Μια αναλυτική ματιά στον τουρισμό από το 1950

Ο του­ρι­σμός είναι η βαριά βιο­μη­χα­νία της χώρας και η φράση αυτή δεν είναι απλά ένα ακόμη ευφυο­λό­γημα αλλά γεγονός που απο­δει­κνύ­ε­ται με πραγ­μα­τικά αριθ­μη­τικά στοι­χεία.

Το 2014, μάλιστα, ανα­μέ­νε­ται να επι­σκε­φθούν τη χώρα μας περίπου 18 εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες, περίπου δύο φορές ο συνο­λι­κός πλη­θυ­σμός της Ελλάδας.

Ωστόσο, λίγες μόλις δεκα­ε­τίες πριν, το 1950, οι του­ρί­στες που κατέ­φθα­σαν στη χώρα ήταν μόλις 33.300, περίπου ο πλη­θυ­σμός του Ρεθύ­μνου.

Η Ελλάδα, βέβαια, ήταν τότε εντελώς δια­φο­ρε­τική: αν και δεν είχε καν τηλε­ό­ραση και ψυχα­γω­γείτο δια­βά­ζο­ντας κυρίως ελαφριά λαϊκά περιο­δικά, συνερ­χό­ταν σιγά σιγά από τον παγκό­σμιο και τον εμφύλιο πόλεμο και ανα­ζη­τούσε νέα οράματα.

Οι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις ήταν τότε μικρές, εξει­δι­κευ­μένο ανθρώ­πινο δυνα­μικό δεν υπήρχε και λίγοι γνώ­ρι­ζαν τι σημαί­νει «διοί­κηση και προ­ώ­θηση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος» -αν και ήδη από τη δεκα­ε­τία του 1920 ο του­ρι­σμός εμφα­νι­ζό­ταν στην Ελλάδα ως συγκρο­τη­μένο οικο­νο­μικό και κοι­νω­νικό φαι­νό­μενο. Ο του­ρι­σμός άρχισε να προ­σλαμ­βά­νει μαζικό χαρα­κτήρα μετά την πρώτη μετα­πο­λε­μική περίοδο και ιδίως από τη δεκα­ε­τία του 1960.

Αύξηση αφίξεων …1.098%, αλλά και «παρα­ξε­νο­δο­χία»

Στοι­χεία για την πορεία του του­ρι­σμού, αλλά και για το μέλλον του, παρου­σί­ασε -επικαλούμενη και στα­τι­στικά του ΣΕΤΕ- η επί­κουρη καθη­γή­τρια του Τμή­μα­τος Οικο­νο­μι­κών Επι­στη­μών του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης (ΑΠΘ), Στέλλα Κωστο­πού­λου, μιλώ­ντας στο επι­στη­μο­νικό συμπό­σιο του ΑΠΘ, με τίτλο «Ποια Ελλάδα;». Αν το 1950 οι του­ρί­στες ήταν ακόμη λιγο­στοί, το 1960 το τοπίο αλλάζει άρδην και η αύξηση των αφίξεων, σε σχέση με τη δεκα­ε­τία του ’50, φτάνει το 1.098%, αφού αυτές προ­σεγ­γί­ζουν τις 399.400.

Μεταξύ 1967 και 1991, το πρότυπο του μαζικού του­ρι­σμού έχει αρχίσει να επι­κρα­τεί: μεγάλες ξενο­δο­χεια­κές μονάδες, αλλά και μονάδες τυπο­ποι­η­μέ­νων του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων κάνουν την εμφά­νισή τους στις αρχές της περιό­δου, ενώ στα επόμενα χρόνια εισά­γο­νται στα­διακά συστή­ματα μάνα­τζμεντ, μάρ­κε­τινγκ και πλη­ρο­φο­ρι­κής και το προ­σω­πικό εκπαι­δεύ­ε­ται. Η ευνοϊ­κό­τερη χρη­μα­το­δο­τική πολι­τική, που επη­ρε­ά­ζει τη χωρική κατα­νομή του ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού, θα ενι­σχύ­σει την ανά­πτυξη νέων του­ρι­στι­κών προ­ο­ρι­σμών, αλλά και της «παρα­ξε­νο­δο­χίας».

