Οι διμερείς συμφωνίες Ελλάδας – Τουρκίας στον προσχέδιο της συμφωνίας

Στο προ­σχέ­διο που δού­λευαν μέχρι χθες το βράδυ οι πρέ­σβεις των 28 κρατών-μελών και το οποίο δημο­σιεύει η Καθη­με­ρινή, ανα­φέ­ρο­νται τα εξής σημα­ντικά στοι­χεία.

Πρώτον, όλοι οι μετα­νά­στες και πρό­σφυ­γες που φτάνουν στα ελλη­νικά νησιά θα επι­στρέ­φο­νται στην Τουρκία. Οι δύο χώρες θα προ­χω­ρή­σουν στις ανα­γκαίες διμε­ρείς συμ­φω­νίες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της παρου­σίας Τούρκων αξιω­μα­τι­κών στα ελλη­νικά νησιά για να διευ­κο­λύ­νουν αυτές τις συμ­φω­νίες. Η ελλη­νική πλευρά θα πρέπει να μετα­φέ­ρει όλους τους μετα­νά­στες που βρί­σκο­νται στα νησιά σε κέντρα υπο­δο­χής στην ενδο­χώρα.

Δεύ­τε­ρον, για κάθε Σύρο υπήκοο που επι­στρέ­φει από τα ελλη­νικά νησιά, ένας άλλος θα επα­νε­γκα­θί­στα­ται στην Ε.Ε. απευ­θείας από την Τουρκία. Για να λει­τουρ­γή­σει το πρό­γραμμα αυτό, τα κράτη-μέλη πρέπει να δια­θέ­σουν έναν επαρκή αριθμό θέσεων επα­νε­γκα­τά­στα­σης. Το προ­σχέ­διο ανα­φέ­ρε­ται σε 18.000 θέσεις που υπάρ­χουν ακόμα από το πρό­γραμμα επα­νε­γκα­τά­στα­σης με όριο άλλους 54.000.

Τρίτο σημα­ντικό σημείο είναι οι εργα­σίες για απε­λευ­θέ­ρωση ταξι­διω­τι­κών θεω­ρή­σεων, οι οποίες θα επι­σπευ­σθούν χωρίς όμως να αλλά­ζουν τα 72 προ­α­παι­τού­μενα που πρέπει να επι­τύ­χει η Τουρκία.

Τέταρ­τον, όσον αφορά τα εντα­ξιακά κεφά­λαια που έχουν παγώσει από την Κύπρο, η δήλωση ήταν μάλλον γενική και ασαφής και ανα­μέ­νε­ται να αλλάξει, καθώς ανα­φε­ρό­ταν μόνο στο ότι «η Ε.Ε. μαζί με την Τουρκία θα προ­ε­τοι­μά­σει την απόφαση για το άνοιγμα των εντα­ξια­κών κεφα­λαίων το συντο­μό­τερο δυνατόν σε συνέ­χεια των Συμπε­ρα­σμά­των του Οκτω­βρίου του 2015».

Ανα­λυ­τικά οι προ­τά­σεις της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής:

1. Νομικές εγγυ­ή­σεις για την επι­στροφή όλων των νέων παρά­τυ­πων μετα­να­στών και αιτού­ντων άσυλο που φθάνουν στα ελλη­νικά νησιά από την Τουρκία

Η επι­στροφή παρά­τυ­πων μετα­να­στών και αιτού­ντων άσυλο, των οποίων οι αιτή­σεις έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί απα­ρά­δε­κτες ή έχουν απορριφθεί- ουσιώ­δες στοι­χείο για να τερ­μα­τι­σμό του φαι­νο­μέ­νου να πλη­ρώ­νουν οι μετα­νά­στες τους δια­κι­νη­τές και ταυ­τό­χρονα να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους – μπορεί να γίνει μόνο με την τήρηση του ευρω­παϊ­κού και διε­θνούς δικαίου. Οι ρυθ­μί­σεις αυτών των επι­στρο­φών, τόσο των ατόμων που χρήζουν όσο και αυτών που δεν χρήζουν διε­θνούς προ­στα­σίας, πρέπει να θεω­ρού­νται μόνο ως προ­σω­ρινά και έκτακτα μέτρα που έχουν ως στόχο τον τερ­μα­τι­σμό των ανθρώ­πι­νων δεινών που οφεί­λο­νται στις σημε­ρι­νές σημα­ντι­κές ροές μεταξύ Τουρ­κίας και Ελλάδας.

Όλες οι επι­στρο­φές πρέπει να πραγ­μα­το­ποιού­νται σύμφωνα με τις εγγυ­ή­σεις για την προ­στα­σία των προ­σφύ­γων, οι οποίες προ­βλέ­πο­νται από το διεθνές και ευρω­παϊκό δίκαιο. Αυτό συνε­πά­γε­ται ότι κάθε αίτηση ασύλου θα εξε­τά­ζε­ται εξα­το­μι­κευ­μένα, σύμφωνα με σαφείς νομικές και δια­δι­κα­στι­κές παρα­μέ­τρους που καθο­ρί­ζο­νται στην οδηγία για τις δια­δι­κα­σίες ασύλου. Δεν τίθεται ζήτημα εφαρ­μο­γής μιας γενι­κευ­μέ­νης πολι­τι­κής επι­στρο­φών, κάτι που θα ήταν αντί­θετο προς τις νομικές απαι­τή­σεις και τα θεμε­λιώδη δικαιώ­ματα των αιτού­ντων άσυλο.

