Στεγαστικό: Το νέο πακέτο για κατασκευαστές και ιδιοκτήτες ακινήτων, δημόσιους λειτουργούς και AirbnB

Με κεντρικό στόχο την ενί­σχυση του δια­θέ­σι­μου απο­θέ­μα­τος κατοι­κιών, τόσο μέσω της επα­νέ­ντα­ξης κλει­στών ακι­νή­των στην αγορά όσο και μέσω της επα­νεκ­κί­νη­σης της οικο­δο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας για την παρα­γωγή προ­σι­τής κατοι­κίας, ο πρω­θυ­πουρ­γός, Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, ανα­κοί­νωσε έξι νέα μέτρα για την αντι­με­τώ­πιση της στε­γα­στι­κής κρίσης, κατά τη χθεσινή συζή­τηση στη Βουλή για τον Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. Όπως τόνισε, το στε­γα­στικό ζήτημα ανα­δει­κνύ­ε­ται πλέον σε κορυ­φαία προ­τε­ραιό­τητα της δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, καθώς το κόστος στέ­γα­σης επι­βα­ρύ­νει δυσα­νά­λογα τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά, συμπιέ­ζο­ντας το δια­θέ­σιμο εισό­δημα και εντεί­νο­ντας τις κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες.

Στο κυβερ­νη­τικό επι­τε­λείο, ωστόσο, ξεκα­θα­ρί­ζουν ότι ο συγκε­κρι­μέ­νος σχε­δια­σμός δεν περιο­ρί­ζε­ται απο­κλει­στικά σε εθνι­κούς πόρους. Αντι­θέ­τως, υπάρχει πιθα­νό­τητα να ενι­σχυ­θεί και με νέα ευρω­παϊκά κον­δύ­λια, καθώς η Κομι­σιόν ανα­κοί­νωσε χθες ένα εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα για την αντι­με­τώ­πιση της στε­γα­στι­κής κρίσης. Βασικός στόχος, εξάλλου, είναι τα ελλη­νικά μέτρα να «κου­μπώ­σουν» με τις ευρω­παϊ­κές χρη­μα­το­δο­τή­σεις, τόσο μέσω των υφι­στά­με­νων χρη­μα­το­δο­τι­κών εργα­λείων όσο και μέσα από τις νέες πρω­το­βου­λίες που δρο­μο­λο­γεί η Ευρω­παϊκή Ένωση.

Τα νέα 6 μέτρα για την ανα­κού­φιση της στε­γα­στι­κής κρίσης

Κεντρικό πυλώνα του κυβερ­νη­τι­κού σχε­δια­σμού απο­τε­λεί ένα γενναίο πρό­γραμμα ανα­καί­νι­σης παλαιών και κλει­στών κατοι­κιών, συνο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 400 εκατ. ευρώ. Το πρό­γραμμα προ­βλέ­πει επι­δό­τηση που μπορεί να φτάσει έως και το 90% της συνο­λι­κής δαπάνης, με ανώτατο ποσό τις 36.000 ευρώ ανά κατοι­κία. Το εισο­δη­μα­τικό όριο ορί­ζε­ται στις 35.000 ευρώ για ζευγάρι, με προ­σαύ­ξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί. Η παρέμ­βαση στο­χεύει ευθέως στην ενερ­γο­ποί­ηση ενός σημα­ντι­κού τμή­μα­τος του αδρα­νούς οικι­στι­κού απο­θέ­μα­τος, αίρο­ντας το υψηλό κόστος ανα­καί­νι­σης, που μέχρι σήμερα λει­τουρ­γούσε απο­τρε­πτικά για πολλούς ιδιο­κτή­τες. Μέσω της ανα­βάθ­μι­σης παλαιών κατοι­κιών επι­διώ­κε­ται η επα­νέ­νταξη χιλιά­δων ακι­νή­των στην αγορά, ενι­σχύ­ο­ντας τη δια­θε­σι­μό­τητα στέγης, ιδίως σε περιο­χές όπου η ζήτηση παρα­μέ­νει αυξη­μένη.

