Τρίτη δύναμη στο ΝΑΤΟ το Πολεμικό μας Ναυτικό

Την πε­ρα­σμέ­νη Τε­τάρ­τη δύο από τα τρία χό­βερ­κραφτ που δια­θέ­τει το Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό (Π.Ν.) διέ­σχι­ζαν με ιλιγ­γιώ­δη τα­χύ­τη­τα το Αι­γαίο, στο πλαί­σιο της Ασκη­σης «Κα­ται­γίς 2016». Ηταν η πρώτη φορά που συ­νέ­βαι­νε κάτι τέ­τοιο, έπει­τα από αρ­κε­τό καιρό που τα ρω­σι­κής κα­τα­σκευ­ής σκάφη πα­ρέ­με­ναν στον Ναύ­σταθ­μο Σα­λα­μί­νας. Από τα τέσ­σε­ρα –πα­νά­κρι­βα και αμ­φι­βό­λου επι­χει­ρη­σια­κής αξίας χό­βερ­κραφτ, καθώς δεν μπο­ρούν να πλεύ­σουν με ανέ­μους άνω των 4 μπο­φόρ (είχαν αγο­ρα­στεί προ 15ετίας)– ένα έχει πα­ρο­πλι­στεί και ακόμη ένα πα­ρα­μέ­νει πάντα ακί­νη­το για συ­ντή­ρη­ση. Βλέ­πο­ντάς τα, αρ­κε­τά στε­λέ­χη του Π.Ν. χα­μο­γέ­λα­σαν ει­ρω­νι­κά, εν­θυ­μού­με­να τις προ κρί­σης επο­χές που τα εντυ­πω­σια­κά –λόγω της ιλιγ­γιώ­δους τα­χύ­τη­τας που ανα­πτύσ­σουν– Zubr έβγαι­ναν στο Αι­γαίο τα­κτι­κά όταν ο εκά­στο­τε υπουρ­γός Αμυ­νας ήθελε απλά να εντυ­πω­σιά­σει κά­ποιον υψη­λό­βαθ­μο επι­σκέ­πτη.

Η άσκη­ση «Κα­ται­γίς 2016» στέ­φθη­κε, όπως ήταν ανα­με­νό­με­νο, από επι­τυ­χία. Αλ­λω­στε το ελ­λη­νι­κό Π.Ν. είναι τρίτο κατά σειρά στην αξιο­λό­γη­ση του ΝΑΤΟ ως η πλέον ικανή ναυ­τι­κή δύ­να­μη, σε σύ­νο­λο 28 κρα­τών-μελών της Βο­ρειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χί­ας. Το αξιό­μα­χο του Π.Ν. απο­τε­λεί έναν από τους λό­γους δια­τή­ρη­σης της εμπι­στο­σύ­νης του ΝΑΤΟ στην ικα­νό­τη­τα της Ελ­λά­δας να δια­δρα­μα­τί­σει ανα­βαθ­μι­σμέ­νο ρόλο στην Κε­ντρι­κή Με­σό­γειο, ιδίως ενό­ψει της κλι­μά­κω­σης των επι­χει­ρή­σε­ων στα βό­ρεια του κόλ­που της Σύρ­της στη Λιβύη.

Αυτή η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι που πιέ­ζει αρ­κε­τούς οι οποί­οι αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι για πρώτη φορά έπει­τα από χρό­νια, η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να αξιο­ποι­ή­σει τη ναυ­τι­κή ισχύ της, προ­κει­μέ­νου να εξυ­πη­ρε­τή­σει τους στό­χους της Συμ­μα­χί­ας στη νότια πτέ­ρυ­γά της. Υφί­στα­ται μια αρ­κε­τά σο­βα­ρή συ­ζή­τη­ση περί του αν η Ελ­λά­δα πρέ­πει να πε­ριο­ρι­στεί ως η χώρα που φι­λο­ξε­νεί την «Best in the Med» Βάση της Σού­δας στην Κρήτη, ή να συμ­με­τά­σχει στις συμ­μα­χι­κές επι­χει­ρή­σεις με αυ­ξη­μέ­νη πα­ρου­σία.

