τόσο η ερμηνεία Ελλήνων κλασσικών συγγραφέων, όσο και των Μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας. Όσον αφορά στο διδακτικό της πρόγραμμα, η Σχολή παρείχε -κυρίως- παιδεία μέση και ανώτερη, εγκύκλια και φιλοσοφική. Στο πλαίσιο της μέσης και ανώτερης παιδείας, και σύμφωνα µε στοιχεία που αντλούμε από τα σωζόμενα “Μαθηµατάρια”, οι μαθητές διδάσκονταν Φιλολογικά και Φιλοσοφικά Μαθήματα, Ρητορική, Θεολογία, Εκκλησιαστική Μουσική, Λατινικά και Φυσική. Με αυτόν τον τρόπο, η Πατμιάδα διαμόρφωνε ολοκληρωμένες προσωπικότητες με βαθιά γνώση, κριτική σκέψη και πνευματική καλλιέργεια, εδραιώνοντας τη φήμη της ως ενός από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα του ελληνισμού. Είναι απαραίτητο να τονίσουμε ότι τα μαθήματα στη Σχολή παρέχονταν δωρεάν σε όλους τους μαθητές.
• Σε ποιον βαθμό η Πατμιάδα λειτούργησε ως πνευματικός πυρήνας για τον ευρύτερο ελληνικό κόσμο εκείνων των αιώνων;
Η Πατμιάδα Σχολή υπήρξε όχι απλώς μια εκπαιδευτική δομή, αλλά ένα φωτεινό κέντρο πνευματικής και εθνικής αφύπνισης, ένα πνευματικό φυτώριο που έμελλε να αποτελέσει φάρο ελληνικής παιδείας και ορθόδοξης πίστης. Προσέλκυσε μαθητές και λόγιους από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, της Μικράς Ασίας και του εξωτερικού, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση της παιδείας, της ελληνικής γλώσσας και της ορθόδοξης θεολογικής σκέψης. Μέσα από τη διδασκαλία και τη δράση των αποφοίτων της, οι ιδέες και οι αξίες που καλλιεργούνταν στην Πατμιάδα διαχέονταν σε ευρύ γεωγραφικό και πνευματικό πεδίο, ενισχύοντας τη συνοχή και τη συνέχεια του ελληνισμού σε μια ιδιαιτέρως κρίσιμη ιστορική περίοδο.
• Μετά το 1947 και τη δημιουργία της Νέας Πατμιάδας, ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη μετάβαση στη σύγχρονη εποχή;
Μετά το 1947 και την επανασύσταση της Πατμιάδας, η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η προσαρμογή της ιστορικής παράδοσης της Σχολής στις απαιτήσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης. Χρειαζόταν να διατηρηθούν οι πνευματικές και παιδαγωγικές αξίες που καθιέρωσαν την Πατμιάδα ως κορυφαίο εκπαιδευτικό κέντρο, ενώ παράλληλα να ενσωματωθούν σύγχρονες μέθοδοι διδασκαλίας και νέα γνωστικά αντικείμενα. Αποφασιστικό βήμα σε αυτή τη μετάβαση αποτέλεσε η κατασκευή του νέου κτηρίου, όπου το σχολείο στεγάζεται μέχρι σήμερα, γεγονός ιδιαιτέρως καθοριστικό, καθώς συνέβη παράλληλα με την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στον εθνικό κορμό, ενισχύοντας τον ρόλο της Πατμιάδας ως θεσμού πνευματικής και εθνικής συνέχειας.
• Πώς ισορροπεί σήμερα η Σχολή ανάμεσα στην εκκλησιαστική της ταυτότητα και τις απαιτήσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης;
Διανύοντας τον τέταρτο αιώνα της λειτουργίας της, η Πατμιάδα Σχολή διατηρεί την εκκλησιαστική της ταυτότητα, ενώ ταυτόχρονα ενσωματώνει τις απαιτήσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης μέσα από μια ολοκληρωμένη και σύγχρονη προσέγγιση. Διατηρεί ζωντανές τις πνευματικές και θεολογικές παραδόσεις της, προσφέροντας παράλληλα ένα δημοκρατικό και συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της σημερινής εποχής. Το γεγονός ότι στη Σχολή φοιτούν και μαθήτριες καταδεικνύει την ισχυρή δέσμευση της Σχολής στην ισότητα και τη συμμετοχικότητα, ενώ οι μαθητές και οι μαθήτριες αποκτούν πνευματική καλλιέργεια, γνώση και κριτική σκέψη, χωρίς να χάνουν την ιστορική και πολιτισμική της ταυτότητα.