Προ­βλέ­πε­ται ακόμη η επι­στροφή δύο ενοι­κίων ετησίως σε περίπου 50.000 εκπαι­δευ­τι­κούς, νοση­λευ­τές και για­τρούς που υπη­ρε­τούν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων της Αττικής και της Θεσ­σα­λο­νί­κης, ανε­ξαρ­τή­τως εισο­δή­μα­τος. Το μέτρο στο­χεύει στη στήριξη κρί­σι­μων επαγ­γελ­μα­τι­κών ομάδων και στη στα­θε­ρο­ποί­ηση της στε­λέ­χω­σης της περι­φέ­ρειας. Παράλ­ληλα, ανα­γνω­ρί­ζει ότι το υψηλό στε­γα­στικό κόστος απο­τε­λεί καθο­ρι­στικό παρά­γο­ντα τόσο για την εγκα­τά­σταση όσο και για την παρα­μονή εργα­ζο­μέ­νων σε απο­μα­κρυ­σμέ­νες ή του­ρι­στικά επι­βα­ρυ­μέ­νες περιο­χές.

Σημα­ντικό ρόλο δια­δρα­μα­τί­ζουν και τα τοπικά σχέδια αξιο­ποί­η­σης δημο­τι­κών και κρα­τι­κών κτιρίων σε ορεινές και νησιω­τι­κές περιο­χές. Μέσω της μετα­τρο­πής ανε­νερ­γών δημό­σιων ακι­νή­των σε κατοι­κίες, ενι­σχύ­ε­ται η δια­θε­σι­μό­τητα στέγης για δημό­σιους υπαλ­λή­λους και δημιουρ­γεί­ται ένα σταθερό απόθεμα κατοι­κιών με κοι­νω­νικό πρόσημο, συμ­βάλ­λο­ντας στη βιω­σι­μό­τητα των τοπικών κοι­νω­νιών.

Το κυβερ­νη­τικό πλάνο περι­λαμ­βά­νει, ως τέταρτο σκέλος, την αυστη­ρο­ποί­ηση του πλαι­σίου για τη βρα­χυ­χρό­νια μίσθωση. Συγκε­κρι­μένα, οι υφι­στά­με­νοι περιο­ρι­σμοί επε­κτεί­νο­νται και στο κέντρο της Θεσ­σα­λο­νί­κης, ενώ προ­βλέ­πε­ται ότι σε περιο­χές της Αθήνας και της Θεσ­σα­λο­νί­κης όπου ισχύει απα­γό­ρευση βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης, κάθε ακίνητο που μετα­βι­βά­ζε­ται θα δια­γρά­φε­ται αυτο­μά­τως από το Μητρώο Ακι­νή­των Βρα­χυ­χρό­νιας Δια­μο­νής. Με τον τρόπο αυτόν, το ακίνητο δεν θα μπορεί να επα­νε­ντα­χθεί στο καθε­στώς της βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης από τον νέο ιδιο­κτήτη. Η συγκε­κρι­μένη παρέμ­βαση απο­σκο­πεί στον περιο­ρι­σμό της περαι­τέρω συρ­ρί­κνω­σης του δια­θέ­σι­μου απο­θέ­μα­τος κατοι­κιών για μακρο­χρό­νια μίσθωση, ιδιαί­τερα στα αστικά κέντρα, όπου η πίεση στα ενοίκια είναι έντονη. Παράλ­ληλα, επι­χει­ρεί να ανα­κό­ψει την κερ­δο­σκο­πική αξιο­ποί­ηση κατοι­κιών μέσω βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων και να δημιουρ­γή­σει συν­θή­κες επι­στρο­φής περισ­σό­τε­ρων ακι­νή­των στην αγορά μόνιμης κατοι­κίας,

Ιδιαί­τερη βαρύ­τητα έχει και το νέο πλαίσιο κινή­τρων για ιδιω­τι­κές επεν­δύ­σεις στην προσιτή στέγη, καθώς η κυβέρ­νηση εισάγει για πρώτη φορά μια οργα­νω­μένη κατη­γο­ρία μισθω­τι­κής κατοι­κίας με σαφείς κανόνες και μακρο­πρό­θε­σμο ορί­ζο­ντα. Το σχήμα δίνει τη δυνα­τό­τητα στις κατα­σκευα­στι­κές εται­ρείες είτε να ανα­γεί­ρουν νέα δια­με­ρί­σματα είτε να μετα­τρέ­πουν υφι­στά­μενα κτίρια σε κατοι­κίες, οι οποίες θα δια­τί­θε­νται απο­κλει­στικά προς ενοι­κί­αση για χρονικό διά­στημα του­λά­χι­στον δέκα ετών. Η παρέμ­βαση συνο­δεύ­ε­ται από ουσια­στικά φορο­λο­γικά κίνητρα, καθώς τα μισθώ­ματα θα εκπί­πτουν από τον φόρο εισο­δή­μα­τος, ενώ το ανώτατο όριο ενοι­κίου θα καθο­ρί­ζε­ται κεντρικά, δια­σφα­λί­ζο­ντας ελεγ­χό­μενο κόστος για τους ενοι­κια­στές. Το πλαίσιο αυτό δημιουρ­γεί ένα σταθερό και προ­βλέ­ψιμο περι­βάλ­λον για τους επεν­δυ­τές, ενι­σχύ­ο­ντας τη δυνα­τό­τητα κινη­το­ποί­η­σης τόσο ιδιω­τι­κών όσο και ευρω­παϊ­κών κεφα­λαίων, με στόχο τη συστη­μα­τική παρα­γωγή προ­σι­τής κατοι­κίας.