Η ανά­πτυξη του κλάδου γίνεται εμφανής και στα­τι­στικά: το 1970, οι αφίξεις του­ρι­στών στην Ελλάδα έχουν ξεπε­ρά­σει το 1,6 εκατ. (+302,87% σε σχέση με το 1960) και το 1980 φτάνουν πλέον στα 5,2 εκατ. (+227,56%, σε σχέση με το 1970), πριν δια­μορ­φω­θούν στα 8,87 εκατ. το 1990.

Αντί­στοιχη είναι η εικόνα και συνο­λικά στην Ευρώπη, όπου οι αφίξεις έχουν φτάσει το 1990 στα 282,7 εκατ., έναντι 16,8 εκατ. το 1950, ενώ παγκο­σμίως, οι αντί­στοι­χοι αριθμοί δια­μορ­φώ­νο­νται σε 439 εκατ. και 25,3 εκατ. αντί­στοιχα.

Συνο­λικά, στην ραγδαία ανά­πτυξη του του­ρι­σμού στην πορεία των δεκα­ε­τιών συνέ­βα­λαν -μεταξύ άλλων- παρά­γο­ντες όπως η αύξηση των οικο­γε­νεια­κών εισο­δη­μά­των, η είσοδος των γυναι­κών στην αγορά εργα­σίας και η θεσμο­θέ­τηση του ελεύ­θε­ρου χρόνου για δια­κο­πές.

Παρ­θε­νώ­νας, ήλιος και θάλασσα

Πού πήγαι­ναν οι του­ρί­στες που επι­σκέ­πτο­νταν την Ελλάδα στις προη­γού­με­νες δεκα­ε­τίες; Σύμφωνα με την κ. Κωστο­πού­λου, από την πρώτη μετα­πο­λε­μική περίοδο, οι αφίξεις συγκε­ντρώ­νο­νται αρχικά στην Αθήνα, με δέλεαρ τους πολι­τι­στι­κούς πόρους διε­θνούς ενδια­φέ­ρο­ντος της Αττικής.

Από τη δεκα­ε­τία του ’70, οι «καρτ ποστάλ» αρχί­ζουν να περι­λαμ­βά­νουν τις παρά­κτιες περιο­χές της Ελλάδας και τα νησιά της και το μοντέλο μαζικού του­ρι­σμού «ήλιος και θάλασσα» αρχίζει να επι­κρα­τεί καθο­λικά.

Παρά το γεγονός ότι η συγκέ­ντρωση του του­ρι­σμού σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές δημιούρ­γησε σημα­ντι­κές πιέσεις στο φυσικό, κοι­νω­νικό και δομη­μένο περι­βάλ­λον, ο μαζικός του­ρι­σμός συνε­χί­στηκε και τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες: οι χιλιά­δες των του­ρι­στών, που εισ­ρέ­ουν στα ελλη­νικά θέρετρα σχεδόν απο­κλει­στικά το καλο­καίρι επι­βά­ρυνε υπέρ­με­τρα περιο­χές με λίγους κατοί­κους, που ξαφνικά έπρεπε να υπο­δε­χτούν και να φιλο­ξε­νή­σουν “ορδές” του­ρι­στών.

Από τις αρχές της δεκα­ε­τίας του ’90, το μοντέλο του μαζικού του­ρι­σμού βρί­σκε­ται σε κρίση και οι πιέσεις στο περι­βάλ­λον οδηγούν στην δια­πί­στωση της ανα­γκαιό­τη­τας σχε­δια­σμού του­ρι­στι­κής στρα­τη­γι­κής σε εθνικό, περι­φε­ρειακό και τοπικό επίπεδο, ανα­δει­κνύ­ο­ντας και τις εναλ­λα­κτι­κές μορφές του.

Το 2000, οι αφίξεις έχουν ξεπε­ρά­σει τα 13 εκατ. στην Ελλάδα, τα 402,5 εκατ. στην Ευρώπη και τα 684 εκατ. παγκο­σμίως. Συνο­λικά, μέχρι και το 1990 η του­ρι­στική ανά­πτυξη στην Ελλάδα ήταν ταχύ­τερη από ό,τι στην Ευρώπη και παγκο­σμίως, ενώ από τη δεκα­ε­τία του 1990-2000 η μείωση του ρυθμού αύξησης των αφίξεων ήταν μεγα­λύ­τερη από τη αντί­στοιχη ευρω­παϊκή και παγκό­σμια.