Επα­νεισ­δοχή των ατόμων που δεν χρήζουν διε­θνούς προ­στα­σίας: Κάθε νέος παρά­τυ­πος μετα­νά­στης και αιτών άσυλο που εισέρ­χε­ται στην Ελλάδα, ο οποίος δια­πι­στώ­νε­ται ότι δεν χρήζει διε­θνούς προ­στα­σίας, θα επι­στρέ­φει στην Τουρκία δυνάμει της διμε­ρούς συμ­φω­νίας επα­νεισ­δο­χή­ςμε­ταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας.

Επι­στροφή των ατόμων που χρήζουν διε­θνούς προ­στα­σίας: Σύμφωνα με τη νομο­θε­σία της ΕΕ (άρθρα 35 και 38 της οδηγίας για τις δια­δι­κα­σίες ασύλου), μια αίτηση ασύλου μπορεί να κλείσει και να χαρα­κτη­ρι­στεί ως απα­ρά­δε­κτη, εάν το συγκε­κρι­μένο άτομο έχει ήδη ανα­γνω­ρι­στεί ως πρό­σφυ­γας ή απο­λαύει ήδη επαρ­κούς προ­στα­σίας σε μια “πρώτη χώρα ασύλου”, ή εάν έχει έρθει στην ΕΕ από μια “ασφαλή τρίτη χώρα” η οποία μπορεί να εγγυ­η­θεί απο­τε­λε­σμα­τική πρό­σβαση σε προ­στα­σία. Υπάρχει μια σειρά εγγυ­ή­σεων για την προ­στα­σία των δικαιω­μά­των των αιτού­ντων άσυλο, όπως η εξέταση κάθε υπό­θε­σης χωριστά, οι προ­σω­πι­κές συνε­ντεύ­ξεις και το δικαί­ωμα προ­σφυ­γής κατά απο­φά­σεων απόρ­ρι­ψης αίτησης.

Πρα­κτι­κές ρυθ­μί­σεις: Για την εφαρ­μογή αυτών των δια­τά­ξεων, θα πρέπει να γίνουν τρο­πο­ποι­ή­σεις τόσο στην ελλη­νική όσο και στην τουρ­κική εθνική νομο­θε­σία — στην Ελλάδα για να δια­σφα­λι­στεί ότι η Τουρκία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως «ασφαλής τρίτη χώρα» και στην Τουρκία για να δια­σφα­λι­στεί η πρό­σβαση σε απο­τε­λε­σμα­τι­κές δια­δι­κα­σίες χορή­γη­σης ασύλου για όλα τα άτομα που χρήζουν διε­θνούς προ­στα­σίας. Θα πρέπει επίσης να θεσπι­στούν ταχείες επι­χει­ρη­σια­κές ρυθ­μί­σεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της ενί­σχυ­σης της ικα­νό­τη­τας υπο­δο­χής των ελλη­νι­κών νησιών καθώς και της προ­σαρ­μο­γής των κέντρων πρώτης υπο­δο­χής («hotspots») σε κέντρα επα­νεισ­δο­χής και χορή­γη­σης ασύλου.

2. Πρό­γραμμα επα­νε­γκα­τά­στα­σης 1:1

Για κάθε Σύριο υπήκοο που επι­στρέ­φει από τα ελλη­νικά νησιά, ένας άλλος θα επα­νε­γκα­θί­στα­ται στην ΕΕ απευ­θείας από την Τουρκία. Για να λει­τουρ­γή­σει το πρό­γραμμα αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει να δια­θέ­σουν έναν επαρκή αριθμό θέσεων επα­νε­γκα­τά­στα­σης. Οι ανα­λη­φθεί­σες δεσμεύ­σεις που θα χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για τον σκοπό αυτό θα περι­λαμ­βά­νουν τις 18.000 ενα­πο­μέ­νου­σες θέσεις από τις 22.504 θέσεις του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος επα­νε­γκα­τά­στα­σης, που συμ­φω­νή­θη­καν τον Ιούλιο του 2015, και, εφόσον χρεια­στεί, τις αδιά­θε­τες 54.000 θέσεις βάσει υφι­στά­με­νων απο­φά­σεων μετε­γκα­τά­στα­σης.