Η έκτη παρέμ­βαση αφορά πολε­ο­δο­μική ρύθμιση του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, η οποία απο­σκο­πεί στη γρήγορη και απλο­ποι­η­μένη μετα­τροπή υφι­στά­με­νων ακι­νή­των σε κατοι­κίες. Στο πλαίσιο αυτό, εγκα­τα­λε­λειμ­μένα ή ημιτελή κτίρια θα μπορούν να εντάσ­σο­νται σε καθε­στώς ιδιω­τι­κών επεν­δύ­σεων, με βασικό κίνητρο την παροχή φορο­λο­γι­κών εκπτώ­σεων. Η ρύθμιση φιλο­δο­ξεί να άρει τα πολε­ο­δο­μικά και γρα­φειο­κρα­τικά εμπόδια, που μέχρι σήμερα καθυ­στε­ρού­σαν ή απέ­τρε­παν τέτοιου είδους παρεμ­βά­σεις, επι­τα­χύ­νο­ντας την αξιο­ποί­ηση αδρανών ακι­νή­των και ενι­σχύ­ο­ντας άμεσα το απόθεμα κατοι­κιών, ιδιαί­τερα εντός του αστικού ιστού.

Στο ίδιο πακέτο έρχεται να προ­στε­θεί και η προ­κή­ρυξη των πρώτων 10 δημό­σιων ακι­νή­των που έχουν παρα­χω­ρη­θεί στο υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας, ώστε να ξεκι­νή­σουν οι δια­γω­νι­σμοί κοι­νω­νι­κής αντι­πα­ρο­χής προς ιδιώτες για την κατα­σκευή προ­σι­τών κατοι­κιών, με το 75% των δια­με­ρι­σμά­των να δια­τί­θε­ται σε πολίτες και το 25% στις Ένοπλες Δυνά­μεις. Παράλ­ληλα, προ­ω­θεί­ται η κατα­σκευή περίπου 1.350 προ­σι­τών κατοι­κιών σε τρία ανε­νεργά στρα­τό­πεδα στο Μοσχάτο, στη Θεσ­σα­λο­νίκη και στην Πάτρα, με χρη­μα­το­δό­τηση από το Κοι­νω­νικό Κλι­μα­τικό Ταμείο, καθώς και απο­ζη­μί­ωση του Ταμείου Ακι­νή­των Εθνικής Άμυνας, ώστε να χρη­μα­το­δο­τή­σει το δικό του οικι­στικό πρό­γραμμα.

Μια αγορά σε οριακή ανι­σορ­ρο­πία

Οι παρεμ­βά­σεις αυτές επι­χει­ρούν να απα­ντή­σουν σε μια αγορά που βρί­σκε­ται σε διαρκή πίεση. Στην Ελλάδα, ένας στους τρεις ενοι­κια­στές δαπανά πάνω από το 40% του εισο­δή­μα­τός του για τη στέγη, το υψη­λό­τερο ποσοστό στην ΕΕ. Τα ενοίκια έχουν αυξηθεί κατά 45% στην Αθήνα από το 2018, ενώ η παρα­γωγή νέων κατοι­κιών παρα­μέ­νει η χαμη­λό­τερη στην Ευρώπη, μόλις 1 κατοι­κία ανά 1.000 κατοί­κους.

