«Καμπανάκι» ΟΗΕ για τη στεγαστική κρίση στην Ευρώπη – Στις χειρότερες θέσεις η Ελλάδα

Πολλά νοι­κο­κυ­ριά χα­μη­λού και με­σαί­ου ει­σο­δή­μα­τος σε ολό­κλη­ρη την Ευ­ρώ­πη εξα­κο­λου­θούν να επι­βα­ρύ­νο­νται από την στε­γα­στι­κή κρίση, προει­δο­ποιεί η Οι­κο­νο­μι­κή Επι­τρο­πή των Ηνω­μέ­νων Εθνών για την Ευ­ρώ­πη (UNECE) σε νέα έκ­θε­σή της.

Στε­γα­στι­κό άγχος βιώ­νει πάνω από το ένα τρίτο των νοι­κο­κυ­ριών στην Ευ­ρώ­πη, που ανή­κουν στο χα­μη­λό­τε­ρο 40% της κα­τα­νο­μής του ει­σο­δή­μα­τος, απο­κα­λύ­πτει η έκ­θε­ση.

«Οι στε­γα­στι­κές πο­λι­τι­κές έχουν πα­ρα­με­λη­θεί για πάρα πολύ καιρό. Δε­δο­μέ­νου του τε­ρά­στιου αριθ­μού των αν­θρώ­πων που πλήτ­το­νται και των επι­πτώ­σε­ων της αξιο­πρε­πούς στέ­γα­σης στην υγεία, τη μεί­ω­ση της φτώ­χειας και την κοι­νω­νι­κή έντα­ξη, η οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τή στέ­γα­ση πρέ­πει να τεθεί στην κο­ρυ­φή της πο­λι­τι­κής ατζέ­ντας», προ­έ­τρε­ψε η Εκτε­λε­στι­κή Γραμ­μα­τέ­ας της UNECE Tatiana Molcean, η οποία κά­λε­σε σε Υπουρ­γι­κή Σύ­νο­δο για τη στέ­γα­ση το 2025.

Ενώ η σο­βα­ρό­τη­τα των προ­βλη­μά­των οι­κο­νο­μι­κής προ­σι­τό­τη­τας της στέ­γης δια­φέ­ρει ση­μα­ντι­κά με­τα­ξύ των χωρών, πολλά νοι­κο­κυ­ριά σε ολό­κλη­ρη την πε­ριο­χή αντι­με­τω­πί­ζουν δα­πά­νες στέ­γα­σης που υπερ­βαί­νουν το 45% του ει­σο­δή­μα­τός τους, πολύ πάνω από τον λε­γό­με­νο «κα­νό­να του 30%», σύμ­φω­να με τον οποίο δεν πρέ­πει να δα­πα­νά­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο από το 30% του ακα­θά­ρι­στου ει­σο­δή­μα­τος για τις συ­γκε­κρι­μέ­νες δα­πά­νες.

Η κρίση «χτυ­πά­ει» τους φτω­χό­τε­ρους

Πα­ράλ­λη­λα, ενώ η στε­γα­στι­κή κρίση επη­ρε­ά­ζει με­γά­λα τμή­μα­τα του πλη­θυ­σμού στην Ευ­ρώ­πη, τα φτω­χό­τε­ρα νοι­κο­κυ­ριά πλήτ­το­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο. Σε ορι­σμέ­νες χώρες, όπως η Εσθο­νία, η Γαλ­λία, η Ισλαν­δία και η Ιτα­λία, το κό­στος στέ­γα­σης φτά­νει πε­ρί­που το 60-70% του ει­σο­δή­μα­τος για τα νοι­κο­κυ­ριά που βρί­σκο­νται κάτω από το όριο της φτώ­χειας. Το πο­σο­στό αυτό φτά­νει πάνω από το 80% στη Ρου­μα­νία και την Σερ­βία.

Να ση­μειω­θεί ότι το δι­καί­ω­μα σε επαρ­κή στέ­γα­ση είναι ένα αν­θρώ­πι­νο δι­καί­ω­μα που ανα­γνω­ρί­ζε­ται στο διε­θνές δί­καιο των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των, ως μέρος του δι­καιώ­μα­τος σε επαρ­κές βιο­τι­κό επί­πε­δο.