• Ποια είναι η θέση της Πατμιάδας Σχολής στο σημερινό ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα;
Η Πατμιάδα Σχολή κατέχει σήμερα μια ξεχωριστή θέση στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Είναι το αρχαιότερο σε λειτουργία και ιστορικότερο σχολείο της χώρας, προσφέροντας εκπαίδευση υψηλού επιπέδου που συνδυάζει τις βασικές ακαδημαϊκές γνώσεις με την πνευματική και ηθική καλλιέργεια των μαθητών. Παράλληλα, λειτουργεί ως το μοναδικό πρότυπο σχολείο για όλο το Νότιο Αιγαίο, αναδεικνύοντας τη σύνδεση της παράδοσης με τη σύγχρονη παιδεία και διατηρώντας τη φήμη της ως ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα με συνεχή προσφορά στην ελληνική κοινωνία και στην ορθοδοξία.
• Πώς είναι να διοικεί κανείς σήμερα μια Σχολή με ιστορία τριών αιώνων;
Η διεύθυνση της Πατμιάδας Σχολής είναι ταυτόχρονα μεγάλη τιμή και υψηλή ευθύνη. Κάθε ημέρα υπενθυμίζει τη σημασία της ιστορικής κληρονομιάς τριακοσίων και πλέον ετών, τις αξίες και το πνεύμα που διαμόρφωσαν τη Σχολή και τους μαθητές της. Παράλληλα, απαιτεί συνεχή προσαρμογή στις ανάγκες της σύγχρονης εκπαίδευσης, με σεβασμό στη δημοκρατία, την αλληλεγγύη και την αποδοχή της διαφορετικότητας. Είναι μια εμπειρία γεμάτη υπευθυνότητα, αλλά και ικανοποίηση, καθώς κάθε απόφαση, κάθε δράση, στοχεύει στο να διατηρηθεί η Πατμιάδα ζωντανή και επίκαιρη, ως σημείο αναφοράς για την παιδεία, τον πολιτισμό και την κοινωνία, όχι μόνο της Πάτμου αλλά ολόκληρου του ελληνισμού.
• Μαθητές από την Πάτμο, την Ελλάδα και το εξωτερικό φοιτούν σήμερα στην Πατμιάδα. Τι αναζητούν και τι θεωρείτε ότι τελικά κερδίζουν;
Οι μαθητές που φοιτούν σήμερα στην Πατμιάδα, είτε από την Πάτμο, την υπόλοιπη Ελλάδα ή το εξωτερικό, αναζητούν κυρίως ποιοτική παιδεία, πνευματική καλλιέργεια και μια βαθύτερη σύνδεση με την ελληνική παράδοση. Επιθυμούν να αποκτήσουν γνώσεις υψηλού επιπέδου, αλλά και αξίες που θα τους συνοδεύουν σε όλη τους τη ζωή. Τελικά, αυτό που κερδίζουν είναι κάτι περισσότερο από τη μόρφωση: αποκτούν κριτική σκέψη, ηθική συνείδηση, αίσθημα υπευθυνότητας και σεβασμού, ενώ ταυτόχρονα βιώνουν μια εμπειρία κοινότητας και συνεργασίας σε ένα σχολείο που συνδυάζει την ιστορική του παράδοση με τη σύγχρονη εποχή. Με άλλα λόγια, φεύγουν όχι μόνο πιο καταρτισμένοι γνωστικά, αλλά και πιο ολοκληρωμένοι άνθρωποι.
• Τι ρόλο παίζει το οικοτροφείο στη συνολική λειτουργία της Σχολής και ποιες είναι οι βασικές δυσκολίες στη διατήρησή του;
Το οικοτροφείο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής λειτουργίας της Πατμιάδας Σχολής. Επιτρέπει σε άρρενες μαθητές από την Πάτμο, την υπόλοιπη Ελλάδα και το εξωτερικό να φοιτούν στη Σχολή, δημιουργώντας ένα περιβάλλον πνευματικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Εκεί οι μαθητές ζουν, συνεργάζονται και μαθαίνουν να σέβονται τους άλλους, ενώ καλλιεργούν δεξιότητες ζωής που συμπληρώνουν τη σχολική τους εκπαίδευση. Τα οικοτροφεία είναι δομές που λειτουργούν σε όλα τα εκκλησιαστικά σχολεία και βρίσκονται υπό την ευθύνη της οικείας Μητρόπολης. Στην περίπτωση της Πατμιάδας, την ευθύνη έχει η Πατριαρχική Εξαρχία Πάτμου, με την οποία υπάρχει αρμονική συνεργασία, και η οποία φροντίζει να καλύπτει όλα τις λειτουργικές δαπάνες, εξασφαλίζοντας την ομαλή λειτουργία του. Το οικοτροφείο παραμένει κρίσιμο για τη συνοχή, την ποιότητα και την ιστορική συνέχεια της Σχολής.