Κακή συ­γκυ­ρία

Οι δυ­σκο­λί­ες είναι αρ­κε­τές και εντο­πί­ζο­νται σχε­δόν απο­κλει­στι­κά στη δυ­σμε­νή οι­κο­νο­μι­κή συ­γκυ­ρία. Στρα­τιω­τι­κές πηγές ανα­φέ­ρουν ότι μια φρε­γά­τα που βρί­σκε­ται σε απο­στο­λή μπο­ρεί να κο­στί­ζει έως και ένα εκα­τομ­μύ­ριο ευρώ τον μήνα. Πρό­κει­ται, όπως ανα­φέ­ρουν, για ένα πλοίο το οποίο φέρει ελι­κό­πτε­ρο, έχει πλή­ρω­μα με­τα­ξύ 150 και 170 ατό­μων και, όπως εί­θι­σται σε μια ναυ­τι­κή επι­χεί­ρη­ση στην ανοι­κτή θά­λασ­σα, πέρα από τα έξοδα κί­νη­σης και τις αμοι­βές των αξιω­μα­τι­κών, μπο­ρεί να αντι­με­τω­πί­σει έκτα­κτες βλά­βες ή άλλα προ­βλή­μα­τα.

Αν, μά­λι­στα, η Ελ­λά­δα συμ­με­τά­σχει με πε­ρισ­σό­τε­ρα του ενός πλοία στην επι­χεί­ρη­ση στα ανοι­χτά της Κε­ντρι­κής Με­σο­γεί­ου, τότε το κό­στος πολ­λα­πλα­σιά­ζε­ται. Εν­δει­κτι­κό της οι­κο­νο­μι­κής στε­νό­τη­τας είναι ότι η Ελ­λά­δα, που άλ­λο­τε συμ­με­τεί­χε σε όλες τις συμ­μα­χι­κές ασκή­σεις, επι­χει­ρή­σεις ή δρα­στη­ριό­τη­τες εντός και εκτός Με­σο­γεί­ου, πλέον έχει πε­ριο­ρι­στεί σε πάρα πολύ ση­μα­ντι­κό βαθμό. Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι ουκ ολί­γες φορές οι αρ­μό­διοι του υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών ει­ση­γού­νται τη συμ­με­το­χή σε ασκή­σεις, αλλά το υπουρ­γείο Εθνι­κής Αμυ­νας τε­λι­κά επι­λέ­γει την αποχή για οι­κο­νο­μι­κούς λό­γους.

Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι στις δύο ναυ­τι­κές επι­χει­ρή­σεις που διε­ξά­γο­νται αυτή την πε­ρί­ο­δο στη Με­σό­γειο, η Ελ­λά­δα στέλ­νει ένα υπο­βρύ­χιο για 15 ημέ­ρες, ανά τε­τρά­μη­νο, στη Sophia (βό­ρεια δυ­τι­κής Λι­βύ­ης και Τυ­νη­σί­ας), και ακόμη ένα υπο­βρύ­χιο για 15 ημέ­ρες, ανά τε­τρά­μη­νο, στην Active Endeavor. Αλλο ένα εν­δει­κτι­κό στοι­χείο της οι­κο­νο­μι­κής στε­νό­τη­τας που υπάρ­χει είναι ότι από το υπουρ­γείο Εθνι­κής Αμυ­νας σχε­διά­ζουν την από­συρ­ση της φρε­γά­τας «Σπέ­τσαι» από τη δρα­στη­ριό­τη­τα του να­τοϊ­κού στο­λί­σκου SNMG 2 στο Αι­γαίο και την αντι­κα­τά­στα­σή της με κά­ποιο μι­κρό­τε­ρο πλοίο ή τη δια­τή­ρη­ση της ελ­λη­νι­κής πα­ρου­σί­ας με τις δύο ήδη πα­ρού­σες κα­νο­νιο­φό­ρους «Νι­κη­φό­ρος» και «Μα­χη­τής».

