Πέθανε η ιστορικός Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ – Ενας αιώνας πνευματικής ακτινοβολίας

H Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ, εμ­βλη­μα­τι­κή μορφή της ελ­λη­νι­κής και ευ­ρω­παϊ­κής δια­νό­η­σης, έφυγε από τη ζωή σε ηλι­κία 100 ετών, αφή­νο­ντας πίσω της μια πλού­σια πνευ­μα­τι­κή πα­ρα­κα­τα­θή­κη.

Γεν­νη­μέ­νη στην Αθήνα το 1926 από Μι­κρα­σιά­τες γο­νείς, ακο­λού­θη­σε από νωρίς τον δρόμο της Ιστο­ρί­ας, αρ­χι­κά στο Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών και στη συ­νέ­χεια στο Πα­ρί­σι. Στη γαλ­λι­κή πρω­τεύ­ου­σα γνώ­ρι­σε και τον σύ­ζυ­γό της, Ζακ Αρ­βε­λέρ (1918–2010), αξιω­μα­τι­κό του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού της Γαλ­λί­ας, με τον οποίο απέ­κτη­σαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.

Το Βυ­ζά­ντιο δεν υπήρ­ξε για εκεί­νη απλώς αντι­κεί­με­νο με­λέ­της, αλλά ένα ζω­ντα­νό ερ­γα­στή­ριο πο­λι­τι­κής σκέ­ψης, κοι­νω­νι­κής ορ­γά­νω­σης και πο­λι­τι­σμι­κής συ­νέ­χειας. Με το έργο της σφρά­γι­σε τη με­λέ­τη του βυ­ζα­ντι­νού κό­σμου και επα­να­το­πο­θέ­τη­σε τον ρόλο του στην ευ­ρω­παϊ­κή ιστο­ρία και την πο­λι­τι­στι­κή συ­νεί­δη­ση.

Η διε­θνής ακα­δη­μαϊ­κή δια­δρο­μή της υπήρ­ξε εντυ­πω­σια­κή. Κα­θη­γή­τρια στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Σορ­βόν­νης από το 1967, έγινε η πρώτη γυ­ναί­κα, σε μια πα­ρά­δο­ση επτά αιώ­νων, που ανέ­λα­βε τα ανώ­τα­τα διοι­κη­τι­κά αξιώ­μα­τα του ιδρύ­μα­τος: πρό­ε­δρος τμή­μα­τος, πρό­ε­δρος πα­νε­πι­στη­μί­ου και, το 1976, πρύ­τα­νης. Η πα­ρου­σία της στους θε­σμούς της ευ­ρω­παϊ­κής πα­νε­πι­στη­μια­κής ζωής ήταν ου­σια­στι­κή, πα­ρεμ­βα­τι­κή και βαθιά πο­λι­τι­κή, με την ευ­ρεία έν­νοια του όρου.

Πα­ράλ­λη­λα, η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ υπήρ­ξε ενερ­γή σε διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς και πο­λι­τι­στι­κά ιδρύ­μα­τα. Από το Κέ­ντρο Ζορζ Πο­μπι­ντού έως την UNESCO και το Ευ­ρω­παϊ­κό Πο­λι­τι­στι­κό Κέ­ντρο Δελ­φών, η πα­ρου­σία της σφρά­γι­σε τον διά­λο­γο ανά­με­σα στην ιστο­ρι­κή γνώση, στον πο­λι­τι­σμό και στη σύγ­χρο­νη κοι­νω­νία.

Η πα­ρου­σία της στους θε­σμούς της ευ­ρω­παϊ­κής πα­νε­πι­στη­μια­κής ζωής ήταν ου­σια­στι­κή, πα­ρεμ­βα­τι­κή και βαθιά πο­λι­τι­κή, με την ευ­ρεία έν­νοια του όρου.