Η έκ­θε­ση, η οποία ενη­με­ρώ­νει για τις συ­ζη­τή­σεις με­τα­ξύ των δη­μάρ­χων και των φο­ρέ­ων χά­ρα­ξης πο­λι­τι­κής στη δια­κυ­βερ­νη­τι­κή επι­τρο­πή της UNECE για την αστι­κή ανά­πτυ­ξη, τη στέ­γα­ση και τη δια­χεί­ρι­ση γης, προει­δο­ποιεί ότι τα νοι­κο­κυ­ριά με χα­μη­λό ει­σό­δη­μα αντι­με­τω­πί­ζουν με­γα­λύ­τε­ρη αστά­θεια στην ικα­νό­τη­τά τους να αντέ­ξουν τα έξοδα στέ­γα­σης σε σχέση με το ει­σό­δη­μά τους, γε­γο­νός που κα­θι­στά την προ­σβα­σι­μό­τη­τα στη στέ­γα­ση πιο δύ­σκο­λη και αυ­ξά­νει την ευ­πά­θεια.

Οι νε­οει­σερ­χό­με­νοι στην αγορά κα­τοι­κί­ας, οι με­τα­νά­στες, οι νέες οι­κο­γέ­νειες και οι νέοι γε­νι­κά, οι ηλι­κιω­μέ­νοι και οι μο­νο­γο­νεϊ­κές οι­κο­γέ­νειες είναι με­τα­ξύ των ατό­μων που πλήτ­το­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο από τις προ­κλή­σεις της οι­κο­νο­μι­κής προ­σι­τό­τη­τας στέ­γα­σης.

Στις χει­ρό­τε­ρες θέ­σεις η Ελ­λά­δα στην στε­γα­στι­κή κρίση

Η Εσθο­νία, η Ελ­λά­δα, η Ισλαν­δία, η Ιτα­λία, το Λου­ξεμ­βούρ­γο και το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο βρέ­θη­καν να έχουν στε­γα­στι­κό άγχος άνω του 40%.

Μόνο 12 χώρες πα­ρου­σιά­ζουν επί­πε­δα στε­γα­στι­κού άγ­χους κάτω του 30% (Κύ­προς, Τσε­χία, Γερ­μα­νία, Κρο­α­τία, Ιρ­λαν­δία, Λι­θουα­νία, Λε­το­νία, Μάλτα, Πορ­το­γα­λία, Ρου­μα­νία, Σλο­βε­νία και Σλο­βα­κία), γε­γο­νός που υπο­δη­λώ­νει μια σχε­τι­κά κα­λύ­τε­ρη κα­τά­στα­ση για τα νοι­κο­κυ­ριά με χα­μη­λό­τε­ρο ει­σό­δη­μα όσον αφορά την κά­λυ­ψη του κό­στους στέ­γα­σης.

Υπεν­θυ­μί­ζο­ντας ότι η οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τή στέ­γα­ση είναι ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας για την ευ­η­με­ρία της κοι­νω­νί­ας, η έκ­θε­ση προει­δο­ποιεί ότι η μη αντι­με­τώ­πι­ση της κα­τά­στα­σης μπο­ρεί να εμπο­δί­σει τα νοι­κο­κυ­ριά να κα­λύ­ψουν άλλες βα­σι­κές ανά­γκες, όπως η ενέρ­γεια και τα τρό­φι­μα, και να δη­μιουρ­γή­σει εμπό­δια στην πρό­σβα­ση στην εκ­παί­δευ­ση, τις με­τα­φο­ρές και άλλα.

Η έλ­λει­ψη οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τής στέ­γης ωθεί πολ­λούς σε υπο­βαθ­μι­σμέ­νες κα­τοι­κί­ες, οι οποί­ες είναι συ­νή­θως υπερ­πλή­ρεις και συ­γκε­ντρω­μέ­νες σε μειο­νε­κτι­κές γει­το­νιές, διαιω­νί­ζο­ντας τον κύκλο της φτώ­χειας. Τε­λι­κά, η έλ­λει­ψη οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τής στέ­γα­σης συ­γκα­τα­λέ­γε­ται στους πα­ρά­γο­ντες που οδη­γούν στην έλ­λει­ψη στέ­γης.

Επι­πλέ­ον, ο αντί­κτυ­πος του κό­στους στέ­γα­σης στη φτώ­χεια έχει εντα­θεί μετά την πα­γκό­σμια χρη­μα­το­πι­στω­τι­κή κρίση, η οποία είχε ως απο­τέ­λε­σμα τη μεί­ω­ση του όγκου της χρη­μα­το­δό­τη­σης και τη ση­μα­ντι­κή δια­τα­ρα­χή στην κα­τα­σκευή οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τών κα­τοι­κιών.

Ψηλά στη λίστα της ιδιο­κα­τοί­κη­σης οι Έλ­λη­νες

Η υψηλή ζή­τη­ση για κα­τοι­κία, σε συν­δυα­σμό με τη μειω­μέ­νη χρη­μα­το­δό­τη­ση των ενυ­πό­θη­κων δα­νεί­ων, έχει ωθή­σει πε­ρισ­σό­τε­ρους αν­θρώ­πους προς την ενοι­κί­α­ση, δη­μιουρ­γώ­ντας έλ­λει­ψη στην αγορά ενοι­κί­ων και ανε­βά­ζο­ντας τις τιμές.

