«Φουρτούνες» στα νησιά από την κρουαζιέρα

Περι­βαλ­λο­ντική, κοι­νω­νική, αισθη­τική και οικο­νο­μική επι­βά­ρυνση χρε­ώ­νουν στα κρουα­ζιε­ρό­πλοια οι ειδικοί

Καθώς πλη­σιά­ζει η καλο­και­ρινή σεζόν και τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια έχουν ήδη αρχίσει να κάνουν μαζικά την εμφά­νισή τους στα ελλη­νικά νερά, πλη­θαί­νουν οι φωνές των ειδικών που μιλούν για δυσα­νά­λογα υψηλές αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στο περι­βάλ­λον, στις υπο­δο­μές και στους προ­ο­ρι­σμούς σε σχέση με τα έσοδα που αφήνουν.

Η κρουα­ζιέρα εξα­κο­λου­θεί να κατα­τάσ­σε­ται από μια μεγάλη μερίδα των ειδικών μεταξύ των του­ρι­στι­κών δρα­στη­ριο­τή­των με το χει­ρό­τερο προφίλ βιω­σι­μό­τη­τας. Την ώρα που η μέση δαπάνη ανά ξένο επι­σκέ­πτη στη χώρα κινεί­ται πλέον πάνω από τα 700 ευρώ, στην κρουα­ζιέρα παρα­μέ­νει στα επίπεδα των 200 ευρώ, σύμφωνα με στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος που δεί­χνουν για το 2022 έσοδα της τάξης του ενός δισε­κα­τομ­μυ­ρίου από 4.381.876 επι­βά­τες, με βάση τα στοι­χεία αφίξεων κρουα­ζιέ­ρας της Ενωσης Λιμένων Ελλάδος (ΕΛΙΜΕ). Ακόμα όμως κι αν τα έσοδα από την κρουα­ζιέρα (τα οποία σημειω­τέον υπο­λεί­πο­νται σημα­ντικά στην Ελλάδα σε σχέση με αυτά που απο­κο­μί­ζουν άλλες μεσο­γεια­κές χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία, σύμφωνα με μελέτη της διαΝΕΟσις) ήταν υψη­λό­τερα από αυτά των τυπικών ταξι­διω­τών, τα προ­βλή­ματα που προ­κα­λούν τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια και η μαζική απο­βί­βαση χιλιά­δων επι­σκε­πτών σε προ­ο­ρι­σμούς με χαμηλή φέρουσα ικα­νό­τητα δεν νομι­μο­ποιούν την ανε­ξέ­λεγ­κτη δια­τή­ρηση της δρα­στη­ριό­τη­τας αυτής.

Οι δυσμε­νείς επι­πτώ­σεις της κρουα­ζιέ­ρας πρέπει να περιο­ρι­στούν ώστε να μην προ­κα­λέ­σουν σημα­ντι­κές πιέσεις στις τοπικές κοι­νω­νίες, επι­ση­μαί­νουν οι ειδικοί. «Η κρουα­ζιέρα και ιδίως οι επι­βά­τες κρουα­ζιέ­ρας ασκούν πιέσεις στα κοι­νω­φελή δίκτυα και συστή­ματα υπη­ρε­σιών ενός προ­ο­ρι­σμού», ανα­φέ­ρει η μελέτη της διαΝΕΟσις. Ενδει­κτικά, η αύξηση της δρα­στη­ριό­τη­τας της κρουα­ζιέ­ρας προ­κα­λεί την επι­βά­ρυνση των μετα­φο­ρι­κών δικτύων και των μέσων μετα­φο­ράς με την αύξηση των απορ­ριμ­μά­των. Οι επι­πτώ­σεις είναι σημα­ντι­κές ιδίως όταν ο αριθμός των επι­βα­τών που απο­βι­βά­ζο­νται ταυ­τό­χρονα σε έναν προ­ο­ρι­σμό είναι πολύ μεγάλος.

Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα στην Ελλάδα είναι η Σαντο­ρίνη, όπου σε ημέρες υψηλής κίνησης, με ταυ­τό­χρο­νες προ­σεγ­γί­σεις κρουα­ζιε­ρό­πλοιων, περίπου 10.000 επι­βά­τες κρουα­ζιέ­ρας απο­βι­βά­ζο­νται στο νησί, αριθμός που ισο­δυ­να­μεί με το 75% του μόνιμου πλη­θυ­σμού, ενώ την ίδια στιγμή επι­πτώ­σεις υπάρ­χουν και για τους του­ρί­στες που βρί­σκο­νται στο νησί. Του­ρί­στες οι οποίοι κατα­βάλ­λουν πολ­λα­πλά­σια χρήματα για τη διαμονή τους και την ψυχα­γω­γία τους και ωστόσο υπο­μέ­νουν τον συνω­στι­σμό και την όχληση που δημιουρ­γούν οι μαζικές ημε­ρή­σιες εκδρο­μές των επι­βα­τών από τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια. Τίθεται δηλαδή θέμα κανι­βα­λι­σμού του ίδιου του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Εξάλλου ακόμα και μετά τις προ­σπά­θειες για περιο­ρι­σμό του ημε­ρή­σιου αριθμού επι­βα­τών που απο­βι­βά­ζουν τα πλοία αυτά στη Σαντο­ρίνη, μια ματιά στον φετινό προ­γραμ­μα­τι­σμό δείχνει πως για παρά­δειγμα στις 5 Ιουλίου ανα­μέ­νο­νται περισ­σό­τε­ροι από 9.000 επι­βά­τες όπως κι άλλες μέρες αυτού του μήνα και ακόμα περισ­σό­τε­ροι τον Αύγου­στο.