Το συγ­γρα­φι­κό της έργο, εκτε­νές και πο­λυ­με­τα­φρα­σμέ­νο, πα­ρα­μέ­νει ση­μείο ανα­φο­ράς για τη βυ­ζα­ντι­νο­λο­γία, αλλά και για τη σχέση της Ελ­λά­δας με την Ευ­ρώ­πη και τη Με­σό­γειο.

Η ψυχή, η μνήμη, ο απο­λο­γι­σμός

Στο βι­βλίο «Από μένα αυτά…» (εκδ. Πα­τά­κη), η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ, μέσα από συ­νο­μι­λί­ες με τον Μάκη Προ­βα­τά και την Εφη Βα­σι­λο­πού­λου, ξε­τύ­λι­ξε τη ζωή της, μι­λώ­ντας για τα παι­δι­κά της χρό­νια, τους γο­νείς της, την Κα­το­χή και την Αντί­στα­ση, τη με­τα­νά­στευ­ση και τη ζωή στη Γαλ­λία, τη μη­τρό­τη­τα και τον ρόλο της ως για­γιάς.

H Eλένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ (δεξιά) με δύο από τα αδέλ­φια της, τη Σμάρω και τον Βάσο.

Στις σε­λί­δες του βι­βλί­ου συ­νυ­πάρ­χουν η προ­σω­πι­κή μνήμη και η Ιστο­ρία. Η Αρ­βε­λέρ μί­λη­σε για την «ελ­λη­νι­κή συ­νέ­χεια», για τη σχέση της αρ­χαί­ας Ελ­λά­δας με το Βυ­ζά­ντιο, για τη νε­ό­τε­ρη ελ­λη­νι­κή ιστο­ρία που «πε­λο­πον­νη­σιά­ζει», αλλά και για το «σή­με­ρα»: τις «ανι­στό­ρη­τες ανοη­σί­ες» του Ερ­ντο­γάν, την παν­δη­μία, τον πό­λε­μο στην Ου­κρα­νία.

Ταυ­τό­χρο­να, κα­τέ­θε­σε τις σκέ­ψεις της για τη μνήμη και τη λήθη, την αλή­θεια, τον έρωτα και τον ευ­τυ­χι­σμέ­νο γάμο, την προ­δο­σία και την απώ­λεια, την αυ­το­γνω­σία και τον γρίφο της ψυχής. Μί­λη­σε για την αν­θρω­πιά ως ύψι­στη αρετή και για την τέχνη ως ζω­ντα­νό ορ­γα­νι­σμό, απο­κα­λύ­πτο­ντας και μια λι­γό­τε­ρο γνω­στή πλευ­ρά της, καθώς η έκ­δο­ση πε­ρι­λαμ­βά­νει και 10 αδη­μο­σί­ευ­τα ποι­ή­μα­τά της.

Οπως έγρα­φε στην «Κ» ο Νίκος Βα­τό­που­λος, «αυτή η μα­κρο­σκε­λής συ­νέ­ντευ­ξη, στο είδος των βι­βλί­ων που απο­κα­λύ­πτουν μύ­χιες σκέ­ψεις, ανα­μνή­σεις και πε­ρι­γρα­φές, σαν μια μαιευ­τι­κή μέ­θο­δος συ­ναι­νε­τι­κής αυ­το­βιο­γρα­φί­ας, έχει στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση ση­μα­ντι­κές αρε­τές. Πρώ­τον, η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ, απε­λευ­θε­ρω­μέ­νη και γνή­σια, μι­λά­ει όχι μόνον για τη δική της ζωή, αλλά με την αρετή των χρό­νων της για όλα τα θέ­μα­τα της ζωής, με τρόπο ρε­α­λι­στι­κό και φι­λο­σο­φι­κό. Δεύ­τε­ρον, μας απο­κα­λύ­πτει τα ποι­ή­μα­τά της (ο “Απο­λο­γι­σμός” δια­βά­ζε­ται με τη νοερή ει­κό­να ενός κλά­δου ελαί­ας ή μιας δάφ­νι­νης στε­φά­νης). Και τρί­τον, μας κα­θι­στά κοι­νω­νούς ενός τρό­που θέ­α­σης: “Η πει­θαρ­χία στον άν­θρω­πο είναι πολύ ση­μα­ντι­κή και πολύ δύ­σκο­λη. Ομως το βα­σι­κό ερώ­τη­μα είναι: Πει­θαρ­χία σε τι; Και ας πούμε ότι διέ­κρι­νες σε τι πρέ­πει να πει­θαρ­χή­σεις – τι θυ­σί­ες είσαι δια­τε­θει­μέ­νος να κά­νεις γι’ αυτό; Πει­θαρ­χία ση­μαί­νει μια σειρά θυ­σιών, και γι’ αυτό άλλοι την αντέ­χουν και άλλοι όχι”».