Η επι­χεί­ρη­ση SNMG2 στη­ρί­ζε­ται από την Ελ­λά­δα, τις ΗΠΑ –που διά του κ. Τζον Κέρι έχουν προ­α­ναγ­γεί­λει την απο­στο­λή πλοί­ου στο Αι­γαίο– αλλά και τους υπό­λοι­πους συμ­μά­χους της στο ΝΑΤΟ, με μο­να­δι­κή εξαί­ρε­ση την Τουρ­κία, η οποία επι­θυ­μεί δια­κο­πή της το αρ­γό­τε­ρο ώς τη Σύ­νο­δο Κο­ρυ­φής της Συμ­μα­χί­ας στη Βαρ­σο­βία στις 8-9 Ιου­λί­ου. Οπως είναι γνω­στό, η Τουρ­κία δεν επι­θυ­μεί την προ­ώ­θη­ση της να­τοϊ­κής δρα­στη­ριό­τη­τας προς τα Δω­δε­κά­νη­σα και προ­βάλ­λει ως αι­τιο­λο­γία γι’ αυτό τις σχε­δόν μη­δε­νι­κές ροές προ­σφύ­γων προς αυτήν τη νη­σιω­τι­κή πε­ριο­χή από τα πα­ρά­λια της Ανα­το­λί­ας.

Ωστό­σο υπάρ­χουν ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρες εκτι­μή­σεις βάσει των οποί­ων η δράση του ΝΑΤΟ στο Αι­γαίο αφε­νός θα είναι μό­νι­μη, αφε­τέ­ρου έχει ως βα­σι­κό λόγο την απο­τρο­πή πι­θα­νού θερ­μού επει­σο­δί­ου με­τα­ξύ Ελ­λά­δας και Τουρ­κί­ας, σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία η Συμ­μα­χία επι­χει­ρεί να ανοι­χτεί σχε­δόν σε ολό­κλη­ρη την έκτα­ση της Με­σο­γεί­ου Θά­λασ­σας.

Σε αντί­θε­ση με την Ελ­λά­δα, η Τουρ­κία τα τε­λευ­ταία χρό­νια διεκ­δι­κεί και σε με­γά­λο βαθμό επι­τυγ­χά­νει τη διεύ­ρυν­ση της πα­ρου­σί­ας της σε όλη τη Με­σό­γειο, αλλά και έξω από αυτήν. Στην επι­χεί­ρη­ση «Beyaz Firtina» (Λευκή Θύ­ελ­λα) 2016 –που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε πε­ρί­που δύο εβδο­μά­δες πριν από την ελ­λη­νι­κή «Κα­ται­γί­δα 2016»– ο τουρ­κι­κός στό­λος προ­χώ­ρη­σε σε ανά­πτυ­ξη με­γά­λου μέ­ρους των σύγ­χρο­νων μέσων του, πολλά εκ των οποί­ων έχουν ναυ­πη­γη­θεί τα τε­λευ­ταία 5-10 χρό­νια.

Στην άσκη­ση συμ­με­τεί­χαν 12 φρε­γά­τες, επτά κορ­βέ­τες, 13 πυ­ραυ­λά­κα­τοι, επτά υπο­βρύ­χια, ένα αμ­φί­βιο, 12 βοη­θη­τι­κά πλοία, δύο ναρ­κο­θη­ρευ­τι­κά, ένα σκά­φος ψη­φια­κού πο­λέ­μου, πέντε αε­ρο­πλά­να ναυ­τι­κής συ­νερ­γα­σί­ας και 15 ελι­κό­πτε­ρα. Πα­ράλ­λη­λα, το ναυ­τι­κό εξο­πλι­στι­κό πρό­γραμ­μα της Τουρ­κί­ας δεν στα­μα­τά και τα ναυ­πη­γεία της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης είναι έτοι­μα να πα­ρα­δώ­σουν και κά­ποιες νέες υψη­λής τε­χνο­λο­γί­ας «αό­ρα­τες» στα ρα­ντάρ κορ­βέ­τες (τύπου «Stealth»).

Είναι απο­λύ­τως πα­σι­φα­νές ότι η ανα­λο­γία «7 προς 10» με­τα­ξύ Ελ­λά­δος και Τουρ­κί­ας (η οποία διαιω­νί­σθη­κε κά­ποια χρό­νια μετά τη λήξη του Σχε­δί­ου Μάρ­σαλ), αλλά και η υπερ­προ­σπά­θεια της Αθή­νας να αντα­γω­νι­στεί την Αγκυ­ρα σε αυτό τον τομέα κατά τη δε­κα­ε­τία του 1990, απο­τε­λούν μα­κρι­νό πα­ρελ­θόν.