Και κάπως έτσι, φτά­νουμε στο σήμερα: το 2012, η συμ­με­τοχή του του­ρι­σμού στο ΑΕΠ της Ελλάδας δια­μορ­φώ­θηκε στο 16,4%, έναντι 16,5% το 2011 και 16,9% το 2001, με την άμεση και έμμεση απα­σχό­ληση στον κλάδο να φτάνει τα 688.800 άτομα πρό­περσι, έναντι 789.700 το 2001.

Ο νέος είναι ωραίος

Τι γίνεται με τον αντα­γω­νι­σμό; Στη μεσο­γειακή του­ρι­στική αγορά, σημεί­ωσε η κ. Κωστο­πού­λου, η Ελλάδα παρου­σί­ασε το 2012 σχετικά χαμη­λό­τε­ρους ρυθμούς ανά­πτυ­ξης, καθώς έχει εισέλ­θει στη φάση της ωρι­μό­τη­τας ως του­ρι­στι­κός προ­ο­ρι­σμός, με τα «φώτα» να έχουν στραφεί στους «νέους» της ομάδας, όπως οι χώρες Σλο­βε­νία, Βουλ­γα­ρία, Τυνησία και Μαρόκο, που ανα­πτύσ­σο­νται ταχύ­τερα, με όπλο κυρίως τις χαμηλές τιμές.

Αύξηση εσόδων 215% για την Κροατία, 40% για την Ελλάδα

Ενδει­κτικό είναι το γεγονός ότι, π.χ., στην Κροατία, τα έσοδα από τον του­ρι­σμό αυξή­θη­καν το 2012 κατά 214,3%, σε σχέση με το 2000, έναντι αντί­στοι­χου ποσο­στού 238,2% για την Τουρκία, 130,2% για την Αίγυπτο, 86,3% για την Ισπανία και 40,2% για την Ελλάδα.

«Ο του­ρι­σμός στην Ελλάδα, αν και συνέ­βαλε σημα­ντικά στη μετα­πο­λε­μική οικο­νο­μική ανά­πτυξη της χώρας, ανα­πτύ­χθηκε χωρίς σχε­δια­σμό, με απο­τέ­λε­σμα να έχει πολλές αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς και να μη μπορεί να αντα­πο­κρι­θεί στις επι­τα­γές και προ­τι­μή­σεις της σύγ­χρο­νης του­ρι­στι­κής αγοράς. Κρί­νε­ται ως εκ τούτου επι­τα­κτική η ανάγκη δια­μόρ­φω­σης μιας στρα­τη­γι­κής αει­φό­ρου ανά­πτυ­ξης του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, εξει­δι­κευ­μέ­νης σε εθνικό και περι­φε­ρειακό επίπεδο, με στόχο τη δημιουρ­γία ενός νέου ελλη­νι­κού ποιο­τι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, τεχνο­λο­γικά εξε­λιγ­μέ­νου, το οποίο να στη­ρί­ζε­ται σε δια­φο­ρο­ποι­η­μένο πρότυπο του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης και να αντα­πο­κρί­νε­ται στις απαι­τή­σεις των ανα­δυό­με­νων του­ρι­στι­κών αγορών, όπως οι Κίνα και Ρωσία» σημεί­ωσε η κ. Κωστο­πού­λου.

Πρό­σθεσε ότι η Ελλάδα χρειά­ζε­ται να εισάγει νέο μοντέλο του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, με τους εξής στόχους: άμβλυνση επο­χι­κό­τη­τας, επι­μή­κυνση του­ρι­στι­κής περιό­δου, ανά­πτυξη εσω­τε­ρι­κού του­ρι­σμού, δημιουρ­γία νέων ειδικών του­ρι­στι­κών υπο­δο­μών, σύνδεση του κλάδου με τις νέες τεχνο­λο­γίες, προ­ώ­θηση των ειδικών και εναλ­λα­κτι­κών μορφών του­ρι­σμού, καθώς και μέτρων προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος και βελ­τί­ωση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος διεθνώς, μέσω της ποιο­τι­κής ανα­βάθ­μι­σης των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών, της υπο­στή­ρι­ξης της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας κτλ.

«Τα ελλη­νικά πανε­πι­στή­μια καλού­νται να συμ­βά­λουν με τον εκπαι­δευ­τικό και ερευ­νη­τικό τους έργο στη δια­μόρ­φωση νέα φιλο­σο­φίας για τον ρόλο και τη δυνα­μική του του­ρι­σμού στην ανά­πτυξη της Ελλάδας» κατέ­ληξε.

Πηγή: iefimerida.gr