Μια δραματική ιστορία στο Αιγαίο, μια κατάρριψη, ένας Τούρκος πιλότος στα χέρια των Ελλήνων

Υπάρ­χουν κάποιες συμπε­ρι­φο­ρές κρατών που σε περιό­δους έντασης απο­πνέ­ουν πολι­τι­σμό και ανθρω­πι­σμό και κυρίως υπο­δη­λώ­νουν τον πλήρη σεβασμό στους κανόνες του διε­θνούς δικαίου. Μια τέτοια συμπε­ρι­φορά ανα­γνω­ρί­ζε­ται πρω­τί­στως στην Ελλάδα, η οποία πολλές φορές στο παρελ­θόν και σε περιό­δους κρίσης προ­τί­μησε να εφαρ­μό­σει το διεθνές δίκαιο στις σχέσεις της με την Τουρκία, παρά να κατα­φύ­γει σε αντι­δρά­σεις επι­πό­λαιες και αλό­γι­στες.

Γιατί απαι­τού­νται ψυχραι­μία και πολι­τι­σμός καθώς και διάθεση για καλή σχέση γει­το­νίας όταν παρα­δί­δεις στη γείτονα χώρα με κάθε στρα­τιω­τική τιμή έναν τούρκο πιλότο που έπεσε σε ελλη­νικά χέρια, δύο χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων. Ο τούρκος πιλότος μαζί μ’ έναν συνά­δελφό του επί μία ώρα παρα­βί­αζε τον εθνικό εναέριο χώρο, εμπλε­κό­ταν σε εικο­νι­κές επι­κίν­δυ­νες αερο­μα­χίες με τους έλληνες χει­ρι­στές των Μιράζ, φωτο­γρά­φιζε τα συστή­ματα αερά­μυ­νας στα ελλη­νικά νησιά και έβριζε μέσα από το κόκπιτ του F-16 του την Ελλάδα και τους πιλό­τους της.

Υπάρχει, πώς να το κάνουμε, τερά­στια διαφορά της ελλη­νι­κής στάσης από τη στάση της Αγκυρας που αιχ­μα­λώ­τισε τους δύο στρα­τιω­τι­κούς οι οποίοι εισήλ­θαν κατά λάθος μερικά μέτρα σε τουρ­κικό έδαφος, στα σύνορα των δύο χωρών, ένα περι­στα­τικό που μπο­ρούσε να λυθεί σε επίπεδο ταξιαρ­χιών.

Και όμως, όταν το 1998 διθέσιο τουρ­κικό F-16 το οποίο ενε­πλάκη σε dogfight με ελλη­νικό Μιράζ κατέ­πεσε και συνε­τρίβη στο Αιγαίο, οι ελλη­νι­κές Αρχές όχι μόνο διέ­σω­σαν τον έναν από τους χει­ρι­στές του τουρ­κι­κού αερο­σκά­φους (ο άλλος βρήκε ακα­ριαίο θάνατο επειδή δεν άνοιξε το αλε­ξί­πτωτό του και παρα­σύρ­θηκε στον βυθό της θάλασ­σας), αλλά τον περιέ­θαλ­ψαν, του διορ­γά­νω­σαν και μια πρό­χειρη γιορτή επί τη δια­σώ­σει του, του πρό­σφε­ραν λου­λού­δια και εν συνε­χεία τον μετέ­φε­ραν με C-130 της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας στη βάση Ιντζιρ­λίκ, παρα­δί­δο­ντάς τον σώο και εύχαρι στις τουρ­κι­κές Αρχές. Ηταν η πρώτη φορά που οι Τούρκοι επέ­τρε­ψαν την προ­σγεί­ωση ελλη­νι­κού στρα­τιω­τι­κού αερο­σκά­φους στη βάση αυτή, η οποία θεω­ρεί­ται, και είναι, και βάση του ΝΑΤΟ. Ας πάρουμε όμως τα πράγ­ματα με τη σειρά.

Εκείνο τον Απρίλιο του 1998 η Αγκυρα αύξησε τις προ­κλή­σεις, πύκνωσε τις παρα­βιά­σεις του εθνικού ενα­έ­ριου χώρου, αφού ο τότε πρω­θυ­πουρ­γός της χώρας Μεσούτ Γιλμάζ πίεζε για απευ­θείας συνο­μι­λίες με την Αθήνα ώστε να λυθούν «πακέτο» οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές δια­φο­ρές, προ­βάλ­λο­ντας βεβαίως διεκ­δι­κή­σεις. Η Τουρκία – κι αυτό το γνώ­ρι­ζαν περισ­σό­τερο απ’ όλους οι πιλότοι των μαχη­τι­κών αερο­σκα­φών – πάντοτε χρη­σι­μο­ποιούσε την ισχύ (και την υπε­ρο­πλία) της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας για να ασκήσει εξω­τε­ρική πολι­τική εις βάρος της χώρας μας. Τα τουρ­κικά F-16 και τα F-4 χρη­σι­μο­ποιού­νταν περίπου σαν πένσα έναντι της χώρας μας, όταν η Αγκυρα επε­δί­ωκε χρη­μα­το­δο­τικά πρω­τό­κολλα από την ΕΕ ή ανα­γνώ­ριση του ψευ­δο­κρά­τους στην κατε­χό­μενη Κύπρο.