Εχω κα­τα­λή­ξει πως όσο ζεις, περ­νάς σε κά­ποιους τη”σκυ­τά­λη” και αυτή η σκυ­τά­λη είναι η ψυχή. Αρα, από αυτήν την άποψη, ποτέ δεν είσαι ένας μόνος άν­θρω­πος.

«Η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ μι­λά­ει με έναν τρόπο στέ­ρεο και είναι σαν να ακούς τη γνώ­ρι­μη χροιά της φωνής της. “Αν είχα τη δυ­να­τό­τη­τα να αφαι­ρέ­σω ένα ελάτ­τω­μα του Ελ­λη­να, θα ήταν το εγώ”, δια­βά­ζου­με. Ο λόγος της ρέει και είναι φορές που θέ­λεις να στα­θείς και να δια­βά­σεις ξανά τα δω­ρι­κά απο­στάγ­μα­τα της σκέ­ψης της. Σε μια ερώ­τη­ση για το “πού πάει η ψυχή μετά θά­να­τον”, η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ κα­τα­λή­γει: “Εχω κα­τα­λή­ξει πως όσο ζεις, περ­νάς σε κά­ποιους τη “σκυ­τά­λη” και αυτή η σκυ­τά­λη είναι η ψυχή. Αρα, από αυτήν την άποψη, ποτέ δεν είσαι ένας μόνος άν­θρω­πος”».

«Πα­τρί­δα είναι η συ­γκί­νη­ση, είναι ο τόπος που κρατά τις ανα­μνή­σεις και τις συ­γκι­νή­σεις σου. Πα­τρί­δα είναι τα κοινά μας εν­δια­φέ­ρο­ντα, το “εμείς”, το οποίο είναι πο­λύ­πλευ­ρο και φυ­σι­κά δεν πε­ρι­λαμ­βά­νει μόνο τους αν­θρώ­πους με τους οποί­ους είσαι συ­μπα­τριώ­της, αλλά και αυ­τούς με τους οποί­ους συ­γκι­νού­μα­στε από τα ίδια πράγ­μα­τα», είχε πει.

Ο Μέγας Αλέ­ξαν­δρος και η πα­τρί­δα

«”Εχω πλέον πολλά επι­χει­ρή­μα­τα”, λέει, “που με κά­νουν να είμαι πε­πει­σμέ­νη ότι ο Μέγας Αλέ­ξαν­δρος είναι θαμ­μέ­νος στον με­γά­λο βα­σι­λι­κό τάφο της Βερ­γί­νας, και πι­στεύω ότι θα δι­καιω­θώ, αλλά μετά θά­να­τον”. Εντυ­πω­σιά­ζει αυτό που λέει στο τέλος της συ­νέ­ντευ­ξης: “Ως πα­ρα­κα­τα­θή­κη θα ήθελα να θυ­μού­νται ότι ήμουν πε­πει­σμέ­νη πως στη Βερ­γί­να είναι θαμ­μέ­νος ο Μέγας Αλέ­ξαν­δρος και όχι ο πα­τέ­ρας του, Φί­λιπ­πος Β΄”».

