Νίκος Φωκάς: Η Λέρος είναι ένα νησί με μεγάλες αντιθέσεις σε μικρό καμβά

Η Λέρος είναι ίσως το πιο περί­εργο νησί του Αιγαίου. Ένα νησί που, χωρίς να είναι του­ρι­στικό, έχει φανα­τι­κούς επι­σκέ­πτες και αυξα­νό­μενο πλη­θυ­σμό. Έχει εξαι­ρε­τική ακτο­γραμμή αλλά όχι σπου­δαίες παρα­λίες. Αρχι­τε­κτο­νικό πλούτο συν­δυα­σμένο με αρχι­τε­κτο­νική «καφρίλα». Εξαι­ρε­τικό φαγητό, χωρίς όμως αυτό­νομη γαστρο­νο­μική ταυ­τό­τητα. Πλούσια ιστορία, που βέβαια πρέπει να ψάξεις για να την ανα­κα­λύ­ψεις. Μια ενεργή κοι­νό­τητα με πλούσιο πολι­τι­σμό (μουσική, θέατρο, εικα­στι­κές τέχνες, χορό, λογο­τε­χνία, κινη­μα­το­γράφο) και αθλη­τι­σμό. Αυτά τα χαρα­κτη­ρι­στικά τής προσ­δί­δουν μια ιδιαί­τερη γοητεία, που απο­κα­λύ­πτε­ται καλύ­τερα πέρα από την κλασική καλο­και­ρινή περίοδο των δια­κο­πών.

Φτά­νο­ντας με το πλοίο της γραμμής στο Λακκί ξεδι­πλώ­νε­ται μπροστά σου μια μονα­δική στον κόσμο πόλη, χτι­σμένη εξαρχής από τους Ιταλούς τη δεκα­ε­τία του ’30 – ένα μνημείο ρασιο­να­λι­στι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής και πολε­ο­δο­μίας. Παρ’ όλη την κακο­ποί­ηση που έχει υποστεί, δια­τη­ρεί αναλ­λοί­ωτο τον χαρα­κτήρα της, χρήζει όμως άμεσης φρο­ντί­δας και προ­στα­σίας. Κτίρια με ανα­φο­ρές στον Φρανκ Λόιντ Ράιτ και στον Τζόρ­τζιο ντε Κίρικο, όπως αυτά της αγοράς, το κινη­μα­το­θέ­α­τρο, το δημο­τικό σχολείο, το υπό ανα­κα­τα­σκευή ξενο­δο­χείο Albergo Roma, η εκκλη­σία του Αγίου Νικο­λάου (πρώην Άγιος Φρα­γκί­σκος), το νοσο­κο­μείο, το ιταλικό δημαρ­χείο, απο­τε­λούν ένα μικρό μέρος της πόλης-φάντασμα, που σχε­διά­στηκε για 30.000 κατοί­κους και τώρα κατοι­κεί­ται από 2.000.

Φεύ­γο­ντας από το Λακκί και σε από­σταση 5 περίπου χιλιο­μέ­τρων, κάτω από το Βυζα­ντινό Κάστρο και τους ανε­μό­μυ­λους, βρί­σκε­ται ο ενο­ποι­η­μέ­νος πια οικι­σμός του Πλα­τά­νου στην κορυφή, του Παντε­λίου στη νότια ακτή και της Αγιά Μαρίνας στη βόρεια. Εδώ το ύφος είναι δια­φο­ρε­τικό, πολύ πιο παρα­δο­σιακό, με μικρά σπίτια, σοκάκια, εκκλη­σίες αλλά και πολλά αρχο­ντικά (κυρίως νεο­κλα­σι­κού ρυθμού), που κτί­στη­καν τον 19ο αιώνα από τους εύπο­ρους Αιγυ­πτιώ­τες Λεριούς. Υπάρ­χουν κι άλλοι, μικρό­τε­ροι οικι­σμοί, όπως τα παρα­θε­ρι­στικά Κριθώνι και Άλιντα, με τις παρα­λίες, τις αρχο­ντι­κές επαύ­λεις και τα ψαρο­χώ­ρια Ξηρό­κα­μπος και Παρθένι. Στο τελευ­ταίο υπάρχει και η εκκλη­σία της Αγίας Κιουράς, με τις μονα­δι­κές αγιο­γρα­φίες που δημιούρ­γη­σαν πολι­τι­κοί κρα­τού­με­νοι της χούντας, κατόπιν προ­τρο­πής του Μανώλη Γλέζου.

Η πλούσια και αλλό­κοτη σύγ­χρονη ιστορία της Λέρου, με δια­δο­χική κατοχή από Οθω­μα­νούς, Ιταλούς, Γερ­μα­νούς, Άγγλους, καθώς και η ενσω­μά­τωσή της στην Ελλάδα το 1948, της «πρό­σφε­ραν» στρα­τό­πεδα, ορφα­νο­τρο­φεία, ιδρύ­ματα, φυλακές και καταυ­λι­σμούς προ­σφύ­γων. Έτσι δια­μορ­φώ­θηκε μια κοι­νω­νία πολύ πιο ανοιχτή και πολυ­πο­λι­τι­σμική από ανά­λο­γες μικρές νησιω­τι­κές κοι­νό­τη­τες, εξού και η έκφραση «Δες τι βάζει το Κατσούνι», η στενή είσοδος του λιμα­νιού, σημείο άφιξης όλων αυτών των «δια­φο­ρε­τι­κών» ανθρώ­πων στο νησί, που η κοι­νω­νία του τους περιέ­θαλψε.

Υπάρ­χουν πολλές δρα­στη­ριό­τη­τες για τον επι­σκέ­πτη (μουσεία, ποδη­λα­σία, ιστιο­πλοΐα, ιστο­ρι­κές δια­δρο­μές, οινο­ποιία, κατα­δύ­σεις, μου­σι­κές εκδη­λώ­σεις, πανη­γύ­ρια), εξαι­ρε­τικά εστια­τό­ρια και κατα­λύ­ματα για κάθε βαλά­ντιο ή γούστο. Δεν θα προ­τείνω κάποια απ’ αυτά, φοβού­με­νος μην αδικήσω πολλούς από τους φίλους επι­χει­ρη­μα­τίες, εξάλλου, με μια έρευνα στο δια­δί­κτυο μπορεί κανείς να βρει τα μέρη που του ται­ριά­ζουν. Για όσους ενδια­φέ­ρο­νται για την ιστορία του νησιού, προ­τείνω να δουν το ντο­κι­μα­ντέρ «Portolago, φαντά­σματα στο Αιγαίο» στο History του Cosmote TV.

Εν κατα­κλείδι, η Λέρος είναι ένα νησί με μεγάλες αντι­θέ­σεις σε μικρό καμβά, που απαιτεί να τη γυρί­σεις, να συνα­να­στρα­φείς με τον κόσμο της, να γευτείς, να ανα­κα­λύ­ψεις την πλούσια ιστορία της και να γνω­ρί­σεις τον πολι­τι­σμό της. Πρέπει να της αφιε­ρώ­σεις λίγο χρόνο για να σε κερ­δί­σει, τότε είναι πιθανόν να σου αφήσει ανε­ξί­τηλο το σημάδι της και να επι­στρέ­ψεις ή ακόμα και να εγκα­τα­στα­θείς στο νησί, όπως κάναμε με τη γυναίκα μου πριν από 8 χρόνια!

Πηγή:.athensvoice.gr