Οι αιτίες της τραγωδίας με το Mirage – Ποια σενάρια εξετάζουν οι ειδικοί

Πανελ­λή­νια συγκί­νηση έχει προ­κα­λέ­σει ο αδό­κη­τος θάνατος του σμη­να­γού Γιώργου Μπαλ­τα­δώ­ρου, ενός ακόμη θύματος του ακή­ρυ­χτου πολέμου που δεν έχει τέλος στον ουρανό πάνω από το Αιγαίο. Οι Ενοπλες Δυνά­μεις είναι σοκα­ρι­σμέ­νες και σε τρι­ή­μερο πένθος προ­σπα­θούν να ανα­συ­ντα­χτούν καθώς οι καθη­με­ρι­νές πιέσεις είναι απί­στευ­τες.

Σειρά παίρ­νουν τώρα οι πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες που θα προ­σπα­θή­σουν να απα­ντή­σουν στα ερω­τή­ματα που δημιούρ­γησε η πτώση του αερο­σκά­φους.

Πώς έπεσε όταν ήταν σε φάση προ­σγεί­ω­σης;

Γιατί ο πιλότος που ήταν εξαι­ρε­τι­κός κι έμπει­ρος χει­ρι­στής δεν πρόλαβε ούτε το κουμπί εκτό­ξευ­σης του καθί­σμα­τος να πατήσει;

Γιατί δεν μίλησε καθόλου, δεν έχουν κατα­γρα­φεί συνο­μι­λίες με το άλλο Mirage;

Υπάρχει πιθα­νό­τητα ξαφ­νι­κού μηχα­νι­κού προ­βλή­μα­τος ή πρό­κει­ται ξεκά­θαρα για απώλεια προ­σα­να­το­λι­σμού, για το γνωστό βέρ­τι­γκο;

Όλα δεί­χνουν ότι ο σμη­να­γός κατέ­βηκε πιο χαμηλά γιατί είχε πυκνή νέφωση στην περιοχή και σε συν­δυα­σμό με την υγρασία τον «τύφλωσε». Εκεί έχασε τον έλεγχο και τον προ­σα­να­το­λι­σμό του και «βρήκε» στη θάλασσα προτού προ­λά­βει να εκπέμ­ψει σήμα κιν­δύ­νου. Είτε γιατί υπέστη κάτι ξαφνικό είτε λόγω βέρ­τι­γκο.

Παραί­σθηση

Πρό­κει­ται, σύμφωνα με τους ειδι­κούς για τον λεγό­μενο «χωρικό απο­προ­σα­να­το­λι­σμό», μια «παραί­σθηση» όπου ο πιλότος έχει λαν­θα­σμένη γνώμη για το που βρί­σκε­ται το αερο­σκά­φος. Κάποιοι νομί­ζουν ότι βρί­σκο­νται ψηλά αλλά είναι σε από­σταση ανα­πνοής από τη θάλασσα ή τη στεριά. Όπως λένε έμπει­ροι πιλότοι, στην «παραί­σθηση» ο πιλότος δεν εμπι­στεύ­ε­ται τα όργανα του αερο­σκά­φους αλλά μόνο την κρίση του. «Μπορεί να πηγαί­νει ορι­ζό­ντια, τα όργανα να δεί­χνουν την πορεία του, αλλά ο ίδιος να προ­σπα­θεί να διορ­θώ­σει αυτό που δεί­χνουν τα όργανα, δηλαδή το σωστό», τονίσε το πρωί στον Σκάι ο αντι­πτέ­ραρ­χος κ. Αγγε­λί­δης ο οποίος είπε ότι και ο ίδιος έχει πάθει «παραί­σθηση» όπου ο πιλότος είναι σε μεγάλη ένταση, ιδρώνει και χάνει τον έλεγχο.
Ουσια­στικά πρό­κει­ται για την απώλεια του σημείου ανα­φο­ράς στο χώρο και την αντι­κα­τά­σταση της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας με μια παραί­σθηση στο που βρί­σκε­ται και που πηγαί­νει. Προ­κύ­πτει όταν τα οπτικά ερε­θί­σματα που λαμ­βά­νουμε δεν συνά­δουν με τα ερε­θί­σματα που παρά­γο­νται μέσα στο αυτί. Εκεί βρί­σκο­νται δύο δύο ημι­κυ­κλικά κανάλια (σαν κοχλίες, το ένα κάθετο στο άλλο), τα οποία απο­τε­λούν – μαζί με το μυο­σκε­λε­τικό ιστό – τους αισθη­τή­ρες επι­τά­χυν­σης, επι­βρά­δυν­σης και κατεύ­θυν­σης.
Το φαι­νό­μενο δημιουρ­γεί­ται συνήθως ύστερα από από­το­μες στροφές με μεγάλη ταχύ­τητα και ευδο­κι­μεί σε πτήσεις με χαμηλή ορα­τό­τητα: είτε νύχτα, είτε – ακόμη πιο εύκολα – μέσα σε νέφωση. Είναι η στιγμή που αυξά­νο­νται οι πιθα­νό­τη­τες για τη λήψη αντι­κρουό­με­νων πλη­ρο­φο­ριών.
Τα ερε­θί­σματα από το οπτικό νεύρο μπορεί να σου δίνουν την αίσθηση ότι είσαι ορι­ζό­ντια, αλλά το αυτί να σε «πλη­ρο­φο­ρεί» ότι στρί­βεις. Όπως επίσης να είσαι σε ευθεία πτήση, αλλά να νομί­ζεις ότι ανε­βαί­νεις η κατε­βαί­νεις.