Για την Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ πα­τρί­δα δεν ήταν απλώς ένας γε­ω­γρα­φι­κός τόπος, αλλά το συ­ναί­σθη­μα: «Πα­τρί­δα είναι η συ­γκί­νη­ση, είναι ο τόπος που κρατά τις ανα­μνή­σεις και τις συ­γκι­νή­σεις σου. Πα­τρί­δα είναι τα κοινά μας εν­δια­φέ­ρο­ντα, το “εμείς”, το οποίο είναι πο­λύ­πλευ­ρο και φυ­σι­κά δεν πε­ρι­λαμ­βά­νει μόνο τους αν­θρώ­πους με τους οποί­ους είσαι συ­μπα­τριώ­της, αλλά και αυ­τούς με τους οποί­ους συ­γκι­νού­μα­στε από τα ίδια πράγ­μα­τα».

«Η ιστο­ρία του Βυ­ζα­ντί­ου θα με­τριέ­ται πριν την Ελένη και μετά την Ελένη»

Τον Νο­έμ­βριο του 2025, στο Ιδρυ­μα Βα­σί­λη και Ελί­ζας Γου­λαν­δρή, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε εκ­δή­λω­ση προς τιμήν της Ελέ­νης Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ με θέμα «Οι αντη­ρί­δες του βυ­ζα­ντι­νού πο­λι­τι­σμού ως “προ­πύ­λαια” της Ανα­γέν­νη­σης». Ηταν μια στιγ­μή ανα­γνώ­ρι­σης του έργου και της πνευ­μα­τι­κής της πα­ρα­κα­τα­θή­κης, με πα­ρεμ­βά­σεις πο­λι­τι­κών, συγ­γρα­φέ­ων και ποι­η­τών που μί­λη­σαν για τη συμ­βο­λή της στη βα­θύ­τε­ρη κα­τα­νό­η­ση της Ιστο­ρί­ας και του πο­λι­τι­σμού.

Ο πρώην Πρό­ε­δρος της Δη­μο­κρα­τί­ας Προ­κό­πης Παυ­λό­που­λος τη χα­ρα­κτή­ρι­σε πρω­το­πό­ρο ερευ­νή­τρια διε­θνούς εμ­βέ­λειας, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι ανέ­δει­ξε την πεμ­πτου­σία του βυ­ζα­ντι­νού πο­λι­τι­σμού. Οπως τό­νι­σε, «στον ευ­ρύ­τε­ρο χώρο της Ιστο­ρί­ας και του πο­λι­τι­σμού διε­θνώς, η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ θα μεί­νει ως η πρω­το­πό­ρος ερευ­νή­τρια που ανέ­δει­ξε την πεμ­πτου­σία του βυ­ζα­ντι­νού πο­λι­τι­σμού. Το Βυ­ζά­ντιο της χρω­στά­ει ότι απο­κά­λυ­ψε τη με­γά­λη αλή­θεια γι’ αυτό. Η ιστο­ρία του θα με­τριέ­ται πριν την Ελένη και μετά την Ελένη».

«Ιστο­ρία του Αγώνα»

Τον Μάρ­τιο του 2021, η Ελένη Αρ­βε­λέρ έγρα­ψε στην «Κ» την «Ιστο­ρία του Αγώνα» με αφορ­μή την επέ­τειο των 200 ετών από την Ελ­λη­νι­κή Επα­νά­στα­ση. Μέσα από το αφιε­ρω­μα­τι­κό αυτό ποί­η­μα, η βυ­ζα­ντι­νο­λό­γος και ιστο­ρι­κός ανα­τρέ­χει στα χρό­νια της υπο­δού­λω­σης, κά­νο­ντας μνεία στους ήρωες και σε όλα όσα απο­τέ­λε­σαν τη σπίθα της Επα­νά­στα­σης.

Γόνος του Ρήγα ο κύρης μου, γεν­νή­θη­κε στις Φέρες

στο Σούλι η μάνα μου είδε το φως, στου Αλί Πασά τις μέρες.

Κι’ εγώ Υδραί­ος και Σπε­τσιώ­της, θα­λασ­σι­νός και στε­ρια­νός,

το βράδυ είμαι απο­σπε­ρί­της και το πρωί αυ­γε­ρι­νός

κι’ είναι ο Θού­ριος για μένα ύμνος εω­θι­νός.

Κλέ­φτης κι’ αρ­μα­το­λός στον Μπό­τσα­ρη και στη Γρα­βιά Αν­δρού­τσος

ναύ­της ήμου­να στον Κα­νά­ρη και στον Μια­ού­λη μού­τσος.

Με τον Κα­ραϊ­σκά­κη, φρου­ρός της θείας ήμουν πί­στης

και με τον Υψη­λά­ντη της Φι­λι­κής έγινα μύ­στης.

Είπα τη Μάντω αρ­χό­ντισ­σα, την Μπου­μπου­λί­να λε­βε­ντιά,

δώρα τους έφερα στο­λί­δια από τη Βε­νε­τιά.

Τιμώ τον Γέρο του Μωριά και αγαπώ τον Μα­κρυ­γιάν­νη

ο λόγος του αστρα­φτε­ρός, φτερά μου δίνει και με κάνει

στη Λαύρα το λά­βα­ρο να υψώνω, που εχθρός κα­νείς δεν φτά­νει

αυτό που ευ­λό­γη­σε ο Πα­τρών κι’ είχε την άνοι­ξη ση­μά­νει.

Το είπαν με τον τρόπο τους, Σέλ­λεϋ, Ουγκώ, Ντε­λα­κρουά

κι’ ο Σο­λω­μός το τρα­γου­δά: Χαίρε ω! χαίρε ελευ­θε­ριά.

Ας μην ξε­χνά­με όμως τα χα­λε­πά και θλι­βε­ρά

Του Διά­κου το μαρ­τύ­ριο, του Ζά­λογ­γου τα οδυ­νη­ρά.

Θρή­νη­σε η λευ­τε­ριά τον Μπάι­ρον, η δόξα τα Ψαρά,

τα γυ­ναι­κό­παι­δα της Χίου έκλα­ψε ο κό­σμος όλος.

Του Φα­να­ριού η πύλη χτί­στη­κε και σεί­στη­κε ο θόλος.

Πέσαν στην ΄Ε­ξο­δο οι ντά­πιες, το Με­σο­λόγ­γι όμως ζει

Έζησε τον Απρί­λη εκεί­νο, πάθη κι’ Ανά­στα­ση μαζί.

Χρό­νια και χρό­νια κρά­τη­σε η άνιση πάλη αυτή˙

παρά τις έρι­δες, τους δι­χα­σμούς και τα εμ­φύ­λια μίση,

που πα­ρα­λί­γο τον αγώνα θα είχαν αφα­νί­σει,

νί­κη­σε τέλος ο σταυ­ρός (του Κάλ­βου η τόλμη κι’ αρετή)˙

Νίκη που Γάλ­λοι, Ρώσοι κι Άγ­γλοι δική τους έκα­ναν γιορ­τή,

όταν κα­τα­τρο­πώ­σαν τον Ιμπρα­ήμ στο Ναυα­ρί­νο

και οι Έλ­λη­νες Ανά­στα­ση ζήσαν τον χρόνο εκεί­νο.

Έτσι από τότε στο σχο­λειό μα­θαί­νουν τα παι­διά

τη Λευ­τε­ριά να τρα­γου­δά­νε σαν άλλη Πα­να­γιά.

Κι’ εμείς για του ει­κο­σιέ­να τον απο­λο­γι­σμό,

με­τρά­με Πάσχα, Άνοι­ξη και Ευαγ­γε­λι­σμό.

Η Ελένη Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ υπήρ­ξε αντε­πι­στέλ­λον μέλος της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών.