Την ίδια στιγμή, η στε­γα­στική κρίση στην Ελλάδα συν­δέ­ε­ται άμεσα με τον τερά­στιο αριθμό των κλει­στών κατοι­κιών, οι οποίες υπο­λο­γί­ζο­νται μεταξύ 700.000 και 900.000 πανελ­λα­δικά. Παρ’ όλα αυτά, ο πραγ­μα­τι­κός αριθμός παρα­μέ­νει άγνω­στος, καθώς η χώρα στε­ρεί­ται ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου συστή­μα­τος κατα­γρα­φής ακι­νή­των, ενός εργα­λείου αυτο­νό­η­του επί δεκα­ε­τίες στην υπό­λοιπη Ευρώπη. Παρά τις στρε­βλώ­σεις, οι τιμές συνε­χί­ζουν να αυξά­νο­νται, με τον δείκτη τιμών κατοι­κιών να έχει ενι­σχυ­θεί σωρευ­τικά κατά 86% από το 2017 και να έχει πλέον υπερβεί τα προ κρίσης επίπεδα.

Το στε­γα­στικό πρό­γραμμα της Ευρώπης

Η Ευρω­παϊκή Ένωση ανα­κοί­νωσε χθες το πολυα­να­με­νό­μενο εκτε­τα­μένο πακέτο μέτρων, επι­χει­ρώ­ντας να ανα­κό­ψει μια πορεία που, σύμφωνα με τα ίδια τα στοι­χεία της Κομι­σιόν, είναι κάτι περισ­σό­τερο από ανη­συ­χη­τική.

Τα τελευ­ταία 15 χρόνια, οι τιμές των κατοι­κιών στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 60%, ενώ τα ενοίκια έχουν ενι­σχυ­θεί σχεδόν κατά 30%, την ώρα που η οικο­δο­μική δρα­στη­ριό­τητα υπο­χω­ρεί, καθώς οι νέες οικο­δο­μι­κές άδειες έχουν μειωθεί κατά 22%. Παράλ­ληλα, περίπου το 20% των κατοι­κιών στην Ευρω­παϊκή Ένωση παρα­μέ­νει κλειστό, καθώς οι ιδιο­κτή­τες τους –φυσικά ή νομικά πρόσωπα– δεν τις δια­θέ­τουν στην αγορά. Το κοι­νω­νικό απο­τύ­πωμα αυτής της κατά­στα­σης είναι βαρύ, σχεδόν 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια πολίτες στην ΕΕ είναι άστεγοι, αριθμός μεγα­λύ­τε­ρος από τον συνο­λικό πλη­θυ­σμό των Βρυ­ξελ­λών. Την ίδια στιγμή, οι βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις σε δημο­φι­λείς ψηφια­κές πλατ­φόρ­μες αυξή­θη­καν κατά 93% την περίοδο 2018-2024, φτά­νο­ντας σε ορι­σμέ­νες ευρω­παϊ­κές πόλεις να αντι­στοι­χούν έως και στο 20% του συνο­λι­κού οικι­στι­κού απο­θέ­μα­τος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή εκτιμά ότι για να καλυ­φθεί το έλλειμμα προ­σφο­ράς και να απο­συ­μπιε­στεί η αγορά, η ΕΕ θα χρεια­στεί περίπου 650.000 νέες κατοι­κίες κάθε χρόνο την επόμενη δεκα­ε­τία, με ετήσιο κόστος που προ­σεγ­γί­ζει τα 150 δισ. ευρώ. Η αύξηση της προ­σφο­ράς προ­βλέ­πε­ται να προ­έλ­θει όχι μόνο από νέες κατα­σκευές, αλλά και από την ανα­διάρ­θρωση υφι­στά­με­νων κτιρίων, την ενί­σχυση της κοι­νω­νι­κής και προ­σι­τής στέ­γα­σης και τη μαζική ανα­καί­νιση του υφι­στά­με­νου οικι­στι­κού απο­θέ­μα­τος, με έμφαση στην ενερ­γειακή απόδοση και τη βιω­σι­μό­τητα.

