Καθαρογραμμένη η αειφορία στα καστρόσπιτα της Σύμης και στην «Κάμπα του Αη Γιάννη»

Αυτές οι μέρες, που οτι­δή­πο­τε κι αν γρα­φτεί στο τώρα ανα­τρέ­πε­ται ακρι­βώς την επό­με­νη ώρα, δί­νουν μια καλή αφορ­μή για στρο­φή στο πα­ρελ­θόν, στον τρόπο με τον οποίο οι πρό­γο­νοί μας στα νησιά δια­χει­ρί­ζο­νταν τη ζωή τους και στις με­θό­δους που χρη­σι­μο­ποιού­σαν ώστε να ανα­πτύσ­σο­νται σε αρ­μο­νία με το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον. Οι άν­θρω­ποι αυτοί εφάρ­μο­ζαν στην πράξη και απο­τε­λε­σμα­τι­κά εκεί­νο που αιώ­νες αρ­γό­τε­ρα ονο­μά­στη­κε αει­φο­ρία και βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη.

Η Σύμη απο­τε­λεί ένα εξαι­ρε­τι­κό πα­ρά­δειγ­μα του τρό­που με τον οποίο οι νη­σιώ­τες δια­χει­ρί­στη­καν συ­νε­τά τα όσα απλό­χε­ρα τους προ­σέ­φε­ρε το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον. Οι τε­χνι­κές που χρη­σι­μο­ποιού­σαν εξα­κο­λου­θούν να είναι ορα­τές μέχρι σή­με­ρα και χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται από ένα βα­σι­κό στοι­χείο: Οι Συ­μια­κοί τε­χνί­τες για την κα­τα­σκευή των σπι­τιών, των κα­στρό­σπι­των και των μύλων τους ακο­λου­θού­σαν τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η φύση δη­μιούρ­γη­σε στο νησί το πε­ρι­βάλ­λον στα βουνά.

Στο ση­με­ρι­νό αφιέ­ρω­μα της «δη­μο­κρα­τι­κής», φι­λο­ξε­νού­με φω­το­γρα­φί­ες, όπου φαί­νε­ται ο τρό­πος χρή­σης του δο­μι­κού υλι­κού με το οποίο η φύση έχτι­σε στη θά­λασ­σα τη Σύμη, όπως και πολλά άλλα νησιά: Την πέτρα.

Οι Συ­μια­κοί τε­χνί­τες, δεν παίρ­νουν απλώς την πέτρα από το βουνό, αλλά τη χρη­σι­μο­ποιούν ακρι­βώς με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια φορά και το ίδιο σχήμα που υπάρ­χει στο πε­ρι­βάλ­λον. Η ομοιό­τη­τα είναι εύ­κο­λα ορατή στα κα­στρό­σπι­τα της κο­ρυ­φής του Χω­ριού, διότι σ’ αυτά, το δο­μι­κό στοι­χείο είναι εμ­φα­νές. Μά­λι­στα, η επι­λο­γή αυτού του εί­δους της εμ­φά­νι­σης των σπι­τιών δεν υπη­ρε­τού­σε αι­σθη­τι­κούς κα­νό­νες, αλλά λό­γους ασφά­λειας, καθώς ο επί­δο­ξος ει­σβο­λέ­ας στη θέα των πέ­τρι­νων τοί­χων αντι­λαμ­βα­νό­ταν ότι είναι αδύ­να­το να τους διαρ­ρή­ξει ή να απει­λή­σει με φωτιά εκεί­νους που κλει­δα­μπα­ρώ­νο­νταν πίσω απ’ αυ­τούς.