Τα πριό­νια του Ελγιν και οι Αγ­γλοι

Τον Νο­έμ­βριο του ίδιου έτους, στην «Κ» φι­λο­ξε­νή­θη­κε συ­νέ­ντευ­ξη της Ελέ­νης Γλύ­κα­τζη-Αρ­βε­λέρ στον Παύλο Πα­πα­δό­που­λο με αφορ­μή την επά­νο­δο στην επι­και­ρό­τη­τα του ζη­τή­μα­τος των Γλυ­πτών του Παρ­θε­νώ­να. Τό­νι­σε ότι ο λόρ­δος Ελγιν δεν είχε ποτέ επί­ση­μο φιρ­μά­νι από τον σουλ­τά­νο Σελίμ Γ΄ και απέρ­ρι­ψε τον ισχυ­ρι­σμό ότι αφαί­ρε­σε τα Γλυ­πτά για να τα προ­στα­τεύ­σει. «Μια μέρα θα έρ­θουν τα Γλυ­πτά στην Ελ­λά­δα και ελ­πί­ζω να ζω για να το δω», έλεγε στο τέλος της συ­νο­μι­λί­ας.

– Κυρία Αρ­βε­λέρ, είναι εφι­κτή η επι­στρο­φή στην Ελ­λά­δα των Γλυ­πτών του Παρ­θε­νώ­να;

– Θα πω δύο πράγ­μα­τα. Πρώ­τον, ο Ελγιν δεν πήρε ποτέ φιρ­μά­νι. Ο σουλ­τά­νος Σελίμ Γ΄ δεν έδωσε ποτέ επί­ση­μο φιρ­μά­νι για να πάρει ο Ελγιν αυτά που πήρε. Αυτό δεν το λέω εγώ. Δύο Τούρ­κοι ακα­δη­μαϊ­κοί, ερευ­νη­τές των οθω­μα­νι­κών αρ­χεί­ων, η Ζεϊ­νέπ Εγκέν και ο Ορχάν Σακίν, απέ­δει­ξαν ότι δεν υπήρ­χε φιρ­μά­νι. Υπήρ­χε μόνο μία δήθεν με­τά­φρα­ση, ιτα­λι­κή. Η επι­χεί­ρη­ση του Ελγιν γί­νε­ται έπει­τα από δω­ρο­δο­κία σε το­πι­κούς πα­ρά­γο­ντες. Δεύ­τε­ρον, ο Ελγιν πα­ρήγ­γει­λε αμέ­σως πριό­νια, και όταν τα πα­ρα­λαμ­βά­νει, ζη­τά­ει με­γα­λύ­τε­ρα, γιατί αυτά που έλαβε δεν ήταν κα­τάλ­λη­λα για την απο­ψί­λω­ση τόσων γλυ­πτών. Δη­λα­δή, δεν παίρ­νει μόνο αυτά που ήταν πε­σμέ­να κάτω, αλλά ήταν απο­φα­σι­σμέ­νος να ξη­λώ­σει τα πάντα. Μι­λά­με για 200 με­γά­λα κι­βώ­τια, που με­τα­φέρ­θη­καν με του­λά­χι­στον τρία πλοία, και ένα από αυτά, ο «Μέ­ντωρ», ναυά­γη­σε στα Κύ­θη­ρα το 1802. Ηρθαν από την Κά­λυ­μνο δύτες για να συλ­λέ­ξουν γλυ­πτά που βρέ­θη­καν στον βυθό. Ολα αυτά δεί­χνουν ότι εκεί­νο που έκανε ο Ελγιν ήταν μια απα­τε­ω­νιά, για να μην πω τί­πο­τα πα­ρα­πά­νω. Και μόνο αυτά αν μά­θουν οι Αγ­γλοι, θα πρέ­πει να κοι­τά­ξουν τα πράγ­μα­τα δια­φο­ρε­τι­κά.