Η τουρ­κι­κή κα­τα­κό­ρυ­φη αύ­ξη­ση της ναυ­τι­κής ισχύ­ος συν­δυά­ζε­ται και με μια πα­ράλ­λη­λη «νέα» αυ­το­πε­ποί­θη­ση, η άνο­δος της οποί­ας κα­τα­γρά­φε­ται τα τε­λευ­ταία έξι χρό­νια της κρί­σης. Παρά το γε­γο­νός ότι το τουρ­κι­κό Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό πέ­ρα­σε μια σο­βα­ρό­τα­τη κρίση (λόγω των δικών που έγι­ναν από την κυ­βέρ­νη­ση Ερ­ντο­γάν ενα­ντί­ον εκα­το­ντά­δων αξιω­μα­τι­κών του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού της γει­το­νι­κής χώρας) ήδη από το 2014 τα πλοία της γει­το­νι­κής χώρας δεν πε­ριο­ρί­ζο­νται στα χω­ρι­κά ύδατα της Τουρ­κί­ας αλλά ανοί­γο­νται ακόμη και σε υπερ­πό­ντια τα­ξί­δια.

Συμ­βο­λι­κό ση­μείο κα­μπής το 2012, όταν ένας τουρ­κι­κός στο­λί­σκος πο­λε­μι­κών σκα­φών πραγ­μα­το­ποί­η­σε τον πε­ρί­πλου της Αφρι­κής, σε ένα πα­νη­γυ­ρι­κό τα­ξί­δι 102 ημε­ρών με 25 στά­σεις σε 24 χώρες της ηπεί­ρου.

Επρό­κει­το για την πρώτη φορά που τουρ­κι­κό πο­λε­μι­κό πλοίο έφθα­νε στο Ακρω­τή­ρι της Καλής Ελ­πί­δας, έπει­τα από 102 χρό­νια.

Αυτός ο συμ­βο­λι­σμός εξη­γεί εν πολ­λοίς για ποιον λόγο το τουρ­κι­κό πο­λε­μι­κό ναυ­τι­κό πλέει στα διε­θνή ύδατα του Αι­γαί­ου, τα πλοία του δεν δι­στά­ζουν να φθά­σουν στα νότια της Κρή­της και των Δω­δε­κα­νή­σων και στα ανοι­χτά της Πε­λο­πον­νή­σου. Εμπει­ροι πα­ρα­τη­ρη­τές το­νί­ζουν ότι αυτή η τουρ­κι­κή κι­νη­τι­κό­τη­τα δεν συ­νι­στά τα­κτι­κή κί­νη­ση εγκλω­βι­σμέ­νη στις ανά­γκες της επο­χής, αλλά συ­νο­λι­κή στρα­τη­γι­κή, η οποία κα­λεί­ται να εξυ­πη­ρε­τή­σει το όραμα της πε­ρι­φε­ρεια­κής δύ­να­μης που καλ­λιερ­γούν οι διά­φο­ρες κυ­βερ­νή­σεις του κ. Ταγίπ Ερ­ντο­γάν κατά τα τε­λευ­ταία πολλά χρό­νια.

Η ναυ­τι­κή ισορ­ρο­πία (του­λά­χι­στον σε επί­πε­δο αριθ­μών) απο­τε­λεί μόνο ένα στοι­χείο δια­τα­ρα­χής των ισορ­ρο­πιών ανά­με­σα στην Ελ­λά­δα και την Τουρ­κία. Αυτή η εντει­νό­με­νη κλίση της ζυ­γα­ριάς σε επί­πε­δο στρα­τιω­τι­κό, οι­κο­νο­μι­κό και πλη­θυ­σμια­κό, συ­νι­στά για αρ­κε­τούς (και για το ση­με­ρι­νό ελ­λη­νι­κό ΥΠΕΞ) έναν από τους πολύ σο­βα­ρούς λό­γους που οι δύο χώρες θα πρέ­πει να λύ­σουν τα­χύ­τα­τα τις χρο­νί­ζου­σες δια­φο­ρές τους, δια­τη­ρώ­ντας ανοι­χτούς τους διαύ­λους επι­κοι­νω­νί­ας ακόμη και σε πε­ριό­δους κρί­σε­ων των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων.