Συνοπτική Ιστορική Αναδρομή στην εκπαίδευση Ιταλοκρατία

ΧΡΗΣΤΟΣ Ι. ΠΙΝΝΗΣ

Συντα­ξιού­χος Δικη­γό­ρος Ρόδου

Ιτα­λο­κρα­τία

Όπως είναι γνωστό, οι Ιταλοί κατέ­λα­βαν τη Ρόδο στις 05 Μαϊου 1912 χρη­σι­μο­ποιώ­ντας  το ιταλικό εκστρα­τευ­τικό Σώμα στο Αιγαίο υπό τον αντι­στρά­τηγο Ιωάννη Αμέλιο, Διοι­κητή της 6^ης ειδικής Μεραρ­χίας –Tenente Generale Comandante della 6a Divisione Speciale.

Αρχικά, σύμφωνα με τις δια­βε­βαιώ­σεις τους θεω­ρή­θη­σαν απε­λευ­θε­ρω­τές και οι Δωδε­κα­νή­σιοι υπο­δέ­χθη­σαν αυτούς μετά βαϊων και κλάδων.

Όταν έγιναν γνωστές οι προ­θέ­σεις τους, δια­μαρ­τυ­ρό­με­νοι και δυσαρ­τε­στη­μέ­νοι,  οι αντι­πρό­σω­ποι των νησιών απο­φα­σί­ζουν να συνέλ­θουν στην Πάτμο για να συνε­δριά­σουν και δια­τρα­νώ­σουν τον διακαή τους πόθο, την Ένωση με την Ελλάδα και τελικά   απο­φα­σί­ζουν και ψηφί­ζουν την αυτό­νομη πολι­τεία του Αιγαίου. Τότε ο Αντι­στρά­τη­γος απο­κα­λύ­πτει τον πραγ­μα­τικό του χαρα­κτήρα και δια­τά­ζει να αρχί­ζουν να εφαρ­μό­ζουν τα αυστηρά φασι­στικά μέτρα, τις διώξεις, εξο­ρί­σεις και απε­λά­σεις (όπως τα συμ­βά­ντα του λεγό­με­νου πλέον αιμα­τη­ρού Πάσχα του 1919) (Γεωρ­γιάδη….) ως και το γνωστό θανα­τη­φόρο εγκλη­μα­τικό συμβάν του Παπα­λουκά και της Ανθού­λας Ζερβού

Οι Ιταλοί αρχικά τήρησαν το καθε­στώς της εκπαί­δευ­σης που ίσχυε και επί της τουρ­κο­κρα­τίας. Χρη­σι­μο­ποί­η­σαν μεθο­δο­λο­γικά και συστη­μα­τικά την ιτα­λο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νη­σίων και επι­δί­ω­ξαν τη διάδοση μόνο και εκμά­θηση της ιτα­λι­κής γλώσσας, π.χ. εισα­γωγή της ιτα­λι­κής γλώσσας στα γαλλικά σχολεία των Freres.

Στις 16-6-1916 διο­ρί­στηκε γενικός επόπτης των σχο­λείων ο Amedeo Majuri, αρχαιο­λό­γος.

Επί διοι­κη­τού Elia Vittorioσυνεστήθη εσπε­ρινό σχολείο στην πόλη της Ρόδου στις 23-12-1918 και κατήρ­γη­σαν την προ­ε­δρία τηης Κεντρι­κής Εκπαι­δευ­τι­κής Επι­τρο­πής του Μητρο­πο­λίτη Ρόδου και δια­χώ­ρη­σαν την εκκλη­σια­στική επι­τροπή από την σχολική εφορία.

Εκμά­θηση της ιτα­λι­κής γλώσσας

Με μεθο­δι­κό­τητα, όπως είπαμε παρα­πάνω, οι ιτα­λι­κές αρχές μόλις κατέ­λα­βαν τη Ρόδο και τα υπό­λοιπα νησιά (Μαϊος 1912) επε­δί­ω­ξαν την εκμά­θηση της ιτα­λι­κής γλώσσας, χωρίς να παρέμ­βουν στη λει­τουρ­γία των Ελλη­νι­κών σχο­λείων.

Το 1915 η Κεντρική Εκπαι­δευ­τική Επι­τροπή καθιέ­ρωσε  θεσμό της επο­πτείας όλων των σχο­λείων των ελλη­νι­κών και πρώτος επόπτης ανέλαβε ο Αυγε­ρι­νός Πανη­γύ­ρης (1915-1917).

Ο Γ.Παπαϊωάννου-Ζίγδης (1918-1920) και ο Ραπτό­που­λος Ανδρέας από το 1922-1926.

Σε αντί­δραση, οι ιτα­λι­κές αρχές εισάγαν και αυτές το θεσμό της επο­πτείας και διο­ρί­ζουν ως  επι­θε­ω­ρητή –επόπτη στις 16-6-1916 τον αρχαιο­λόγο Amedeo Majuri.