– Δη­λα­δή, ο Ελγιν δεν αφαί­ρε­σε τα Γλυ­πτά από τον Παρ­θε­νώ­να για να τα θέσει υπό την προ­στα­σία της Αγ­γλί­ας;

Η έν­νοια του Πο­λι­τι­σμού και της Δι­καιο­σύ­νης, αργά ή γρή­γο­ρα, θα τα φέρει στο Μου­σείο της Ακρό­πο­λης, που είναι κα­λύ­τε­ρα ορ­γα­νω­μέ­νο από το Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο για να τα υπο­δε­χθεί.

– Οχι, και θα σας πω κάτι που δεν είναι γνω­στό. Η Μιμή Ντε­νί­ση ανα­κά­λυ­ψε ένα βι­βλίο, ένα ντο­κου­μέ­ντο, γραμ­μέ­νο από έναν από­γο­νο του Ελγιν, που κυ­κλο­φό­ρη­σε γύρω στα 1920. Πε­ριέ­χει την αλ­λη­λο­γρα­φία της κυ­ρί­ας Ελγιν με τον άνδρα της και με τη μάνα της και πε­ρι­γρά­φει πού θα βά­λουν τα Γλυ­πτά, σε ποιο σπίτι και σε ποιο κήπο. Οπότε ο Ελγιν τα μά­ζε­ψε όλα για τον εαυτό του. Η κ. Ντε­νί­ση έχει το μο­να­δι­κό αντί­τυ­πο, αλλά έκανε και ένα ολό­κλη­ρο ντο­κι­μα­ντέρ με θέμα αυτό το βι­βλίο, που δεν το δεί­χνουν που­θε­νά. Πρέ­πει κά­πο­τε αυτό το ντο­κι­μα­ντέρ να βγει πα­ντού, γιατί δεί­χνει ότι ούτε αρ­χαιο­λα­τρία είχε ο Ελγιν όταν έκοβε τα Μάρ­μα­ρα ούτε στον αγ­γλι­κό λαό ήθελε να τα δώσει. Οταν πτώ­χευ­σε τα πού­λη­σε στο κρά­τος και το κρά­τος τα έδωσε στο μου­σείο.

– Η επι­στρο­φή των Γλυ­πτών είναι ρε­α­λι­στι­κό αί­τη­μα;

– Ναι, γιατί είναι δί­καιο αί­τη­μα. Εχει πε­ρά­σει πολύς και­ρός και έχει γίνει μια με­τα­στρο­φή στην ίδια την αγ­γλι­κή κοι­νω­νία. Εμείς πρέ­πει να στα­θού­με στο γε­γο­νός ότι η επι­στρο­φή είναι θέμα που σχε­τί­ζε­ται με τον Πο­λι­τι­σμό και με την έν­νοια της Δι­καιο­σύ­νης. Ενας λαός πο­λι­τι­σμέ­νος, όπως οι Αγ­γλοι, πρέ­πει να στα­θεί και στον Πο­λι­τι­σμό και στη Δι­καιο­σύ­νη. Ακρι­βώς επει­δή η Βρε­τα­νία είναι μια χώρα με διε­θνή εμ­βέ­λεια, δεν μπο­ρεί παρά να υπα­κού­σει στην έν­νοια του Πο­λι­τι­σμού και της Δι­καιο­σύ­νης. Η έν­νοια του Πο­λι­τι­σμού και της Δι­καιο­σύ­νης, αργά ή γρή­γο­ρα, θα φέρει τα Γλυ­πτά στην Αθήνα, στο Μου­σείο της Ακρό­πο­λης, που είναι κα­λύ­τε­ρα ορ­γα­νω­μέ­νο από το Βρε­τα­νι­κό Μου­σείο για να τα υπο­δε­χθεί. Μια μέρα θα έρ­θουν τα Γλυ­πτά στην Ελ­λά­δα και ελ­πί­ζω να ζω για να το δω.

Πηγή: kathimeriini.gr