Η ίδια τε­χνι­κή υιο­θε­τεί­ται και στα σπί­τια που χτί­στη­καν με­τα­γε­νέ­στε­ρα μέχρι και στη με­γά­λη οι­κο­νο­μι­κή άν­θη­ση της Σύμης των αρχών του πε­ρα­σμέ­νου αιώνα. Τα αρ­χο­ντι­κά του νη­σιού μπο­ρεί να δια­θέ­τουν κε­ρα­μί­δια από τη Μασ­σα­λία, πόρ­τες και πα­ρά­θυ­ρα με ξύλα από την Τερ­γέ­στη, μάρ­μα­ρα από την Πε­ντέ­λη, όμως το βα­σι­κό τους δο­μι­κό υλικό πα­ρα­μέ­νει η πέτρα και αυτή εξα­κο­λου­θούν να τη χρη­σι­μο­ποιούν όπως και οι πρό­γο­νοί τους· τη χτί­ζουν με την ίδια φορά και το ίδιο σχήμα που την βλέ­πουν να κά­θε­ται στο βουνό. Η επι­δε­ξιό­τη­τα εκεί­νων των τε­χνι­τών φαί­νε­ται στα εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να αρ­χο­ντι­κά, που σιγά-σιγά απο­φλοιώ­νο­νται από τα επι­χρί­σμα­τα και απο­κα­λύ­πτουν την κρυμ­μέ­νη τέχνη.

Οι ξε­χα­σμέ­νοι οι­κι­σμοί

και τα βυ­ζα­ντι­νά

πα­τη­τή­ρια της «Κά­μπας

του Άη Γιάν­νη»

Μπο­ρεί η Σα­ντο­ρί­νη να φη­μί­ζε­ται για το καλό, λια­στό, λευκό τής κρασί και το Vinsanto σή­με­ρα να απο­τε­λεί επι­λο­γή υψη­λής γα­στρο­νο­μι­κής απαί­τη­σης, η σχε­δόν ισο­με­γέ­θης (δια­φέ­ρουν κατά 20 τ.χι­λιό­με­τρα) σε έκτα­ση Σύμη είχε το δικό της πε­ρί­φη­μο κρασί από τους βυ­ζα­ντι­νούς χρό­νους. Οι υπο­μο­νε­τι­κοί τε­χνί­τες και η αρ­μο­νία με το πε­ρι­βάλ­λον ήταν και σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό γνώ­ρι­σμα των αμπε­λώ­νων του νη­σιού.

Αντί­θε­τα με τους Σα­ντο­ρι­νιούς που είχαν στη διά­θε­σή τους αρ­κε­τές, ορει­νές μεν, ωστό­σο επί­πε­δες εκτά­σεις, οι Συ­μια­κοί έπρε­πε να απα­ντή­σουν στο ερώ­τη­μα: Πώς σ’ ένα βουνό κα­λυμ­μέ­νο από πέ­τρες και κυ­πα­ρίσ­σια θα καλ­λιερ­γη­θούν αμπε­λώ­νες και με ποιό τρόπο το πα­ρα­γό­με­νο στα­φύ­λι θα γίνει κρασί.

Η σω­ζό­με­νη μέχρι το Σή­με­ρα «Κάμπα του Άη Γιάν­νη» δίνει μια καλή απά­ντη­ση. «Κάμπα» είναι ο κά­μπος και προ­στά­της του αμπε­λιού για τους Συ­μια­κούς είναι ο Άγιος Ιω­άν­νης. Οι τε­χνί­τες για να δη­μιουρ­γή­σουν την κάμπα ξε­κί­νη­σαν ένα απί­στευ­το έργο αφαί­ρε­σης μι­κρών και με­γά­λων λίθων από την πε­ριο­χή που είχαν επι­λέ­ξει. Τις πέ­τρες τις χρη­σι­μο­ποί­η­σαν για να φτιά­ξουν μι­κρούς οι­κι­σμούς και ξε­ρο­λι­θιές. Με τις ίδιες κα­τα­σκεύ­α­σαν μικρά πα­τη­τή­ρια γύρω από την καλ­λιέρ­γεια, ώστε ο καρ­πός να μη χρειά­ζε­ται με­γά­λο κόπο με­τα­φο­ράς. Άλ­λω­στε, όλοι οι κά­τοι­κοι και τα οι­κό­σι­τα ζώα του νη­σιού βρι­σκό­ντου­σαν σε μια διαρ­κή κί­νη­ση με­τα­φο­ράς υλι­κών και η προ­σθή­κη επι­πλέ­ον φόρ­του ερ­γα­σί­ας θα επι­βά­ρυ­νε πε­ραι­τέ­ρω τη μέρα τους.