Ωστό­σο, η οι­κο­νο­μι­κή προ­σι­τό­τη­τα των κα­τοι­κιών επη­ρε­ά­ζει τόσο τους ενοι­κια­στές όσο και τους ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των. Η ιδιο­κα­τοί­κη­ση είναι η πιο συ­νη­θι­σμέ­νη μορφή μί­σθω­σης για τις 32 ευ­ρω­παϊ­κές χώρες που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στη με­λέ­τη – σε πο­σο­στό 65,3%, σε σύ­γκρι­ση με το 29,4% για τη μί­σθω­ση, εκ των οποί­ων το 22,1% των νοι­κο­κυ­ριών νοι­κιά­ζει σε τιμές αγο­ράς και το 7,3% νοι­κιά­ζει σε μειω­μέ­νες τιμές ή μέσω δη­μό­σιας στέ­γα­σης.

Ένα επι­πλέ­ον 5,2% των νοι­κο­κυ­ριών επω­φε­λεί­ται από στέ­γα­ση που πα­ρέ­χε­ται δω­ρε­άν, η οποία μπο­ρεί να πε­ρι­λαμ­βά­νει υπο­στή­ρι­ξη από δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες ή μέλη της οι­κο­γέ­νειας.

Η δομή της μί­σθω­σης δια­φέ­ρει ση­μα­ντι­κά ανά χώρα. Στις πε­ρισ­σό­τε­ρες χώρες το πο­σο­στό ιδιο­κα­τοί­κη­σης υπερ­βαί­νει το 70% – συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Ελ­λά­δας – ενώ μόνο στην Ελ­βε­τία και την Γερ­μα­νία το πο­σο­στό ενοι­κί­α­σης είναι υψη­λό­τε­ρο από το πο­σο­στό ιδιο­κτη­σί­ας.

Κυ­ρί­αρ­χες προ­κλή­σεις και λύ­σεις για τη στε­γα­στι­κή κρίση

Οι βα­σι­κές προ­κλή­σεις για την οι­κο­νο­μι­κή προ­σι­τό­τη­τα της στέ­γα­σης που εντο­πί­στη­καν σε έρευ­να της Συμ­βου­λευ­τι­κής Ομά­δας Δια­χεί­ρι­σης Ακι­νή­των – η οποία κά­λυ­ψε ευ­ρω­παϊ­κές χώρες εκτός από τις ΗΠΑ και τον Κα­να­δά – πε­ρι­λαμ­βά­νουν πε­ριο­ρι­σμέ­νες αγο­ρές ενοι­κί­α­σης σε ορι­σμέ­νες χώρες, ανι­σορ­ρο­πί­ες με­τα­ξύ προ­σφο­ράς και ζή­τη­σης και υψηλό κό­στος, με τις με­γά­λες πό­λεις και τις αστι­κές πε­ριο­χές να πλήτ­το­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο από την έλ­λει­ψη οι­κο­νο­μι­κής στέ­γης.

Κύ­ριοι πα­ρά­γο­ντες της μη προ­σι­τό­τη­τας είναι η υψηλή ζή­τη­ση, η αύ­ξη­ση των τιμών, η αύ­ξη­ση του ει­σο­δή­μα­τος που υπο­λεί­πε­ται του πλη­θω­ρι­σμού και η έλ­λει­ψη στε­γα­στι­κού απο­θέ­μα­τος, που οδη­γεί σε στρε­βλώ­σεις της αγο­ράς, όπως η πα­ρά­νο­μη κα­το­χή και το υψηλό κό­στος με­τα­κί­νη­σης.

Για να βελ­τιω­θεί η οι­κο­νο­μι­κή προ­σι­τό­τη­τα της στέ­γης και να δια­σφα­λι­στεί βιώ­σι­μη και χωρίς απο­κλει­σμούς στέ­γα­ση για όλους στην πε­ριο­χή, η έκ­θε­ση συ­νι­στά στους υπεύ­θυ­νους χά­ρα­ξης πο­λι­τι­κής να ενι­σχύ­σουν την πα­ρα­κο­λού­θη­ση και τη συλ­λο­γή δε­δο­μέ­νων, να με­ταρ­ρυθ­μί­σουν τις πο­λι­τι­κές και τους κα­νο­νι­σμούς, να αυ­ξή­σουν την οι­κο­νο­μι­κή στή­ρι­ξη για όσους έχουν με­γα­λύ­τε­ρη ανά­γκη, να προ­ω­θή­σουν τη συ­νερ­γα­σία με­τα­ξύ των αρ­μό­διων φο­ρέ­ων, να δώ­σουν προ­τε­ραιό­τη­τα στην ισό­τη­τα και την έντα­ξη και να εν­σω­μα­τώ­σουν τη βιω­σι­μό­τη­τα στις λύ­σεις στέ­γα­σης.

