Τι γίνεται στο Ακούγιου;

Αρθρο Π. Οικο­νό­μου στην «Κ»

Τη Δευτέρα 2 Απρι­λίου 2018 χορη­γή­θηκε από την τουρ­κική αρχή ατο­μι­κής ενέρ­γειας (ΤΑΕΚ) στη ρωσική κρατική εται­ρεία Rosatom η άδεια κατα­σκευής του πρώτου πυρη­νι­κού αντι­δρα­στήρα παρα­γω­γής ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας της Τουρκία στο Ακού­γιου. Την επομένη ημέρα έγινε με μεγα­λο­πρέ­πεια η θεμε­λί­ωση του έργου. Συμ­με­τεί­χαν με απευ­θείας τηλε­ο­πτική σύνδεση από το προ­ε­δρικό μέγαρο της Αγκυρας ο πρό­ε­δρος Ταγίπ Ερντο­γάν και ο επί­ση­μος προ­σκε­κλη­μέ­νος του Ρώσος ηγέτης Βλα­ντι­μίρ Πούτιν.

Σύμφωνα με τη δια­κρα­τική συμ­φω­νία Τουρ­κίας – Ρωσίας του 2010, η Rosatom είναι κατα­σκευα­στής, δια­χει­ρι­στής και ιδιο­κτή­της του πυρη­νι­κού συγκρο­τή­μα­τος. Δικαιο­λο­γη­μένη η μεγα­λο­πρέ­πεια των εγκαι­νίων, αφού η στιγμή αυτή ήρθε έπειτα από οκτώ χρόνια μετά την υπο­γραφή της σχε­τι­κής συμ­φω­νίας. Ενα χρονικό διά­στημα ασυ­νή­θι­στα μεγάλο για τις απα­ραί­τη­τες δια­δι­κα­σίες αδειο­δό­τη­σης. Είναι γεγονός ότι οι δια­δι­κα­σίες για την αδειο­δό­τηση, κατα­σκευή και λει­τουρ­γία των πυρη­νι­κών αντι­δρα­στή­ρων έγιναν περισ­σό­τερο χρο­νο­βό­ρες μετά τα πυρη­νικά ατυ­χή­ματα του Τσερ­νο­μπίλ (1986) και της Φου­κου­σίμα (2011). Οι απο­κτη­θεί­σες τρα­γι­κές εμπει­ρίες οδή­γη­σαν στη δημιουρ­γία αυστη­ρό­τε­ρων οδηγιών, συστά­σεων και σχε­τι­κών ελέγχων εκ μέρους της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης και του ΙΑΕΑ. Παρά­γο­ντες, όπως η σει­σμο­γέ­νεια και τα ακραία φυσικά φαι­νό­μενα (safety) και ο ανθρώ­πι­νος δόλος (security) απέ­κτη­σαν μεγα­λύ­τερο ειδικό βάρος.

Θα πρέπει, επίσης, να ληφθεί υπόψη ότι το έργο αυτό απο­τε­λεί την πέμπτη προ­σπά­θεια της Τουρ­κίας για από­κτηση αντι­δρα­στή­ρων πυρη­νι­κής ενέρ­γειας σε μια περίοδο σχεδόν 60 χρόνων.

Οταν το 2007 ψηφί­στηκε ο σχε­τι­κός νόμος για το Ακού­γιου, η γνώμη ανώ­τε­ρων στε­λε­χών προ­μη­θευ­τών πυρη­νι­κής τεχνο­λο­γίας, με βάση την εμπει­ρία τους στις τέσ­σε­ρις προη­γού­με­νες απο­τυ­χη­μέ­νες προ­σπά­θειες της τουρ­κι­κής κυβέρ­νη­σης (1960, 1968, 1974 και 1998), ήταν ότι και αυτή η προ­σπά­θεια της Τουρ­κίας ήταν κατα­δι­κα­σμένη σε απο­τυ­χία («Nucleonics Week», 29 November 2007).