• Από την Πατμιάδα πέρασαν προσωπικότητες που σημάδεψαν την πνευματική και εκκλησιαστική ιστορία του τόπου. Πόσο σημαντική είναι αυτή η κληρονομιά για τη Σχολή σήμερα;
Η πλούσια κληρονομιά προσωπικοτήτων που πέρασαν από την Πατμιάδα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θησαυρούς της. Στη Σχολή δίδαξαν ή φοίτησαν πέντε εκ των Αγίων της Εκκλησίας μας. Το μαθητολόγιο της Σχολής κοσμούν πολλοί μετέπειτα Πατριάρχες, αρχιερείς, ήρωες, εθνομάρτυρες, διδάσκαλοι και λόγιοι – προσωπικότητες που συνέβαλαν στη διατήρηση της Ορθοδοξίας και της εθνικής συνείδησης. Οι μαθητές και οι διδάσκοντες που σημάδεψαν την πνευματική και εκκλησιαστική ιστορία του τόπου δείχνουν το ύψος των απαιτήσεων και των αξιών που η Πατμιάδα καλλιεργούσε από αιώνες. Σήμερα, αυτή η κληρονομιά λειτουργεί ως οδηγός και έμπνευση για τη Σχολή: υπενθυμίζει τη σημασία της υψηλής μόρφωσης, της πνευματικής συγκρότησης και της κοινωνικής προσφοράς, ενώ ταυτόχρονα καθοδηγεί τους μαθητές να αναπτύξουν δεξιότητες, ήθος και κριτική σκέψη που τους επιτρέπουν να γίνουν ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες, συνεχίζοντας την παράδοση και το πνευματικό έργο της Πατμιάδας.
• Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ένα ιστορικό εκπαιδευτικό ίδρυμα όπως η Πατμιάδα;
Η Πατμιάδα αντιμετωπίζει σήμερα προκλήσεις που συνδέονται τόσο με τη διατήρηση της ιστορικής της κληρονομιάς όσο και με την προσαρμογή στις αναδυόμενες εκπαιδευτικές απαιτήσεις. Παράλληλα, λειτουργώντας ως πρότυπο εκκλησιαστικό σχολείο, έχει στόχο να ενσωματώνει τις πιο σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους, να προάγει τη δημοκρατία και τη συμπερίληψη και να προετοιμάζει τους μαθητές για τις ανάγκες της εποχής μας. Απαιτείται συνεχής προσπάθεια για να συνδυαστεί η παράδοση με καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας, να διατηρηθεί η υψηλή ποιότητα των σπουδών και να παραμείνει η Σχολή πνευματικό και πολιτισμικό σημείο αναφοράς, χωρίς να χάνει την ιστορική της ταυτότητα και τις αξίες που την καθιέρωσαν εδώ και αιώνες.
• Ποιο είναι το όραμά σας για την Πατμιάδα τα επόμενα χρόνια;
Το όραμά μου για την Πατμιάδα συνδέεται άμεσα με την πεποίθησή μου ότι η παιδεία δεν είναι απλώς επαγγελματικό εργαλείο αλλά κυρίως πνευματικό όχημα. Πρόθεσή μου είναι τα επόμενα χρόνια να συνεχίσει η Σχολή να ζει και να αναπνέει μέσα από τους μαθητές της, να παραμένει φάρος γνώσης, πνευματικής καλλιέργειας και αξιών. Να εμπνέει κάθε νέο και νέα που περνάει τις πόρτες της να αγαπήσει τη γνώση, να σέβεται τη διαφορετικότητα και να πορεύεται με ήθος και υπευθυνότητα. Να διατηρήσει η Πατμιάδα την ιστορική της κληρονομιά, αλλά ταυτόχρονα να είναι ένα ζωντανό, σύγχρονο σχολείο, που προετοιμάζει τις νέες γενιές να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του σημερινού κόσμου, με σεβασμό στις ορθόδοξες παραδόσεις και τις αξίες που την καθιέρωσαν εδώ και τρεις και πλέον αιώνες.