Το υλι­κο­τε­χνικό πλαίσιο που στη­ρί­ζει το Εθε­λο­ντικό Πρό­γραμμα Εισ­δο­χής για Ανθρω­πι­στι­κούς Λόγους με την Τουρκία θα πρέπει να χρη­σι­μο­ποιεί­ται για τους σκοπούς του προ­γράμ­μα­τος επα­νε­γκα­τά­στα­σης 1:1 — με βάση την εμπει­ρο­γνω­σία της UNHCR με τη στήριξη της EASO, του Διε­θνούς Οργα­νι­σμού Μετα­νά­στευ­σης (IOM) και εθνικών αξιω­μα­τι­κών αρμό­διων για το άσυλο, εφόσον χρειά­ζε­ται. Μόλις το πρό­γραμμα «1:1» εκπλη­ρώ­σει τον στόχο της ανα­χαί­τι­σης των μετα­να­στευ­τι­κών ροών, θα ενερ­γο­ποι­η­θούν οι εισ­δο­χές βάσει του Εθε­λο­ντι­κού Προ­γράμ­μα­τος Εισ­δο­χής για Ανθρω­πι­στι­κούς Λόγους, τα δε κράτη μέλη θα συνει­σφέ­ρουν σε εθε­λο­ντική βάση.

3. Επί­σπευση του χάρτη πορείας για την ελευ­θέ­ρωση του καθε­στώ­τος θεω­ρή­σεων

Οι εργα­σίες για τον χάρτη πορείας για την ελευ­θέ­ρωση του καθε­στώ­τος θεω­ρή­σεων με την Τουρκία θα επι­σπευ­σθούν – χωρίς αλλαγή των 72 προ­α­παι­του­μέ­νων που πρέπει να επι­τύ­χει η Τουρκία (35 εκ των οποίων έχουν ήδη επι­τευ­χθεί). Για να επι­τευ­χθεί ο στόχος της άρσης της υπο­χρέ­ω­σης θεώ­ρη­σης έως το τέλος Ιουνίου, η Τουρκία θα πρέπει να εγκρί­νει εγκαί­ρως τα μέτρα που εκκρε­μούν. Υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η Τουρκία θα λάβει τα ανα­γκαία μέτρα για την εκπλή­ρωση των υπο­λοί­πων απαι­τή­σεων, η Επι­τροπή θα υπο­βά­λει νομο­θε­τική πρόταση για την άρση της υπο­χρέ­ω­σης θεώ­ρη­σης για τους Τούρ­κους πολίτες στα τέλη Απρι­λίου 2016.

4. Επί­σπευση της εκτα­μί­ευ­σης κον­δυ­λίων στο πλαίσιο της Διευ­κό­λυν­σης για τους Πρό­σφυ­γες στην Τουρκία

Τα πρώτα έργα στο πλαίσιο της «Διευ­κό­λυν­σης για τους Πρό­σφυ­γες στην Τουρκία» χρη­μα­το­δο­τού­νται αυτή τη στιγμή, με 55 εκατ. ευρώ για την αντι­με­τώ­πιση των άμεσων αναγκών των παιδιών των Συρίων στην Τουρκία για την πρό­σβασή τους σε επίσημη εκπαί­δευση, και με 40 εκατ. ευρώ για ανθρω­πι­στική βοήθεια μέσω του Παγκό­σμιου Επι­σι­τι­στι­κού Προ­γράμ­μα­τος. Το επόμενο βήμα για τη χρη­μα­το­δό­τηση περαι­τέρω έργων θα απαι­τή­σει την ενεργό συνερ­γα­σία των τουρ­κι­κών αρχών, ώστε η ανάλυση αναγκών να έχει ολο­κλη­ρω­θεί μέχρι τα μέσα Απρι­λίου.

5. Επι­τά­χυνση των εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων

Η Επι­τροπή και τα κράτη μέλη κατα­βάλ­λουν προ­σπά­θειες για την προ­ώ­θηση των εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων με την Τουρκία. Αυτή τη στιγμή βρί­σκο­νται σε εξέλιξη προ­ε­τοι­μα­σίες προ­κει­μέ­νου να σημειω­θεί πρόοδος στο άνοιγμα πέντε κεφα­λαίων. Στόχος της Επι­τρο­πής είναι να ολο­κλη­ρώ­σει όλα τα σχετικά προ­πα­ρα­σκευα­στικά έγγραφα την άνοιξη, ώστε να τα υπο­βά­λει στο Συμ­βού­λιο, με την επι­φύ­λαξη των θέσεων των κρατών μελών και του δια­πραγ­μα­τευ­τι­κού πλαι­σίου.

6. Βελ­τί­ωση της ανθρω­πι­στι­κής κατά­στα­σης στη Συρία

Όπως έχει ήδη ανα­φερ­θεί από το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο, η ΕΕ είναι έτοιμη να συνερ­γα­στεί με την Τουρκία για τη βελ­τί­ωση της ανθρω­πι­στι­κής κατά­στα­σης στο εσω­τε­ρικό της Συρίας, γεγονός που θα επι­τρέ­ψει στους πρό­σφυ­γες να ζήσουν σε ασφα­λέ­στε­ρες περιο­χές. Για να επι­τευ­χθεί ο στόχος αυτός, έχει ιδιαί­τερη σημασία οι δεσμεύ­σεις, τις οποίες ανέλαβε η Διεθνής Ομάδα Στή­ρι­ξης της Συρίας στις 11-12 Φεβρουα­ρίου στο Μόναχο, να υλο­ποι­η­θούν τάχιστα και πλήρως από όλα τα μέρη.

Καθη­με­ρινή