Βασικός άξονας της ευρω­παϊ­κής παρέμ­βα­σης είναι η Ευρω­παϊκή Στρα­τη­γική για την Κατα­σκευή Κατοι­κιών, η οποία στο­χεύει στη δημιουρ­γία ενός πιο παρα­γω­γι­κού και και­νο­τό­μου κατα­σκευα­στι­κού κλάδου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσ­σε­ται και το Νέο Ευρω­παϊκό Bauhaus, που χρη­μα­το­δο­τεί βιώσιμα, ποιο­τικά και οικο­νο­μικά προσιτά έργα, ενώ μέσω της Ακα­δη­μίας του NEB ενι­σχύ­ο­νται οι δεξιό­τη­τες των εργα­ζο­μέ­νων στις κατα­σκευές, προ­ω­θώ­ντας πρά­σι­νες και κυκλι­κές πρα­κτι­κές. Παράλ­ληλα, οι ανα­θε­ω­ρη­μέ­νοι κανόνες κρα­τι­κών ενι­σχύ­σεων επι­τρέ­πουν στα κράτη-μέλη να στη­ρί­ζουν πιο ενεργά την κοι­νω­νική και προσιτή στέγαση.

Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται και στη μείωση της γρα­φειο­κρα­τίας, με την Επι­τροπή να συνερ­γά­ζε­ται με εθνικές, περι­φε­ρεια­κές και τοπικές αρχές για την απλο­ποί­ηση των χωρο­τα­ξι­κών κανόνων και των δια­δι­κα­σιών αδειο­δό­τη­σης, που σήμερα λει­τουρ­γούν ως φρένο στην αύξηση της προ­σφο­ράς κατοι­κιών.

Το σχέδιο συνο­δεύ­ε­ται από ισχυρή χρη­μα­το­δο­τική στήριξη. Στο πλαίσιο του Πολυ­ε­τούς Δημο­σιο­νο­μι­κού Πλαι­σίου 2021-2027, η ΕΕ έχει ήδη κινη­το­ποι­ή­σει του­λά­χι­στον 43 δισ. ευρώ για επεν­δύ­σεις στη στέγαση. Από αυτά, 19,6 δισ. ευρώ προ­έρ­χο­νται από τον Μηχα­νι­σμό Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, 10,4 δισ. ευρώ από την Πολι­τική Συνοχής, ενώ το ΕΚΤ+ συμ­βάλ­λει με 4,4 δισ. ευρώ. Μέσω του InvestEU έχουν κινη­το­ποι­η­θεί περίπου 7 δισ. ευρώ, ενώ συμπλη­ρω­μα­τι­κοί πόροι προ­έρ­χο­νται από το LIFE (138 εκατ. ευρώ) και το Horizon Europe (540 εκατ. ευρώ).

Για την επόμενη περίοδο, η Κομι­σιόν προ­γραμ­μα­τί­ζει επι­πλέον 10 δισ. ευρώ επεν­δύ­σεων μέσω του InvestEU την περίοδο 2026-2027, του­λά­χι­στον 1,5 δισ. ευρώ από επα­να­προ­γραμ­μα­τι­σμό των ταμείων συνοχής, καθώς και πρό­σθετη στήριξη από το Κοι­νω­νικό Ταμείο για το Κλίμα, ενώ νέες χρη­μα­το­δο­τι­κές δυνα­τό­τη­τες προ­βλέ­πο­νται και στο ΠΔΠ 2028-2034.

Στο ρυθ­μι­στικό σκέλος, προ­ε­τοι­μά­ζε­ται νέα ευρω­παϊκή νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία για τις βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις το 2026, με στόχο τον περιο­ρι­σμό των αρνη­τι­κών τους επι­πτώ­σεων στη δια­θε­σι­μό­τητα κατοι­κιών, ιδίως σε πόλεις και του­ρι­στι­κές περιο­χές υψηλής πίεσης. Παράλ­ληλα, δρο­μο­λο­γεί­ται η δημιουρ­γία μιας Πανευ­ρω­παϊ­κής Επεν­δυ­τι­κής Πλατ­φόρ­μας, σε συνερ­γα­σία με την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων, καθώς και η ανά­πτυξη εργα­λείων για την αντι­με­τώ­πιση της αστε­γίας, βασι­σμέ­νων στις αρχές του «Housing First».

Τέλος, η πολι­τική αυτή αποκτά θεσμική συνέ­χεια, με τη σύσταση της Ευρω­παϊ­κής Συμ­μα­χίας για τη Στέγαση και τη διορ­γά­νωση, για πρώτη φορά, Συνόδου Κορυφής της ΕΕ για τη Στέγαση το 2026, σημα­το­δο­τώ­ντας τη μετα­τροπή της στέγης σε κεντρικό πυλώνα της ευρω­παϊ­κής κοι­νω­νι­κής και ανα­πτυ­ξια­κής πολι­τι­κής.

Πηγή: powergame.gr