Όπως μας πε­ρι­γρά­φει από το έργο του ο το­πι­κός ιστο­ριο­δί­φης Σα­ρά­ντης Κρη­τι­κός «το λευκό κρασί της Σύμης ήταν φη­μι­σμέ­νο και σχε­τι­κές μαρ­τυ­ρί­ες μας δίνει από το έτος 1420 ο Ιτα­λός κα­λό­γε­ρος και γε­ω­γρά­φος Cristoforo Buondelmonti». Ο κ. Σα­ρά­ντης μας εξη­γεί ότι «είναι αξιο­ση­μεί­ω­το το πώς τα πα­τη­τή­ρια ακο­λου­θού­σαν την κλίση του εδά­φους, έτσι αντί οι Συ­μια­κοί να σκά­ψουν ώστε να δη­μιουρ­γή­σουν ένα πλά­τω­μα πάνω στο οποίο θα δο­μή­σουν το πα­τη­τή­ρι του στα­φυ­λιού, σε­βό­ντου­σαν την πλα­γιά και έχτι­σαν το κε­κλι­μέ­νο έδα­φος». Τις με­γα­λύ­τε­ρες πέ­τρες που αφαί­ρε­σαν από την κάμπα, «οι τε­χνί­τες τις λά­ξευαν και δη­μιουρ­γού­σαν μο­νο­λι­θι­κά ερ­γα­λεία, που χρη­σι­μο­ποιού­σαν είτε στα πα­τη­τή­ρια για τη ροή του μού­στου, είτε στους μύ­λους, είτε αλλού».

Το πα­ρελ­θόν

δι­δά­σκει την αξία της

ανα­κύ­κλω­σης

Η επα­νά­χρη­ση των υλι­κών είναι βα­σι­κό βήμα στη ση­με­ρι­νή ανά­γκη για την προ­στα­σία του φυ­σι­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος. Απο­τε­λεί την και­νού­ρια ζωή και ίσως μία από τις λίγες και ου­σια­στι­κές δι­δα­χές που αφή­νει πίσω του ο Covid19.

Απο­μεί­ω­ση, επα­νά­χρη­ση, ανα­κύ­κλω­ση απο­τε­λούν τις βα­σι­κές αρχές στις οποί­ες πλέον επι­τα­κτι­κά θα στη­ρί­ζε­ται η λει­τουρ­γία όλης της σύγ­χρο­νης κοι­νω­νί­ας. Αυτές οι αρχές τώρα θα εντα­χθούν στα σχο­λεία, αυτές στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα των νοι­κο­κυ­ριών και της οι­κο­νο­μί­ας ολό­κλη­ρης.

Τις ίδιες αρχές της απο­μεί­ω­σης χρη­σι­μο­ποιού­με­νης ενέρ­γειας (τα πα­τη­τή­ρια κοντά στην κάμπα), της επα­νά­χρη­σης (λα­ξευ­μέ­να μο­νο­λι­θι­κά ερ­γα­λεία) και της ανα­κύ­κλω­σης (υλικά που προη­γου­μέ­νως τα χρη­σι­μο­ποιού­σε η φύση) τις είχαν ως τρόπο ζωής οι Συ­μια­κοί και γε­νι­κό­τε­ρα οι νη­σιώ­τες. Για τους νη­σιώ­τες δεν υπάρ­χει ανά­γκη να δι­δα­χθούν νέο τρόπο ζωής. Αρκεί να θυ­μη­θούν τις ζωές των προ­γό­νων τους, οι μνή­μες είναι κρυμ­μέ­νες μέσα τους, χα­ραγ­μέ­νες στο DNA τους. Και δε ξε­χνά­με, ότι αυτοί κα­θαυ­τοί οι ήπει­ροι πε­ρι­βάλ­λο­νται από θά­λασ­σα, υπό αυτή την έν­νοια είναι κι οι ήπει­ροι νησιά σε με­γέ­θυν­ση, συ­νε­πώς και οι κά­τοι­κοί τους νη­σιώ­τες, που αν ψά­ξουν στο μέσα τους θα βρουν κα­θα­ρο­γραμ­μέ­να τα συ­στα­τι­κά της αει­φο­ρι­κής ζωής.