Γ. Καββαθάς: «Υπάρχει κίνδυνος να βάλουν λουκέτο χιλιάδες επιχειρήσεις»

Από την ανά­γνωση των προ­γραμ­μα­τι­κών δηλώ­σεων της κυβέρ­νη­σης στη Βουλή δια­πι­στώ­σατε πως θα τεθούν σε εφαρ­μογή μέτρα που θα βγάλουν την οικο­νο­μία από την ύφεση και θα δημιουρ­γή­σουν ανά­πτυξη ή θα επι­δει­νω­θεί η ύφεση;

Οι προ­γραμ­μα­τι­κές δηλώ­σεις της κυβέρ­νη­σης κινή­θη­καν πάνω σε τρείς  άξονες χρο­νο­λο­γικά προσ­διο­ρι­σμέ­νους και αλλη­λο­ε­ξαρ­τώ­με­νους:

1. Για το 2015 η επι­τυ­χής ολο­κλή­ρωση της αξιο­λό­γη­σης και η ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών.

2. Για το 2016 το άνοιγμα της συζή­τη­σης για την ελά­φρυνση του χρέους και η επί­τευξη θετικών ρυθμών ανά­πτυ­ξης. Αυτό θα δια­σφα­λι­στεί τόσο από την επί­τευξη συμ­φω­νίας για το χρέος όσο και από την εφαρ­μογή μεταρ­ρυθ­μί­σεων που θα δημιουρ­γή­σουν ένα φιλικό περι­βάλ­λον για την προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων.

3. Για το 2017 η συνέ­χιση των θετικών ρυθμών ανά­πτυ­ξης και η έξοδος της χώρας στις αγορές με χαμηλά επι­τό­κια.

Από τα παρα­πάνω, το πρώτο που μπο­ρούμε να συμπε­ρά­νουμε είναι ότι το τρίτο μνη­μό­νιο θα εφαρ­μο­στεί ως έχει με ελά­χι­στες ή και καθόλου αλλαγές. Θετική αξιο­λό­γηση σημαί­νει πιστή εφαρ­μογή των συμ­φω­νη­θέ­ντων. Άρα η μείωση των συντά­ξεων και οι αυξή­σεις των φόρων είναι προ των πυλών.

Από την άλλη, η ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών που απο­τε­λεί απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση για την απο­κα­τά­σταση της τρα­πε­ζι­κής πίστης και της περαι­τέρω χαλά­ρω­σης των capital controls εκτιμώ ότι θα επι­τευ­χθεί. Άλλωστε απο­τε­λεί την ανα­γκαία συνθήκη για την απρό­σκο­πτη λει­τουρ­γία της οικο­νο­μίας και των επι­χει­ρή­σεων. Ωστόσο, μέχρι την ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας αυτής δεν πιστεύω ότι θα έχουμε κάποια θετική εξέλιξη για τα κόκκινα δάνεια ενώ η πιστω­τική επέ­κταση δεν θα σημειώ­σει κάποια αξιο­ση­μεί­ωτη θετική μετα­βολή. Δυσκο­λεύ­ο­μαι να τεκ­μη­ριώσω πως οι τρά­πε­ζες θα πει­στούν να δια­γρά­ψουν χρέη, να επι­δει­νώ­σουν δηλαδή περαι­τέρω τους ήδη χαμη­λούς δείκτες κεφα­λαια­κής τους επάρ­κειας που απει­λούν την βιω­σι­μό­τητά τους.

Εφαρ­μογή του μνη­μο­νίου και ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών απο­τε­λούν τις αιρε­σι­μό­τη­τες προ­κει­μέ­νου να ξεκι­νή­σει η συζή­τηση για την απο­μεί­ωση του χρέους με τους δανει­στές μας. Τα νέα συνεπώς για τον επι­χει­ρη­μα­τικό κόσμο δεν είναι καλά. Το 2015 θα είναι άλλο ένα υφε­σιακό έτος. Η παρα­δοχή αυτή κατα­γρά­φε­ται και στο πρό­σφατα κατα­τε­θέν προ­σχέ­διο του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού όπου εκτιμά ύφεση για το 2015 της τάξης του -2,3%.