Η σπου­δαιό­τητα του έργου έγκει­ται στο ότι οι τέσ­σε­ρις αντι­δρα­στή­ρες στο Ακού­γιου θα καλύ­πτουν το 10% των ενερ­γεια­κών αναγκών της χώρας, που αντι­στοι­χούν στις σημε­ρι­νές ανάγκες της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης. Σημειω­τέον, το Ακού­γιου απο­τε­λεί το πρώτο μέρος ενός φιλό­δο­ξου πυρη­νι­κού σχεδίου που περι­λαμ­βά­νει την κατα­σκευή του­λά­χι­στον οκτώ ακόμη πυρη­νι­κών αντι­δρα­στή­ρων στα παράλια της Μαύρης Θάλασ­σας. Εξ αυτών, οι τέσ­σε­ρις στη Σινώπη και άλλοι τέσ­σε­ρις ενδε­χο­μέ­νως στην Ιγνεάδα της Ανα­το­λι­κής Θράκης. Τελικός στόχος είναι η στρα­τη­γική κάλυψη μεγάλου μέρους των αυξα­νό­με­νων ενερ­γεια­κών αναγκών της χώρας και η απε­ξάρ­τησή της από τις εισα­γω­γές φυσικού αερίου και πετρε­λαίου από Ρωσία και Ιράν αντι­στοί­χως.

Με αυτή την προ­ο­πτική, η Τουρκία έχει συνάψει μία σειρά διεθνών πυρη­νι­κών συμ­φω­νιών, με περισ­σό­τερο σημα­ντι­κές αυτές με Ρωσία, Ιαπωνία, Γαλλία, Κίνα, ΗΠΑ. Ν. Κορέα, Αυστρα­λία και Νίγηρα που καλύ­πτουν την από­κτηση τεχνο­λο­γίας και τεχνο­γνω­σίας του ευρύ­τε­ρου κύκλου πυρη­νι­κού καυ­σί­μου (nuclear fuel cycle). Δεν εξαι­ρού­νται οι «ευαί­σθη­τες» δρα­στη­ριό­τη­τες του εμπλου­τι­σμού ουρα­νίου και της επε­ξερ­γα­σίας ανα­λω­μέ­νων πυρη­νι­κών καυ­σί­μων. Θα πρέπει, βεβαίως, να ανα­φερ­θεί ότι η Τουρκία είναι μέλος της διε­θνούς Συν­θή­κης Μη-Διασποράς των πυρη­νι­κών όπλων, ΝΡΤ και υπό­κει­ται στους αυστη­ρούς ελέγ­χους των πυρη­νι­κών επι­θε­ω­ρη­τών του Διε­θνούς Οργα­νι­σμού Ατο­μι­κής Ενέρ­γειας, ΙΑΕΑ.

Δια­κιν­δυ­νεύ­ο­ντας να θεωρηθώ μάντης κακών για τη γείτονα, θα πρέπει να ανα­φερθώ και σε έναν επι­πλέον παρά­γο­ντα ανη­συ­χίας των άμεσα ή έμμεσα εμπλε­κο­μέ­νων. Ισως τον βασι­κό­τερο και ανα­τρε­πτι­κό­τερο όλων, πέραν της ασφά­λειας από ενδε­χό­μενα φυσικά ατυ­χή­ματα (safety) ή από ανθρώ­πινο δόλο (security): Τον γεω­πο­λι­τικό.

Οπως οι γεω­πο­λι­τι­κοί σχε­δια­σμοί συχνά υπα­γο­ρεύ­ουν ασύμ­φο­ρες και για πολλούς ανε­ξή­γη­τες συμπε­ρι­φο­ρές και «επεν­δύ­σεις» των ισχυρών, έτσι και κάποιοι όχι οφθαλ­μο­φα­νείς γεω­στρα­τη­γι­κοί στόχοι, επι­διω­κό­με­νες ισορ­ρο­πίες ή απο­τρε­πτι­κές ανι­σορ­ρο­πίες, μπορούν να δράσουν κατα­λυ­τικά στην εγκα­τά­λειψη ακόμα και προ­χω­ρη­μέ­νων σχεδίων. Για να γίνω ίσως περισ­σό­τερο κατα­λη­πτός, επι­τρέψτε μου να ανα­φερθώ σε δύο παρα­δείγ­ματα.