Το πρώτο βήμα, μπορεί να λεχθεί για τη διδα­σκα­λία και εκμά­θηση της ιτα­λι­κής γλώσσας, ήταν η σύσταση (ίδρυση) ενός σχο­λείου νυχτε­ρι­νού εν συνε­χεία με τη δημιουρ­γία του γρα­φείου επι­θε­ώ­ρη­σης επο­πτείας της δημό­σιας εκπαί­δευ­σης, όπου στις 16-6-1916 διο­ρί­στηκε ως επι­θε­ω­ρη­τής –επόπτης ο Amedeo Majuri, αρχηγός της αρχαιο­λο­γι­κής απο­στο­λής.

Η πρώτη ιταλική παρέμ­βαση στη λει­τουρ­γία των ελλη­νι­κών σχο­λείων ήταν στις 23-9-1914 που εμπό­διζε να ανοι­χθούν σχολεία.

Το 1916 επίσης αρνεί­ται να απο­βι­βα­σθούν διδά­σκα­λοι και λοιπό προ­σω­πικό για τα σχολεία.

Στις 15-9-1928 αρνεί­ται να εισα­χθούν ανα­γνω­στικά που τελικά εγκρί­νε­ται ο εκτε­λω­νι­σμός τους στιε 24-9-1928.

Από το 1916 έως το 1919 εισήχθη η διδα­σκα­λία της ιτα­λι­κής γλώσσας στην πόλη και σε αρκετά χωριά. Το διδα­κτικό έργο το είχαν ανα­λά­βει με ενθου­σια­σμό, δάσκα­λοι από την Ιταλία ως και αξιω­μα­τι­κοί και υπα­ξιω­μα­τι­κοί του στρατού κατοχής.

Επε­δί­ω­ξαν να ιδρυ­θούν ημε­ρή­σια ιταλικά σχολεία και από 1917-1918 άρχισαν την κανο­νική λει­τουρ­γία τους στην πόλη της Ρόδου δύο ημε­ρή­σια ιταλικά σχολεία : το ένα δημο­τικό για αγόρια και το άλλο για  κορί­τσια υπό τη διεύ­θυνση των ΄΄Αδελφών της Ιεράς Καρδιάς ΄΄( Le Suore del Sacro Cuore).

Συνέ­βα­λαν κατά πολύ για την εκμά­θηση και διάδοση της ιτα­λι­κής γλώσσας η εισα­γωγή της διδα­σκα­λίας στα γαλλικά σχολεία των Φρέρς, όπως προ­α­να­φέρ­θηκε, και η σύσταση εσπε­ρι­νού σχο­λείου το έτος 1915, κατ’ εισή­γηση του τότε στρα­τιω­τι­κού διοικητήVittorio Elia

Ο στρα­τη­γός Ιωάννης Αμέλιο, στρα­τιω­τι­κός κυβερ­νή­της της Ρόδου και Διοι­κη­τής της 6ης ειδικής Μεραρ­χίας πρό­τεινε αμέσως να συστα­θούν ιταλικά σχολεία.

Παιδεία, Θρη­σκεία και Αυτο­διοί­κηση

Οι Ιταλοί θέτουν σε εφαρ­μογή το σχέδιό τους για την κατάρ­γηση των προ­νο­μίων της εκκλη­σίας και επι­φέ­ρουν πλήγμα ισχυρό κατά της παι­δείας με το διά­ταγμα υπ’ αριθμό 1 της 1/1/1926, τον περι­βό­ητο σχολικό κανο­νι­σμό στοι­χειώ­δους και μέσης εκπαι­δεύ­σεως (Ordinamento delle Scuole Elementari e Medie) που δημο­σιεύ­θηκε στο bollettino ufficiale delle isole egee. Οι σπου­δαιό­τε­ρες μεταρ­ρυθ­μί­σεις που επέφερε το παρα­πάνω διά­ταγμα είναι :

1. Η εκκλη­σία απα­γο­ρεύ­ε­ται να ανα­μι­γνύ­ε­ται στα σχολεία και στην εκπαί­δευση,
2. οι διδά­σκο­ντες έπρεπε να είναι ουδέ­τε­ροι,
3. τα ελλη­νικά σχολεία που θα χρη­μα­το­δο­τού­σαν οι κοι­νό­τη­τες υπο­βαθ­μί­ζο­νται και ονο­μά­ζο­νται ιδιω­τικά (Scuole Private) και τα ενι­σχυό­μενα σχολεία από την κυβέρ­νηση εγί­νο­ντο σχολεία επι­χο­ρη­γού­μενα (Scuole Sussidiate).
4. Επι­βαλ­λό­ταν ως υπο­χρε­ω­τική η διδα­σκα­λία της ιτα­λι­κής γλώσσας που έπρεπε να διδά­σκε­ται του­λά­χι­στον 4 ώρες εβδο­μα­διαίως,
5. Ιδρύετο στη Ρόδο Παι­δα­γω­γική Ακα­δη­μία (Istituto Magistrale)

Τα μέτρα αυτά δεν θεω­ρή­θη­σαν απο­τε­λε­σμα­τικά και ο καθη­γη­τής Giovanni Ferreti που υπη­ρέ­τησε το 1932-1933 στη Ρόδο ως επι­θε­ω­ρη­τής της δημό­σιας εκπαί­δευ­σης κατη­γό­ρησε τον Lago για μη απόδοση των μέτρων του και κυρίως του σχο­λι­κού κανο­νι­σμού.