Όσον αφορά στους στόχους της κυβέρ­νη­σης για το 2016, δύο είναι οι παρα­τη­ρή­σεις μου. Η πρώτη αφορά στην έναρξη των συζη­τή­σεων και την επί­τευξη συμ­φω­νίας για την απο­μεί­ωση του χρέους. Εάν επι­τευ­χθεί συμ­φω­νία η κυβέρ­νηση θα έχει την δυνα­τό­τητα να λάβει κάποια θετικά μέτρα ή να απα­λεί­ψει κάποια επαχθή. Ωστόσο θεωρώ ότι θα είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο να υπάρξει κάποια ικα­νο­ποι­η­τική συμ­φω­νία εντός του 2016. Το δεύτερο έχει να κάνει με την αντί­φαση των προ­γραμ­μα­τι­κών δηλώ­σεων σε σχέση με το προ­σχέ­διο του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού όσον αφορά στην ανά­πτυξη για το επόμενο έτος. Στις προ­γραμ­μα­τι­κές δηλώ­σεις ανα­φέ­ρε­ται ότι ήδη από το Α’ εξάμηνο του 2016 η οικο­νο­μία θα επι­στρέ­ψει σε θετι­κούς ρυθμούς ανά­πτυ­ξης. Αντί­θετα στον προ­σχέ­διο του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού εκτι­μά­ται ότι το 2016 θα κλείσει με ύφεση -1,3%. Τι από τα δύο ισχύει;

Τέλος για το 2017 υπάρχει η φιλο­δο­ξία να βγούμε στις αγορές δανει­ζό­με­νοι με χαμηλά επι­τό­κια. Στο προ­σχέ­διο του Κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού προ­βλέ­πε­ται ότι στο τέλος του 2016 το δημόσιο χρέος θα φτάσει στο 192,4 % του ΑΕΠ. Κατ’ επαγωγή θεωρώ ότι ο στόχος αυτός είναι υπερ­βο­λικά φιλό­δο­ξος για μην πω ανέ­φι­κτος. Σε μια οικο­νο­μία που ασθμαί­νει, με σημα­ντικά δια­θρω­τικά προ­βλή­ματα, με capital controls, με ανε­λα­στικό δημόσιο τομέα, με εξαι­ρε­τικά υψηλή ανεργία και με κυβερ­νή­σεις που το μόνο που ξέρουν να κάνουν καλά είναι να αυξά­νουν τους φόρους και τις επι­βα­ρύν­σεις, δεν ξέρω ποιος θα τολ­μή­σει να μας δανεί­σει ή ποιος θα τολ­μή­σει να επεν­δύ­σει. Αντί η κυβέρ­νηση να θέτει στόχους που βασί­ζο­νται σε προ­ϋ­πο­θέ­σεις που δεν έχει εξα­σφα­λί­σει θα ήταν προ­τι­μό­τερο να δίνει λύσεις στα προ­βλή­ματα που έχει μπροστά της και να μην προ­σπα­θεί να βγάλει λαγούς από το καπέλο της.

Πιστεύ­ετε πως με την επιβολή φόρων και μόνο μπορεί να ανα­κάμ­ψει η οικο­νο­μία;

Η συνεχής αύξηση των φόρων είναι η εύκολη λύση όταν αδυ­να­τούμε να λάβουμε απο­φά­σεις που απαι­τούν μελέτη, μακρο­χρό­νιο σχε­δια­σμό και αντί­ληψη της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας. Το δημόσιο είναι κατα­χρε­ω­μένο και ανα­μέ­νει από τον ιδιω­τικό τομέα να σηκώσει το κύριο βάρος της ανά­πτυ­ξης της οικο­νο­μίας. Αυτό για να επι­τευ­χθεί χρειά­ζε­ται να δια­μορ­φω­θεί ένα φιλικό προς τις επι­χει­ρή­σεις περι­βάλ­λον που είναι απα­ραί­τητο και για την προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων. Ένας επι­χει­ρη­μα­τίας για να επεν­δύ­σει και να δημιουρ­γή­σει μια επι­χεί­ρηση θέλει να ξέρει τι πρέπει να πλη­ρώ­σει όχι μόνο σήμερα αλλά κυρίως αύριο. Σε μια ρευστή οικο­νο­μία, με ένα φορο­λο­γικό σύστημα που αλλάζει κάθε χρόνο προς το χει­ρό­τερο ποιος σοβαρός επι­χει­ρη­μα­τίας θα επεν­δύ­σει; Η συνεχής αύξηση των φόρων οδηγεί σε λουκέτα, σε αύξηση της ανερ­γίας, σε συρ­ρί­κνωση της οικο­νο­μίας.

Πώς μπορούν να στη­ρι­χθούν οι ελλη­νι­κές  επι­χει­ρή­σεις για να μην καταρ­ρεύ­σουν εξαι­τίας των μέτρων  που θα τεθούν σε εφαρ­μογή καθώς και η αγο­ρα­στική δυνα­τό­τητα των κατα­να­λω­τών έχει περιο­ρι­στεί σημα­ντικά;

Ως άμεσες προ­τε­ραιό­τη­τες και εντός των ασφυ­κτι­κών πλαι­σίων του μνη­μο­νίου προ­τεί­νουμε:

• Την επι­δό­τηση του μη μισθο­λο­γι­κού κόστους των επι­χει­ρή­σεων με την υπο­χρέ­ωση της δια­τή­ρη­σης των θέσεων εργα­σίας. Δεδο­μέ­νου ότι η ελλη­νική οικο­νο­μία ξανα­μπαί­νει σε ύφεση η υιο­θέ­τηση της πρό­τα­σης αυτής θα βοη­θή­σει στην ανά­σχεση της αύξησης της ανερ­γίας.