Το σχετικά προ­χω­ρη­μένο έργο κατα­σκευής του ρωσικού πυρη­νι­κού αντι­δρα­στήρα Μπελένε στη Βουλ­γα­ρία τελικά εγκα­τα­λεί­φθηκε το 2012, αφού προη­γή­θηκε η αλλαγή στρα­το­πέ­δου της Βουλ­γα­ρίας από τη δια­λυ­μένη πλέον Σοβιε­τική Ενωση στην Ευρω­παϊκή Ενωση. Ούτε οικο­νο­μι­κές δεσμεύ­σεις ούτε άλλοι σχε­δια­σμοί ενερ­γεια­κών αγωγών στά­θη­καν τελικά εμπόδιο στην εγκα­τά­λειψη του προ­χω­ρη­μέ­νου σημα­ντι­κού πυρη­νι­κού έργου. Ολα και όλοι τελικά βρήκαν τη νέα τους στρα­τη­γική ισορ­ρο­πία.

Τον Δεκέμ­βριο του 2000, ο Ρώσος πρό­ε­δρος Βλα­ντι­μίρ Πούτιν επι­σκέ­φθηκε την Κούβα του Φιντέλ Κάστρο για, μεταξύ των άλλων, να δώσει λύση σε μία χρο­νί­ζουσα εκκρε­μό­τητα. Το ημι­τε­λές συγκρό­τημα των δύο σοβιε­τι­κών πυρη­νι­κών αντι­δρα­στή­ρων στο Σιέν Φου­έ­γκος της νότιας Κούβας. Ημουν κατά σύμ­πτωση εκεί, σε προ­γραμ­μα­τι­σμένη επι­θε­ώ­ρηση του πυρη­νι­κού συγκρο­τή­μα­τος και ενθυ­μού­μαι έντονα την αγωνία των Κου­βα­νών συνερ­γα­τών μου για την έκβαση της συνά­ντη­σης κορυφής και το μέλλον του τόσο ζωτικού έργου για την ενερ­γειακή επι­βί­ωση της Κούβας. Η Σοβιε­τική Ενωση είχε καταρ­ρεύ­σει, χρήματα δεν υπήρχαν για τη συνέ­χιση του έργου και η Κούβα είχε χρεωθεί αρκετά για να κατα­σκευα­στεί ένα ιαπω­νικό πετρε­λαϊκό έργο που της επέ­τρεπε να φωτίζει εκ περι­τρο­πής την Αβάνα.

Δεν θα ξεχάσω την ικα­νο­ποί­ηση των Κου­βα­νών φίλων όταν το βράδυ πλη­ρο­φο­ρη­θή­καμε ότι στην απαί­τηση του Πούτιν για 3 δισ. δολάρια απο­ζη­μί­ωση για τις σοβιε­τι­κές δαπάνες του έργου, ο Κομα­ντά­ντε αντα­πά­ντησε ότι τόση ακριβώς υπο­λο­γί­στηκε και η ζημιά που προ­κά­λεσε στην κου­βα­νική οικο­νο­μία η διακοπή του έργου τα τελευ­ταία χρόνια. Οι απαι­τή­σεις τελικά εξι­σώ­θη­καν, μία νέα στρα­τη­γική ισορ­ρο­πία επι­τεύ­χθηκε και όλες οι πλευρές ικα­νο­ποι­ή­θη­καν απο­δε­χό­με­νες τις μη ανα­στρέ­ψι­μες πλέον γεω­πο­λι­τι­κές αλλαγές.

Οι γεω­πο­λι­τι­κές αλλαγές και στην ευρύ­τερη περιοχή μας, άρα και της Τουρ­κίας, είναι απρό­βλε­πτες και ίσως επίσης μη ανα­στρέ­ψι­μες.

Αρα, ικανές για οποιεσ­δή­ποτε εξε­λί­ξεις.

* Ο δρ Παντε­λής Οικο­νό­μου είναι πρώην επι­θε­ω­ρη­τής του Διε­θνούς Οργα­νι­σμού Ατο­μι­κής Ενέρ­γειας (ΙΑΕΑ) για τη Μη-Διασπορά των Πυρη­νι­κών Οπλων.

Πηγή: Καθη­με­ρινή