Ολα όμως αυτά λίγο ενδιέ­φε­ραν τους πιλό­τους της Πολε­μι­κής μας Αερο­πο­ρίας, και ειδι­κό­τερα έναν σμηναγό, τον Θ.Γ. (για ευνό­η­τους λόγους παρα­λεί­πε­ται το πλήρες όνομά του) της 331 Πτέ­ρυ­γας Μάχης με 1.200 ώρες (τότε) πτήσης στο ενερ­γη­τικό του, τον πλέον «γνωστό» στους τούρ­κους πιλό­τους για τις ανα­χαι­τί­σεις που τους έκανε, αφού αυτός πρώτος απο­γειω­νό­ταν με την εντολή scramble από την αερο­πο­ρική βάση της Τανά­γρας ή τη βάση της Σκύρου όταν βρι­σκό­ταν εκεί για μετα­στάθ­μευση. Πάντοτε όμως ο νεαρός σμη­να­γός ήλεγχε τους πυραύ­λους αέρος αέρος («που­λά­κια» τους ονόμαζε χαϊ­δευ­τικά και συν­θη­μα­τικά) που είχε στα φτερά του, γιατί γνώριζε εκεί, πάνω από το Αιγαίο, υπε­ρα­σπι­ζό­με­νος τα εθνικά μας σύνορα, ότι τα πράγ­ματα είναι δύσκολα και σκληρά όταν έχεις να αντι­με­τω­πί­σεις οπλι­σμένα τουρ­κικά μαχη­τικά.

Ηταν ένα ανοι­ξιά­τικο πρωινό Πέμπτης του Απρι­λίου του 1998 όταν ο σμη­να­γός Θ.Γ. πήρε εντολή να απο­γειω­θεί αμέσως για την ανα­γνώ­ριση και εν συνε­χεία ανα­χαί­τιση σμήνους τουρ­κι­κών αερο­σκα­φών. Την ώρα που απο­γειω­νό­ταν φορ­τω­μέ­νος με τα «που­λά­κια» του γνώριζε ότι ίσως να ήταν και η τελευ­ταία του απο­στολή για ανα­χαί­τιση. Σε λίγες ημέρες θα εγκα­τέ­λειπε την Τανάγρα και τα Μιράζ και θα «ανη­φό­ριζε» προς την Αγχίαλο για να ανα­λά­βει εκπαι­δευ­τής στη Σχολή Top Gun της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας – στη σχολή όπου εκπαι­δεύ­ο­νταν οι νέοι πιλότοι στις ανα­χαι­τί­σεις ενα­έ­ριων εισβο­λέων και στους επι­κίν­δυ­νους ελιγ­μούς.

Την ώρα που απο­γειω­νό­ταν, στο γραφείο του (τότε) αρχηγού ΓΕΑ αντι­πτε­ράρ­χου Γιώργου Αντω­νε­τσή, στον τέταρτο όροφο του υπουρ­γείου Εθνικής Αμυνας, επι­κρα­τούσε κάποιος ανα­βρα­σμός όχι για κανένα ιδιαί­τερο λόγο, αλλά επειδή ο αρχηγός ετοι­μα­ζό­ταν να παρα­στεί σε μια κοι­νω­νική εκδή­λωση και είχε αργήσει. Οι επι­τε­λείς του (όλοι πιλότοι – «Φαντο­μά­δες» – των F-4) βρί­σκο­νταν σε επι­φυ­λακή, έως ότου ο αρχηγός εγκα­τα­λεί­ψει το γραφείο του. Η ώρα περ­νούσε με κάποια τυχαία τηλε­φω­νή­ματα που είχε ο αρχηγός και όταν πια επρό­κειτο να φύγει, ακού­στηκε από τον ασύρ­ματο που είχε στο γραφείο ένα συν­θη­μα­τικό: «Ενα πουλάκι από τον (ένα όνομα) λείπει». Ηταν ο τότε αρχηγός ΑΤΑ που ειδο­ποιούσε τον αρχηγό ΓΕΑ για ένα περι­στα­τικό.