• Συμ­ψη­φι­σμός των οφειλών μεταξύ Δημο­σίου και επι­χει­ρή­σεων, ιδιαί­τερα σε σχέση με τον ΦΠΑ.

• Επα­να­φορά αφο­ρο­λό­γη­του απο­θε­μα­τι­κού για επεν­δύ­σεις. Η μη φορο­λό­γηση ενός τμή­μα­τος των κερδών των πολύ μικρών και μικρών επι­χει­ρή­σεων θα συμ­βάλ­λει στην αύξηση των επεν­δύ­σεων, ιδιαί­τερα σε μια περίοδο που η πρό­σβαση σε τρα­πε­ζικό δανει­σμό είναι απα­γο­ρευ­τική.

• Απλο­ποί­ηση των δια­δι­κα­σιών αδειο­δό­τη­σης των επι­χει­ρή­σεων με την ίδρυση κέντρων εξυ­πη­ρέ­τη­σης επι­χει­ρή­σεων (one stop shop).

Σε δεύτερη φάση θα πρέπει να επα­νε­ξε­τα­στούν οι αυξή­σεις των φόρων και ιδιαί­τερα του ΦΠΑ. Θα πρέπει το συντο­μό­τερο δυνατό του­λά­χι­στον να επα­νέλ­θουν στα προη­γού­μενα επίπεδα.

Οι μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές του ΦΠΑ καταρ­γή­θη­καν στη Ρόδο και σε νησιά των Κυκλά­δων. Πιστεύ­ετε πως έτσι ενι­σχύ­ε­ται η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα των νησιών;

Για τα νησιά αυτά και ιδιαί­τερα για τον κλάδο του του­ρι­σμού και της εστί­α­σης, θα δημιουρ­γη­θεί σημα­ντικό πρό­βλημα αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας καθώς οι αντα­γω­νί­στριες χώρες έχουν ΦΠΑ που κυμαί­νε­ται από 6% έως 10% ενώ η γει­το­νική Τουρκία συζητά την δημιουρ­γία Ειδικών Του­ρι­στι­κών Ζωνών με μηδε­νικό ΦΠΑ, γεγονός που τους επι­τρέ­πει να παρέ­χουν χαμη­λό­τε­ρες τιμές του­ρι­στι­κών πακέτων.

Η κυβέρ­νηση πρέπει να αντι­λη­φθεί ότι για τα νησιά μας ο μειω­μέ­νος συντε­λε­στής ΦΠΑ δεν απο­τε­λούσε προϊόν προ­νο­μια­κής μετα­χεί­ρι­σης αλλά μέτρο άμβλυν­σης τόσο των ανι­σο­τή­των όσο και του υψηλού κόστους μετα­φο­ράς προ­ϊ­ό­ντων, υπη­ρε­σιών και προ­σώ­πων. Άλλωστε μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές ΦΠΑ υπάρ­χουν και σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, χωρίς τόσο έντονα γεω­γρα­φικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Στις Κανά­ριες Νήσους στην Ισπανία και στις περιο­χές της λίμνης Λου­γκάνο στην Ιταλία υπάρχει μηδε­νι­κός ΦΠΑ ενώ στην Κορσική στη Γαλλία υπάρ­χουν μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές.

Την απλού­στευση του νόμου για τις στρα­τη­γι­κές επεν­δύ­σεις (fast track) για την προ­σέλ­κυση ξένων επεν­δυ­τών προ­α­νήγ­γειλε από το βήμα της Βουλής ο υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Δημή­τρης Μάρδας, επι­ση­μαί­νο­ντας ταυ­τό­χρονα ότι θα δοθεί έμφαση σε παρά­γο­ντες που δεν απαι­τού­νται χρήματα ώστε να βελ­τιω­θεί το επεν­δυ­τικό κλίμα. Ποια είναι η άποψή σας;