O Lago απέ­κρουσε τις κατη­γο­ρίες με έγγραφό του προς το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών Ιταλίας (βλ. υπ’ αριθμ. 12)

Τα κυριό­τερα σχολικά κτίρια που κατα­σκευά­στη­καν επί Lago ήταν:

1. Το Ιστι­τούτο θηλέων το 1924 υπό τη διεύ­θυνση των αδελφών Suore di Irrea (1933),
2. το Ιστι­τούτο αρρένων (Reale Istituto Maschile) για μαθή­ματα δημο­τι­κού και των πρώτων γυμνα­σια­κών τάξεων το 1925,
3. τo βρε­φο­κο­μείο (Gli innocenti) το 1926,
4. το 1926 και το 1927-1928 ιδρύ­θη­καν και λει­τούρ­γη­σαν η μεσαία κατώ­τερη τεχνική σχολή και η ανώτερη τεχνική σχολή καθώς και το επι­στη­μο­νικό λύκειο (Liceo Scientifico),
5. το έτος 1930 στο νοσο­κο­μείο της Ρόδου συνε­στήθη και λει­τούρ­γησε μαιευ­τική σχολή
6. το νηπια­γω­γείο (Piccolini) το 1931.

H περιώ­νυμη εται­ρεία Dante Alighieri συνέ­χιζε να προ­σφέ­ρει βραδινά μαθή­ματα  εκμά­θη­σης της ιτα­λι­κής γλώσσας

 

 

Τα σχολεία, σύμφωνα με τον κανο­νι­σμό, διαι­ρού­νται στις παρα­κάτω κατη­γο­ρίες:  1.Βασι­λικά Σχολεία (Scuole Regie), 2. Ιδιω­τικά Σχολεία (Scuole Private) και 3.Επι­χο­ρη­γού­μενα Σχολεία (Scuole Sussidiate).

Τα Βασι­λικά Σχολεία είναι τα δημο­τικά και τα σχολεία μέσης εκπαί­δευ­σης, κατω­τέρα και ανωτέρα τεχνική σχολή, πρα­κτικό λύκειο, ναυτικό λύκειο και το διδα­σκα­λείο (magistrale).

Επι­χο­ρη­γού­μενα ήταν αυτά που συντη­ρού­ντο και ενι­σχύ­ο­ντο οικο­νο­μικά από την κυβέρ­νηση της Κτήσης.Τα προ­γράμ­ματα διδα­σκα­λίας έπρεπε να έχουν την αυτή βάση με τα αντί­στοιχα των βασι­λι­κών σχο­λείων.

Παρα­τί­θε­ται η 1η σελίδα σε μετά­φραση του Δια­τάγ­μα­τος της 1/1/1926 (υπ’ αριθμ. 11).

Το διά­ταγμα αυτό προ­κά­λεσε εντο­νό­τα­τες αντι­δρά­σεις με δια­μαρ­τυ­ρίες και συλ­λα­λη­τή­ρια που είχαν ως απο­τέ­λε­σμα τη σύλληψη, φυλά­κιση και εξορία εφόρων σχολών και δασκά­λων καθώς και δημο­τι­κών αρχό­ντων.

Θρη­σκεία

Κατάρ­γησε το προ­νό­μιο που είχε ο Μητρο­πο­λί­της Ρόδου να προ­ε­δρεύει στην Κεντρική Εκπαι­δευ­τική Επι­τροπή και καθιε­ρώ­θηκε η επο­πτεία των ελλη­νι­κών σχο­λείων από τον διο­ρι­σμένο επόπτη Amedeo Majuri στις 16-6-1916.

Τοπική Αυτο­διοί­κηση

Οι Ιταλοί παρεμ­βαί­νουν και στην τοπική αυτο­διοί­κηση με τα υπ’ αριθμό 56/11-8-1920 και 81/12-6-1927 δια­τάγ­ματα και οι δήμαρ­χοι ονο­μά­ζο­νται πια Potesta΄ και με το υπ’ αριθμό 140/23-8-1927 διά­ταγμα η θητεία των δημο­τι­κών και κοι­νο­τι­κών συμ­βου­λίων γίνεται τριετής αντί του ενός έτους που ίσχυε μέχρι τότε.

Τα μέτρα αυτά κωδι­κο­ποιού­νται στο νέο κανο­νι­σμό με το υπ’ αριθμό 52 διά­ταγμα της 29-3-1930 με τον τίτλο Regolamento sulle Amministrazioni Comunali.