Ζαλάδα

Έτσι προ­κύ­πτει ο χωρικός απο­προ­σα­να­το­λι­σμός. Μία βρα­χυ­κύ­κλωση του συστή­μα­τος δια­σύν­δε­σης των αισθη­τή­ρων, με πολύ πιθανό σύμ­πτωμα τη ζαλάδα.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει ο πιλότος είναι να ανοι­γο­κλεί­σει τα μάτια του, σε μια προ­σπά­θεια ταύ­τι­σης των αισθη­τή­ρων. Η μεγα­λύ­τερη παγίδα εκείνη τη στιγμή είναι να πιστέ­ψει ότι τα όργανα του αερο­σκά­φους είναι λάθος και ότι το σωστό είναι αυτό που αισθά­νε­ται. Στην εκπαί­δευση, προς αποφυγή δυστυ­χη­μά­των από τέτοιες κατα­στά­σεις, αυτό που τονί­ζε­ται στους πιλό­τους ξανά και ξανά είναι να συμ­βου­λεύ­ο­νται τις ενδεί­ξεις του πίνακα ελέγχου.

Προ δεκα­ε­τίας μια έκθεση του Γρα­φείου Ασφά­λειας Μετα­φο­ρών της Αυστρα­λίας ανέφερε ότι έως τότε το ένα από τα τρία αερο­πο­ρικά δυστυ­χή­ματα οφεί­λε­ται στον «χωρικό απο­προ­σα­να­το­λι­σμό». Σύμφωνα με αυτήν επη­ρε­ά­ζει περισ­σό­τε­ρους από το 90% των πιλότων σε κάποια στιγμή της πτη­τι­κής του καριέ­ρας. «Οι πιλότοι μπορούν να κατα­τα­γούν σε δύο ομάδες: αυτούς που έχουν ήδη απο­προ­σα­να­το­λι­στεί και σε αυτούς που θα απο­προ­σα­να­το­λι­στούν στο μέλλον», ήταν χαρα­κτη­ρι­στικά ένα από τα ευρή­ματα της μελέτης.

Για τη συγ­γραφή της έκθεσης εξε­τά­στη­καν στοι­χεία τόσο της στρα­τιω­τι­κής όσο και της πολι­τι­κής αερο­πο­ρίας αλλά βρέ­θη­καν και πολλά επει­σό­δια που δεν είχαν ποτέ ανα­φερ­θεί, καθώς οι πιλότοι που είχαν απο­προ­σα­να­το­λι­στεί αλλά ανέ­καμ­ψαν, ανη­σύ­χη­σαν ότι θα μπο­ρού­σαν να χάσουν την άδεια άσκησης επαγ­γέλ­μα­τος αν γινόταν γνωστό το επει­σό­διο.

Σύμφωνα με τον συγ­γρα­φέα της έκθεσης, ειδικό στα ζητή­ματα ιατρι­κής της αερο­πλο­ΐας Ντέι­βιντ Νιούμαν, ο πιο συνη­θι­σμέ­νος τύπος απο­προ­σα­να­το­λι­σμού δεν οδηγεί σε δυστύ­χημα: ο πιλότος εμφα­νί­ζει σύγχυση αισθή­σεων, αποκτά την πεποί­θηση ότι τα όργανα του σκάφους του δίνουν λαν­θα­σμέ­νες πλη­ρο­φο­ρίες, παίρνει μέτρα για επε­ξερ­γα­στεί τι πηγαί­νει λάθος και μετά ανα­κάμ­πτει.

Η πιο επι­κίν­δυνη μορφή απο­προ­σα­να­το­λι­σμού είναι να μην δια­πι­στώ­σει το πρό­βλημα ο πιλότος και να πιστεύει ότι ανε­βαί­νει ψηλό­τερα ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τητα κατέ­βαινε, ή να πιστεύει ότι πετάει ευθεία ενώ στρίβει.