Οι εξαγ­γε­λίες του υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών κ. Δημήτρη Μάρδα είχαν το ενδια­φέ­ρον τους. Ωστόσο θα πρέπει να δούμε τον σχέδιο νόμου για τις στρα­τη­γι­κές επεν­δύ­σεις για να μπο­ρέ­σουμε να κρί­νουμε την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του. Σε κάθε περί­πτωση δεν μπορεί να είναι απο­συν­δε­δε­μένο από την επίλυση των διαρ­θρω­τι­κών προ­βλη­μά­των της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Σε καθε­στώς συρ­ρί­κνω­σης και διαρ­κούς ματαί­ω­σης ή ανα­στο­λής των επεν­δυ­τι­κών σχεδίων βρί­σκο­νται οι ελλη­νι­κές μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις, ελλεί­ψει κάθε εξω­γε­νούς θετικής προ­ο­πτι­κής, σύμφωνα με την τελευ­ταία έρευνα οικο­νο­μι­κού κλί­μα­τος που διε­ξή­γαγε το ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ. Πόσες επι­χει­ρή­σεις τελικά θα κατα­φέ­ρουν να επι­βιώ­σουν στη στιγμή που έρχεται και νέα καται­γίδα φόρων;

Άμεσο κίνδυνο κλει­σί­μα­τος το επόμενο εξάμηνο αντι­με­τω­πί­ζει το 27,3 % των μικρών επι­χει­ρή­σεων. Εκτι­μάμε ότι η μείωση επι­χει­ρή­σεων το επόμενο εξάμηνο θα είναι 63.000 και θα αφορά κυρίως στις πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις. Σύμφωνα με το σενάριο βάσης του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ τα πιθανά λουκέτα επι­χει­ρή­σεων, που βρί­σκο­νται στο «κόκκινο» συνε­πά­γο­νται κίνδυνο απώ­λειας 138.000 θέσεων συνο­λι­κής απα­σχό­λη­σης (εργο­δό­τες, αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νοι, μισθω­τοί). Γενικά τα ευρή­ματα της έρευνας ήταν απο­γοη­τευ­τικά για τις μικρές και πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις. Επειδή όμως η έρευνα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο τέλος Ιουλίου, την πιο άσχημη δηλαδή περίοδο, θα πρέπει να περι­μέ­νουμε λίγους μήνες ακόμα για να απο­τι­μή­σουμε το μέγεθος της ζημιάς.

Η άρση ορι­σμέ­νων περιο­ρι­σμών που είχαν επι­βλη­θεί με τα capital controls βοήθησε τις επι­χει­ρή­σεις ή εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν προ­βλή­ματα;

Κατ’ αρχάς πρέπει να τονί­σουμε ότι οι μικρές επι­χει­ρή­σεις ήταν απρο­ε­τοί­μα­στες να αντι­με­τω­πί­σουν τις επι­πτώ­σεις από την επιβολή των capital controls και το κλεί­σιμο των τρα­πε­ζών. Πιο συγκε­κρι­μένα μόνο 1 στις 2 χρη­σι­μο­ποιού­σαν e-banking για τις συναλ­λα­γές τους με πελάτες και προ­μη­θευ­τές, ενώ 7 στις 10 δεν διέ­θε­ταν συσκευές EFT/POS προ­κει­μέ­νου να πραγ­μα­το­ποιούν συναλ­λα­γές με πιστω­τι­κές, χρε­ω­στι­κές και προ­πλη­ρω­μέ­νες κάρτες. Το τελευ­ταίο διά­στημα από τα στοι­χεία που συλ­λέ­γει το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ φαί­νε­ται ότι έχει βελ­τιω­θεί η κατά­σταση όσον αφορά την χρήση e-banking και EFT/POS μηχα­νη­μά­των από τις επι­χει­ρή­σεις. Γενικά η κατά­σταση βελ­τιώ­νε­ται συνεχώς ως απο­τέ­λε­σμα της άρσης κάποιων εκ των περιο­ρι­σμών. Φυσικά υπάρ­χουν ακόμα προ­βλή­ματα, κυρίως καθυ­στε­ρή­σεις στους χρόνους εκτέ­λε­σης κάποιων συναλ­λα­γών, αλλά μπο­ρούμε να πούμε ότι από την έναρξη επι­βο­λής των capital controls η κατά­σταση έχει βελ­τιω­θεί σημα­ντικά. Το κρίσιμο ωστόσο είναι να εξορ­θο­λο­γι­στούν οι προ­μή­θειες που χρε­ώ­νουν οι τρά­πε­ζες τις επι­χει­ρή­σεις για τις συναλ­λα­γές με πιστω­τι­κές και χρε­ω­στι­κές κάρτες και να δια­σφα­λι­στεί το ακα­τά­σχετο των λογα­ρια­σμών που συν­δέ­ο­νται με αυτές ώστε να μπορούν οι επι­χει­ρή­σεις να λει­τουρ­γούν ομαλά. Αυτά τα τονί­ζουμε το τελευ­ταίο διά­στημα σε όλες τις επαφές μας.