Στις 7 Νοεμ­βρίου του 1930 σε εκτέ­λεση του κανο­νι­σμού υπ’ αριθμ. 52/29-3-1930 και του υπ’ αριθμό 56/11-08-1920 δια­τάγ­μα­τος διο­ρί­ζε­ται νέο δημο­τικό συμ­βού­λιο Ρόδου με δήμαρχο Potesta τον Ιππότη Αλφρέ­ντο Μπι­λιότι (Alfredo Bilioti)

 

 

Η οργά­νωση της παδείας από το 1912 έως το 1926

Η οργά­νωση της παι­δείας μέχρι το 1926 πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε χάρη στην πείρα ιδιο­φυϊα του Ιωακείμ Βαλα­σιάδη και του Απο­στό­λου Τρύ­φω­νος, οι οποίοι με μεθο­δι­κό­τητα αντι­με­τώ­πι­ζαν τα διάφορα εμπόδια που προ­κα­λού­σαν και οι παρεμ­βο­λές των ιτα­λι­κών αρχών.

Συγκε­κρι­μένα ο Ιωακείμ Βαλα­σιά­δης ίδρυσε την εκπαι­δευ­τική επι­τροπή των χωριών.Ο Από­στο­λος Τρύ­φω­νος καθιέ­ρωσε την επαρ­χιακή εκπαι­δευ­τική επι­τροπή, που ασκούσε δικαιώ­ματα Υπουρ­γείου Παι­δείας.

Στην ομαλή λει­τουρ­γία των ελλη­νι­κών σχο­λείων συνέ­βαλε ο καθιε­ρω­θείς θεσμός του επόπτου των σχο­λείων. Το συντε­λού­μενο έργο των  δασκά­λων απο­δει­κνύει την ανορ­θω­τική πορεία της παι­δείας στη Ρόδο.

Από το 1912 έγινε προ­σπά­θεια καλύ­τε­ρης μορ­φω­τι­κής προ­σφο­ράς στα παιδιά της νήσου Ρόδου.

Η Ιταλική διοί­κηση μόλις εγκα­τα­στά­θηκε στη Ρόδο άρχισε να εφαρ­μό­ζει την πολι­τική της ιτα­λο­ποι­ή­σεως των Δωδε­κα­νη­σίων της Κτήσεως, με την εκμά­θηση και διάδοση της ιτα­λι­κής γλώσσας.

Με την έναρξη του νέου σχο­λι­κού έτους 1928 ο Κυβερ­νη­τι­κός Επι­θε­ω­ρη­τής απα­γό­ρευσε την εισα­γωγή ορι­σμέ­νων διδα­κτι­κών βιβλίων που οι βιβλιο­πώ­λες είχαν παραγ­γεί­λει.Και συγκε­κρι­μένα τα ανα­γνω­στικά Ομήρου Οδύσ­σεια, Ηρό­δο­τος και Μέγας Αλέ­ξαν­δρος.

Το κυβερ­νη­τικό δε διά­ταγμα της 18-1-1928 που αφο­ρούσε τον κανο­νι­σμό της αστυ­νο­μίας, περιε­λάμ­βανε ότι απαι­τείτο άδεια για τις τελετές και εκλογές της Ελλη­νι­κής Κοι­νό­τη­τας.

Ο κυβερ­νή­της Lago λέει στον Μητρο­πο­λίτη Ρόδου Από­στολο Τρύ­φω­νος, κατά την ανα­χώ­ρησή του που αντι­κα­τα­στά­θηκε από τον De Vecchi (Ντε Βέκι), τα παρα­κάτω εγκω­μια­στικά λόγια για τους Δωδε­κα­νή­σιους :<<Ας έρθουν αυτοί οι οποίοι νομί­ζουν ότι ένας λαός ομι­λή­σας επί τρεις χιλιά­δες έτη την ελλη­νική ως μητρική γλώσσα, είναι δυνατόν από τη μια μέρα στην άλλη ν΄αλ­λά­ξει γλώσσα και έθιμα και πεποι­θή­σεις >>.

Το απο­κο­ρύ­φωμα των μέτρων που έπληξαν την ελλη­νική παιδεία ήταν τοδιά­ταγμα που εξέδωσε ο πολυ­μή­χα­νος ΝτεΒέκι, το υπ’ αριθμ.149/21-07-1937, που κατήρ­γησε όλα τα ελλη­νικά σχολεία και επι­βλήθη η ιταλική γλώσσα σε όλα τα σχολεία.

Με το υπ’ αριθμ.6 Κυβερ­νη­τικό διά­ταγμα της 4-1-1938 καταρ­γεί τα φιλαν­θρω­πικά σωμα­τεία.

Για το σχολικό έτος 1937-1938 εξε­δό­θη­σαν μετα­βα­τι­κές δια­τά­ξεις που τιμω­ρού­σαν τους μαθητές των ιδιω­τι­κών σχο­λείων που δεν μάθαι­ναν ιταλικά και τους υπο­χρέ­ω­ναν να επα­να­λά­βουν το έτος.

Με τα δια­τάγ­ματα 323 και 325 της 15-11-1938 αφαι­ρούσε από τους θρη­σκευ­τι­κούς αρχη­γούς κάθε συμ­βο­λαιο­γρα­φική πράξη και τη σύνταξη οποιασ­δή­ποτε ληξιαρ­χι­κής πράξεως.

Τα κατη­χη­τικά σχολεία στη Δωδε­κά­νησο

Η Μητρό­πολη Ρόδου για να αντι­με­τω­πί­σει τα διάφορα μέτρα σχε­δί­ασε το σχέδιο αμύνης και αντε­πι­θέ­σεως με τα τα λεγό­μενα κατη­χη­τικά σχολεία.

Όταν οι Ιταλοί με το νόμο 149 της 21 Ιουλίου 1937 (Ντε Βέκκι) κατήρ­γη­σαν τα Ελλη­νικά Σχολεία και απα­γό­ρευ­σαν τη χρήση της ελλη­νι­κής γλώσσας και μόνα τα ιταλικά θα χρη­σι­μο­ποιού­νταν και θα διδά­σκο­ντο, τότε ο δεξιο­τέ­χνης Μητρο­πο­λί­της Ρόδου, Από­στο­λος Τρύ­φω­νος επι­νό­ησε και έθεσε σε λει­τουρ­γία τα λεγό­μενα ΄΄κα­τη­χη­τι­κά­΄΄με τη συγκα­τά­θεση του κυβερ­νήτη των νήσων του Αιγαίου Ντε Βέκκι.

Η διδα­σκα­λία των θρη­κευ­τι­κών εδι­δά­σκετο αρχικά μόνο από τον παπά μέσα στην εκκλη­σία και κυρίως τις Κυρια­κές και μετά και από ιερο­κή­ρυ­κες όπως με τον Εμμα­νουήλ Μπακίρη, τον Ηλία Κου­ντούρη, τον Κανάρη Που­ζου­κάκη και τον τότε Πρω­το­σύ­γκελλο Από­στολο Παπαϊ­ω­άν­νου.

 

Κοι­νω­νική Επιμόρφωση-Ενημέρωση

Η ενη­μέ­ρωση και επι­μόρ­φωση των κατοί­κων της  νήσου Ρόδου εγένετο με τη χρη­σι­μο­ποί­ηση των δια­φό­ρων εντύπων που κυκλο­φο­ρού­σαν. Ανα­φέ­ρο­νται μερικά απ’ αυτά Η τουρ­κο­ελ­λη­νική εφη­με­ρίδα ΄ΆΙΓΑΙΟΝ΄΄που κυκλο­φό­ρησε από το έτος 1896, ΄΄ΝΕΑ ΡΟΔΟΣ΄΄, ΄ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΔΙΔΑΧΗ΄΄.

Με τη βοήθεια του Γ.Κοκκίδη, ο Εμμα­νουήλ Πολε­μι­κός εξέδωσε το έτος έτος 1910 την εβδο­μα­διαία εφη­με­ρίδα ΄΄ΡΟΔΟΣ΄΄και μετά εκδί­δουν από τον  Απρίλιο του 1911  τη ΄΄ΝΕΑ ΡΟΔΟΣ΄΄.

Τον Μάρτιο του 1915 με την υπο­στή­ριξη του τότε Μητρο­πο­λίτη Ρόδου, Απο­στό­λου Τρύ­φω­νος, εξεδόθη η ΄΄Ορθόδοξος Διδα­χή΄΄, που ήταν δεκα­πεν­θή­μερο θρη­σκευ­τικό, ηθικό και κοι­νω­νικό περιο­δικό.

Μετά από την εκδο­τική αυτή προ­σπά­θεια των Ελλήνων για να αντι­με­τω­πί­σουν τις εξι­τα­λι­στι­κές προ­σπά­θειες των ιτα­λι­κών αρχών, οι αρχές κατοχής της κτήσεως επι­νό­η­σαν μια ιτα­λό­φωνη εφη­με­ρίδα για να ενη­με­ρώ­νουν τους κατοί­κους των νησιών .Το δια βίου μόρ­φω­σης εφαρ­μό­ζετο σε πολλά χωριά.

Ο δάσκα­λος Εμμα­νουήλ Καλα­μπύ­χης αρχίζει τον Σεπτέμ­βριο του 1915 την έκδοση μιας νέας εφη­με­ρί­δας ΄΄Η ΡΟΔΙΑΚΗ΄΄.

Την Κυριακή του Πάχα του 1916 άρχισε να εκδί­δε­ται η ιτα­λό­φωνη εφη­με­ρίδα ΄Il MESSAGGERO DI RODI ΄΄(Ο Αγγε­λιο­φό­ρος της Ρόδου).

Οι Ιταλοί από την πρώτη στιγμή που κατέ­λα­βαν τη Ρόδο συνέ­στη­σαν ένα γραφείο τύπου και πλη­ρο­φο­ριών το οποίο εξέδιδε το πρώτο ιταλικό δελτίο ΄IL NOTIZIARIO ΄΄.

Το 1914 εκδί­δε­ται το επίσημο δελτίο της Διοί­κη­σης των Ιτα­λι­κών νήσων του Αιγαίου BOLLETINO UFFICIALE, το οποίο εκδί­δε­ται μέχρι και τον Απρίλιο του 1944.

Προ­σκο­πι­σμός

Στην προ­σπά­θεια δια­παι­δα­γώ­γη­σης των νέων του χωριού ιδρύ­ε­ται από τον γρά­φο­ντα τον Ιούλιο του 19146 προ­σκο­μική ομάδα η οποία παρέ­λασε στο Εθνικό Στάδιο του Διαγόρα στις 28 Οκτω­βρίου 1946, όπως απει­κο­νί­ζε­ται στην παρα­τι­θέ­μενη φωτο­γρα­φία (υπ’ αριθμ.13).

Βυζα­ντινή Μουσική

Κατά τη διάρ­κεια του πολέμου κατά τα έτη 1940-1942 ερχό­τανε από το γει­το­νικό χωριό, την Απο­λακ­κιά ο μου­σι­κο­δι­δά­σκλος, Στέργος Μητσού και δίδασκε βυζα­ντινή μουσική στη νεολαία του χωριού. Μεταξύ αυτών ήταν ο Δημή­τριος Ρώσσης, Ιγνά­τιος Ζανετ­τί­δης, Στυ­λια­νός Ζανετ­τί­δης, Ιωάννης-Κλήμης Παπα­δη­μη­τρίου, Χρήστος Βαρ­βά­ρης, Στα­μά­τιος (Τάκης) Πιννής, οι οποίοι τελικά διε­τέ­λε­σαν και ψάλτες.

 

Σχολείο

Μου­σουλ­μα­νικό:  Κατά περιό­δους λει­τούρ­γησε και μου­σουλ­μα­νικό σχολείο στο χωριό Κατ­τα­βιά για τα παιδιά των μου­σουλ­μα­νι­κών οικο­γε­νειών που διέ­με­ναν στο χωριό και το Χόχλακα με δάσκαλο το Χότζια.

Ιταλικό Σχολείο San Marco

Στον οικισμό San Marco λει­τούρ­γησε και ιταλικό δημο­τικό πεντα­τά­ξιο σχολείο, για τα παιδιά των αποίκων Ιταλών με δασκάλα την Giuseppina Manicardi.

Το ιταλικό σχολείο San Marco λει­τούρ­γησε από το 1937-1938 μέχρι το 1944.

Συμπε­ρα­σμα­τικά απ’ όσα ανα­φέρ­θη­καν παρα­πάνω, οι ιτα­λι­κές αρχές δεν έφεραν εμπόδια στα ελλη­νικά σχολεία, εκτός από τον διο­ρι­σμό στις 16-06-1916 ενός επόπτη του Amedeo, με ευρύ­τε­ρες εξου­σίες και μετέ­πειτα με την έκδοση του δια­τάγ­μα­τος της 1-1-1926 που καθιέ­ρωσε το σχολικό κανο­νι­σμό και τη λει­τουρ­γία των διά­φο­ρων σχολών. H χαρι­στική δε βολή ενα­ντίον της ύπαρξης και λει­τουρ­γίας των ελλη­νι­κών σχο­λείων επήλθε με την έκδοση του υπ’ αριθμ. 149/1937 δια­τάγ­μα­τος, δυνάμει του οποίου καταρ­γή­θη­καν τα ελλη­νικά σχολεία.

Σωμα­τεία

Στο χωριό κατά το διά­στημα της Ιτα­λο­κρα­τίας υπήρχαν τρία σωμα­τεία και ένα στην Αμερική τα οποία επε­δί­ω­καν την πνευ­μα­τική ανά­πτυξη των κατοί­κων του χωριού και τη συλλογή χρη­μά­των δι εράνων και λοιπών εκδη­λώ­σεων και συγκε­κρι­μένα : 1) Σύλ­λο­γος Γυμνα­στι­κός και Ευερ­γε­τι­κός ΄΄Η Ομό­νοια΄΄ και Ε,2) Σύλ­λο­γος Κατ­τα­βε­νών ΄΄Αγία Παρα­σκευ­ή΄΄, 3) Σύλ­λο­γος Κατ­τα­βε­νών ΄΄Αγία Παρα­σκευή WEIRTON U.S.A και 4)  Φιλαν­θρω­πι­κός Σύλ­λο­γος Κατ­τα­βιάς ΄΄Η Ελευ­θε­ρί­α΄΄

Τα Χρι­στού­γεννα και την Πρω­το­χρο­νιά έλεγαν τα κάλαντα, πηγαί­νο­ντας σ’ όλα τα σπίτια τα βράδυα και οι νοι­κο­κυ­ρές που τους περί­με­ναν τους έδιναν κου­λού­ρια, αυγά και χρήματα.