Επι­πλέ­ον, θα πρέ­πει να εξα­σφα­λί­σουν επαρ­κή κα­τα­σκευή στον τομέα των οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τών κα­τοι­κιών και ταυ­τό­χρο­να να ανα­πτύ­ξουν υπο­στη­ρι­κτι­κές υπο­δο­μές, όπως σχο­λεία και με­τα­φο­ρές.

Βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές στην Ευ­ρώ­πη και τις ΗΠΑ

Μά­λι­στα, η έκ­θε­ση των Ηνω­μέ­νων Εθνών, προ­κει­μέ­νου να βοη­θή­σει στην κα­θο­δή­γη­ση αυτών των προ­σπα­θειών, επι­ση­μαί­νει μια σειρά από βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές.

Για πα­ρά­δειγ­μα, η πόλη της Βιέν­νης στην Αυ­στρία τρο­πο­ποί­η­σε τον οι­κο­δο­μι­κό της κώ­δι­κα το 2018, για να συ­μπε­ρι­λά­βει μια κα­τη­γο­ρία ζωνών «επι­δο­τού­με­νης κα­τοι­κί­ας». Σε αυτές τις ζώνες, τα δύο τρίτα της ωφέ­λι­μης επι­φά­νειας των κα­τοι­κιών πρέ­πει να δια­τί­θε­νται σε επι­δο­τού­με­νες κα­τοι­κί­ες.

Το πρό­γραμ­μα εγ­γυ­ή­σε­ων για τη στέ­γα­ση στη Λε­το­νία πα­ρέ­χει εγ­γυ­ή­σεις που κυ­μαί­νο­νται από 5-30% του ποσού του δα­νεί­ου, ανά­λο­γα με τον αριθ­μό των παι­διών, με πρό­σθε­τες αυ­ξή­σεις για ενερ­γεια­κά απο­δο­τι­κές κα­τοι­κί­ες. Να ση­μειω­θεί ότι το συ­γκε­κρι­μέ­νο πρό­γραμ­μα έχει στη­ρί­ξει πε­ρί­που 25.000 οι­κο­γέ­νειες και αφορά συ­νο­λι­κή επέν­δυ­ση ύψους 1,9 δισ. ευρώ.

Στην Πο­ντ­γκό­ρι­τσα του Μαυ­ρο­βου­νί­ου, ένα πρό­γραμ­μα που υλο­ποι­ή­θη­κε σε συ­νερ­γα­σία με την Ανα­πτυ­ξια­κή Τρά­πε­ζα του Συμ­βου­λί­ου της Ευ­ρώ­πης βο­ή­θη­σε 1.500 οι­κο­γέ­νειες να επι­λύ­σουν στε­γα­στι­κά ζη­τή­μα­τα, με επι­δο­τή­σεις στα επι­τό­κια των ενυ­πό­θη­κων δα­νεί­ων.

Στην Ισπα­νία, η στε­γα­στι­κή πο­λι­τι­κή είναι αρ­μο­διό­τη­τα των 17 αυ­τό­νο­μων κοι­νο­τή­των της. Η Χώρα των Βά­σκων δια­τή­ρη­σε δια­χρο­νι­κά μια συ­νε­πή και κοι­νω­νι­κά εστια­σμέ­νη πο­λι­τι­κή, χωρίς συ­χνές νο­μο­θε­τι­κές αλ­λα­γές. Σε το­πι­κό επί­πε­δο, αξιο­ση­μεί­ω­τα πα­ρα­δείγ­μα­τα πε­ρι­λαμ­βά­νουν πρω­το­βου­λί­ες στη Σα­ρα­γό­σα.

Στις ΗΠΑ, τέλος, οι ομο­σπον­δια­κές φο­ρο­λο­γι­κές πι­στώ­σεις πα­ρέ­χο­νται σε κα­τα­σκευα­στές προ­σι­τών ενοι­κια­ζο­μέ­νων κα­τοι­κιών που εξα­σφα­λί­ζουν προ­σι­τό­τη­τα για του­λά­χι­στον 15 χρό­νια και πε­ριο­ρί­ζο­νται σε οι­κο­γέ­νειες που κερ­δί­ζουν λι­γό­τε­ρο από το 60% του μέσου ει­σο­δή­μα­τος.

Πηγή: in.gr