Τα προ­βλή­ματα όμως δεν στα­μα­τούν εδώ: επι­πτώ­σεις δεν υπάρ­χουν μόνο από τον μεγάλο αριθμό επι­βα­τών αλλά και από τα ίδια τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια. Και αφορούν κυρίως θέματα ρύπαν­σης. «Το κρουα­ζιε­ρό­πλοιο καθ’ όλη τη διάρ­κεια της παρα­μο­νής του σε ένα λιμάνι λει­τουρ­γεί τις ηλε­κτρο­γεν­νή­τριές του προ­κει­μέ­νου να έχει επάρ­κεια ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας για να λει­τουρ­γούν οι διά­φο­ροι χώροι του και να εξυ­πη­ρε­τού­νται οι επι­βά­τες του. Η λει­τουρ­γία των ηλε­κτρο­μη­χα­νών δημιουρ­γεί ατμο­σφαι­ρική ρύπανση στην περιοχή πέριξ του λιμένα», προει­δο­ποιούσε ήδη πριν από την παν­δη­μία σε ειδική μελέτη της η διαΝΕΟσις. Σε αυτά τα ζητή­ματα πρέπει να προ­στε­θούν και θέματα όπως η δια­χεί­ριση των υγρών και στερεών απο­βλή­των, η απο­δέ­σμευση θείου (που συλ­λέ­γε­ται από ορι­σμένα πλοία τα οποία είναι εφο­δια­σμένα με πλυ­ντη­ρί­δες – scrubbers) στη θάλασσα και, ασφαλώς, η εν γένει επι­βά­ρυνση του οδικού δικτύου των προ­ο­ρι­σμών από τα εκα­το­ντά­δες λεω­φο­ρεία που καλού­νται να μετα­φέ­ρουν τους επι­βά­τες από τα σημεία αφίξεών τους. Για πολλούς το ισο­ζύ­γιο των οικο­νο­μι­κών ωφε­λειών με τις οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις είναι ελλειμ­μα­τικό.

Μια πρό­σθετη πολύ σημα­ντική επί­πτωση των κρουα­ζιε­ρό­πλοιων έχει να κάνει με την «αισθη­τική αλλοί­ωση του τοπίου του προ­ο­ρι­σμού», ιδίως σε περιο­χές ιδιαί­τε­ρου φυσικού κάλλους. Ενδει­κτικό στην περί­πτωση αυτή είναι το παρά­δειγμα της Βενε­τίας, όπου ένας από τους λόγους απα­γό­ρευ­σης μεγάλων κρουα­ζιε­ρό­πλοιων στον κεντρικό λιμένα της πόλης ήταν η αλλοί­ωση του χαρα­κτήρα και του τοπίου της.

Ολα τα παρα­πάνω προ­βλή­ματα έχουν ασφαλώς εντο­πι­στεί και σε άλλες χώρες και πόλεις που επι­βα­ρύ­νο­νται από την κρουα­ζιέρα όπως η Βαρ­κε­λώνη, το Ντου­μπρόβ­νικ, τα Κανάρια Νησιά κ.ά. Σε αντί­θεση με την Ελλάδα όμως, όπου πανη­γυ­ρί­ζε­ται η μεγάλη αύξηση των πλοίων κρουα­ζιέ­ρας που έχουν προ­γραμ­μα­τί­σει να έρθουν φέτος στο Αιγαίο και στο Ιόνιο και τα λιγοστά –αν όχι καθόλου– μέτρα ελέγχου των ροών αυτών, οι προ­α­να­φερ­θεί­σες περιο­χές έχουν λάβει αυστηρά μέτρα ελέγχου του αριθμού των επι­βα­τών κρουα­ζιέ­ρας αλλά και του αριθμού των πλοίων που τις προ­σεγ­γί­ζουν και επι­πλέον έχουν επι­βά­λει και σημα­ντικά αντα­πο­δο­τικά τέλη που εισπράτ­το­νται προς όφελος των προ­ο­ρι­σμών.

Στις αρχές του 2019, ένα χρόνο πριν προ­κύ­ψει η παν­δη­μία που έθεσε πρό­σκαιρο φρένο στην αλμα­τώδη ανά­πτυξη της κρουα­ζιέ­ρας στη Μεσό­γειο, έκθεση της Επι­τρο­πής Μετα­φο­ρών του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου (TRAN Committee) τοπο­θε­τούσε τη Σαντο­ρίνη αλλά και άλλους ελλη­νι­κούς προ­ο­ρι­σμούς στη λίστα με τις περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου από τον υπερ­του­ρι­σμό, κάνο­ντας λόγο για αλλοί­ωση του χαρα­κτήρα και του κοι­νω­νι­κού ιστού από την ανε­ξέ­λεγ­κτη καθη­με­ρινή ροή δεκάδων χιλιά­δων του­ρι­στών. Στη μελέτη του τμή­μα­τος Πολι­τι­κής για τη Διαρ­θρω­τική Πολι­τική και την Πολι­τική Συνοχής της Γενικής Διεύ­θυν­σης Εσω­τε­ρι­κών Πολι­τι­κών που ζήτησε η TRAN Committee του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου ανα­φέ­ρε­ται επίσης πως στην Ελλάδα εκτός από τη Σαντο­ρίνη, Ιόνιο και Πελο­πόν­νη­σος είναι μεταξύ των 15 ευρω­παϊ­κών περι­φε­ρειών «με υψηλό κίνδυνο» από τον υπερ­του­ρι­σμό.

Πηγή kathimerini.gr

Ηλίας Μπέλλος