Από τα χρήματα που μάζευαν προ­σφέ­ρο­ντο στην κοι­νό­τητα για την εκτέ­λεση ορι­σμέ­νων έργων απα­ραί­τη­των του χωριού, όπως π.χ.η επι­σκευή και η συντή­ρηση, των εκκλη­σιών Καθο­λική και Αγία Παρα­σκευή.

  Παρα­θέ­τουμε τις χρη­σι­μο­ποιού­με­νες σφρα­γί­δες και απο­δεί­ξεις (υπ’ αριθμ.14)

 

Εκτός από το βασικό διά­ταγμα 149/21-7-1937 που κατάρ­γησε τα ελλη­νικά σχολεία, εκδό­θη­καν αρκετά άλλα δια­τάγ­ματα που αφο­ρού­σαν τα της λει­τουρ­γίας των σχο­λείων όπως τα δια­τάγ­ματα 175/4-9-1937, 176/10-9-1937, 177/16-9-1937, 231/23-11-1937, 256/10-12-1937 και το υπ’ αριθμ. 182/23-9-1937, που εκδό­θηκε στην αρχή του σχο­λι­κού έτους 1937-1938, βάσει του οποίου συστά­θη­καν τα παρα­κάτω βασι­λικά ιστι­τούτα μέσης εκπαί­δευ­σης στη Ρόδο :

• Βασι­λικό Γυμνά­σιο –Κλασικό Λύκειο (Regio Ginnasio-Liceo Classico)
• Βασι­λικό Ανώτερο Παι­δα­γω­γικό Ιστι­τούτο (Regio Istituto Magistrale Superiore)
• Βασι­λικό Τεχνικό Ιστι­τούτο (Regio Istituto Tecnico) (εμπο­ρι­κής κατεύ­θυν­σης, τμήμα κατώ­τερο και ανώτερο)
• Βασι­λική Σχολή αγρο­τι­κής κατεύ­θυν­σης (Regia Scuola di avviamento professionale a tipo agrario)
• Βασι­λική Σχολή εμπο­ρι­κής κατεύ­θυν­σης (Scuola di avviamento professionale a tipo commerciale)

Το βασικό δε υπ’ αριθμ. 1/1-1-1926 διά­ταγμα καθιέ­ρωσε τον σχολικό κανο­νι­σμό

-Ordinamento-

1) Istituzione e classificazione delle scuole

2) della scuola di stato

3) della scuola private

4) ordinamento delle scuole

5) degli insegnanti

6) disposizioni transitori (παρα­τί­θε­ται η 1^η σελίδα σε μετά­φραση Ζαχαρία Τσιρ­πανλή <<Η Ιτα­λο­κρα­τία στα Δωδε­κά­νησα 1912-1943>>).

 

Επίσης με το υπ’ αριθμ. 177/16-9-1937 το σχολείο Κατ­τα­βιάς μετα­τρά­πηκε από ιδιω­τικό (scuola privata) σε κοινοτικό-βασιλικό (Regia scuola).

 

 

 

 Εγκώμιο Mario Lago και  Virginio Giughese

Aξίζει να σημειω­θεί ότι ο κυβερ­νή­της (governatore) των νησιών του Αιγαίου, Mario Lago (Μάριο Λάγκο), σε απόρ­ρητο έγγραφό του προς το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών της Ιταλίας στις 8-15/10/1933, που απέ­κρουε την κατη­γο­ρία του Επόπτη-Επιθεωρητή της Δημό­σιας εκπαίδευσης-Ιταλού Καθη­γητή Giovanni Ferretti ότι τα μέτρα του για την παιδεία δεν απέ­δω­σαν, ανα­φέ­ρει (ο Lago), μεταξύ άλλων εγκω­μιά­ζο­ντας και υμνο­λο­γώ­ντας τους Δωδε­κα­νή­σιους, στο παρα­τι­θέ­μενο έγγραφό του σε ελεύ­θερη μετά­φραση ότι οι ορθό­δο­ξοι Έλληνες ανή­γει­ραν εκκλη­σίες και σχολεία σε όλα τα χωριά τους, προ­τι­μού­σαν να μην φάνε παρά να στε­ρή­σουν τη μόρφωση από ένα παιδί τους . Όταν οι Ιταλοί κατέ­λα­βαν τα νησιά βρήκαν εκκλη­σίες και σχολεία σε εντυ­πω­σιακά κτίρια μνη­μειώ­δους μορφής.

Το έγγραφο αυτό απο­τε­λεί ένα εγκώμιο και υμνο­λό­γιο για τους Δωδε­κα­νή­σιους.

Επίσης κλεί­νο­ντας, θα ήταν μεγάλη παρά­λειψη να μην ανα­φερ­θεί ο χαι­ρε­τι­σμός στη Ρόδο, Saluto a Rodi,που απηύ­θυνε κατά την ανα­χώ­ρησή του από τη Ρόδο το έτος 1946, ο δια­πρε­πής καθη­γη­τής των Scuole Cristiane, Prof. VirginioGiughese,ο οποίος έζησε αρκετά χρόνια στη Ρόδο.

Ο χαι­ρε­τι­σμός αυτό­ςπου παρα­τί­θε­ται σε μετά­φραση,  δημο­σιεύ­θηκε στις τότε εκδι­δό­με­νες τοπικές εφη­με­ρί­δες, στα ιταλικά και στα ελλη­νικά.

<<Αντίο Ρόδος, γη μαγείας και ονείρου , όπου περά­σαμε χρόνια <<ευτυ­χι­σμένα, όπου γεν­νή­θη­καν τα παιδιά μας και ανα­παύ­ο­νται οι <<αγα­πη­μέ­νοι μας. Μια γενιά ιταλών σε είχε αγα­πή­σει και δε θα σε <<ξεχάσει ποτέ.

<< Εμείς που ανα­χω­ρούμε σε χαι­ρε­τάμε, αγαπητό νησί των ρόδων, <<γοη­τευ­τικό μαρ­γα­ρι­τάρι του Αιγαίου, και με την καρδιά <<πλημ­μυ­ρι­σμένη από νοσταλ­γία, ανα­πο­λούμε τον αίθριο ουρανό σου, <<το εύκρατο κλίμα σου , την εγκάρ­δια και φιλό­ξενη ιδιο­συ­γκρα­σία <<των τέκνων σου.

<<Εσύ θα έχεις μια έξοχη θέση στην καρδιά μας και πάντοτε θα την <<έχεις μεγα­λύ­τερη όταν, αφού εξα­σθε­νή­σει και λησμο­νη­θεί η πικρία <<των θλι­βε­ρών ωρών, θα δια­τη­ρή­σουμε για σένα μόνο την ευχά­ρι­στη <<και χαρού­μενη ανά­μνηση.

<<Δακρύ­ζουν τα μάτια μας, αιμο­ρα­γεί η καρδιά μας ενώ <<προ­ε­τοι­μα­ζό­μα­στε να σε εγκα­τα­λεί­ψουμε. Η Πατρίδα η οποία μας <<πλη­σιά­ζει δε θα μπορεί να μας κάνει να ξεχά­σουμε αυτή τη δεύτερη <<μητέρα, η οποία για χρόνια μας περιέ­θαλψε.

<< Και αν ακόμα το πρόσωπο κάποιου από εμάς, εγκα­τα­λεί­πο­ντάς σε, <<εξέ­φρασε χαρά, μη πιστεύ­εις: είναι το φως της Πατρί­δας το οποίο <<ήδη το φωτίζει, αλλά μέσα υπάρχει η σκιά, υπάρχει η θλίψη για τον <<επι­κεί­μενο απο­χω­ρι­σμό.

<<  Ω ήρεμε και εγκάρ­διε λαέ, να μας θυμάσαι. Αν μια μέρα κάτι μας <<χώρισε, σήμερα όλα μας ενώνουν, ακόμα και αυτός ο χωρι­σμός ο <<υλικός, ο οποίος εξαυ­λώ­νο­ντας τα πνεύ­ματα, τα αδελ­φο­ποιεί στην <<ανά­μνηση του παρελ­θό­ντος. Να μας θυμάσαι και συνέ­χισε να είσαι <<γη φιλό­ξενη στους δικούς μας που μένουν.>>

 

 

<<Ο χαι­ρε­τι­σμός προς τη Ρόδο>>που ο αεί­μνη­στος Εμμα­νουήλ Παπαϊωάννου-συνταξιούχος δικηγόρος-στην επι­στολή του στις 25-11-2001 προς την εφη­με­ρί­δα΄΄ Η ΡΟΔΙΑΚΗ΄΄ , ανα­φέ­ρει ότι :

<<Απο­τε­λεί εγκώμιο για την ιστορία, τη δόξα, τις ομορ­φιές του νησιού <<μας, γι’ αυτό εκρί­ναμε ότι έπρεπε να το μετα­φρά­σουμε και να το <<δημο­σιεύ­σουμε για να γίνει κτήμα του ευρύ­τε­ρου κοινού>>.

 

 

Ελπίζω ότι η συλ­λε­κτική αυτή εργασία θα δώσει τη δυνα­τό­τητα να απο­τε­λέ­σει αφε­τη­ρία εμπνεύ­σεως στους επι­θυ­μού­ντες ν’ ασχο­λη­θούν, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας το υπάρχον πενιχρό παρα­δο­σιακό πνευ­μα­τικό υλικό για βελ­τί­ωση και συμπλή­ρωση των ενδε­χό­με­νων παρα­λεί­ψεων της παρού­σας εργα­σίας μου.

 

Ρόδος, 01 Μαρτίου 2016

ΧΡΗΣΤΟΣ Ι. ΠΙΝΝΗΣ

Συντα­ξιού­χος Δικη­γό­ρος Ρόδου