Αμέσως σήμανε συνα­γερ­μός. Στο γραφείο του αρχηγού ΓΕΑ έφθασε ο τότε υπουρ­γός Αμυνας Ακης Τσο­χα­τζό­που­λος, σε λίγο υπήρξε επι­κοι­νω­νία και με τον τότε πρω­θυ­πουργό Κώστα Σημίτη, ειδο­ποι­ή­θηκε και ο αμε­ρι­κα­νός πρε­σβευ­τής στην Αθήνα και υπήρξαν πλη­ρο­φο­ρίες ότι το ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών επι­κοι­νω­νούσε ταυ­τό­χρονα με τη Μαντλίν Ολμπράιτ, τότε υπουργό Εξω­τε­ρι­κών των ΗΠΑ. Τι ακριβώς είχε συμβεί;

Γιατί ξαφνικά σήμανε κόκ­κι­νος συνα­γερ­μός και τα τηλε­φώνα πήραν φωτιά στην άλλη άκρη του Ατλα­ντι­κού;

Η τεχνική της ανα­χαί­τι­σης είναι καλά μελε­τη­μένη κι από τους έλληνες, αλλά κι από τους τούρ­κους πιλό­τους. Επί 43 χρόνια σχεδόν καθη­με­ρι­νώς, με εξαί­ρεση κάποιες θρη­σκευ­τι­κές γιορτές και των δύο χωρών, οι ανα­χαι­τί­σεις ή αερο­μα­χίες είναι πλέον συνη­θι­σμένο πράγμα στο Αιγαίο. Σε οποιο­δή­ποτε ύψος και σε οποια­δή­ποτε ταχύ­τητα. Η μαε­στρία του πιλότου είναι να κατα­φέ­ρει να εισχω­ρή­σει στο πίσω μέρος του ενα­έ­ριου εισβο­λέα.

Να «πιάσεις» δηλαδή την ουρά του αντι­πά­λου σου. Μόνον έτσι τον έχεις πανο­ρα­μικά μπροστά σου, «κλει­δω­μένο» στον στόχο, με τους πυραύ­λους να τον σημα­δεύ­ουν. Σε κανο­νι­κές συν­θή­κες ενα­έ­ριας μάχης δεν σου ξεφεύ­γει με τίποτα. Σε περιό­δους ειρήνης, αντί των πολυ­βό­λων ή των πυραύ­λων του αερο­σκά­φους ενερ­γο­ποιού­νται τα… φωτο­πο­λυ­βόλα και βγάζουν απλώς φωτο­γρα­φίες του εισβο­λέα. Οι πύραυ­λοι και τα φωτο­πο­λυ­βόλα ενερ­γο­ποιού­νται από το πιλο­τή­ριο του αερο­σκά­φους. Απαι­τεί­ται περισσή ψυχραι­μία σε συν­θή­κες μάχης να μην πυρο­δο­τή­σεις τους πυραύ­λους, κάτι στο οποίο οι χει­ρι­στές της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας είναι καλά εκπαι­δευ­μέ­νοι.

Εκείνο το ανοι­ξιά­τικο πρωινό ο σμη­να­γός  Θ.Γ. βρέθηκε πίσω από ένα τουρ­κικό διθέσιο F-16 block40d. Δεν γνώριζε βεβαίως ότι στο αερο­σκά­φος αυτό επέ­βαινε ο αρχηγός του τουρ­κι­κού σμήνους που είχε εισβά­λει στο FIR Αθηνών. Τα ΜΣΕΠ (Μέσα Συστή­μα­τος Ελέγχου Πτήσεων) που βρί­σκο­νται εγκα­τε­στη­μένα παντού στο Αιγαίο (Λήμνο, Σκύρο, Μύκονο, Λευκάδα και αλλού), κάτι σαν μοίρες επί­γειων ραντάρ, τον ειδο­ποιού­σαν για δύο τουρ­κικά αερο­σκάφη που παρα­βί­α­ζαν κοντά στη Σάμο, στα 6 μίλια, τον εθνικό εναέριο χώρο.

Οι δύο Τούρκοι του F-16 block40 προ­κα­λού­σαν με επι­κίν­δυ­νους ελιγ­μούς και όταν ανα­χαι­τί­στη­καν από τα ελλη­νικά μαχη­τικά (και από τον σμηναγό Θ.Γ.), αντί να επι­στρέ­ψουν στις βάσεις τους, επι­χεί­ρη­σαν αυτά να ανα­χαι­τί­σουν τα ελλη­νικά. Κανο­νικό dogfight, δηλαδή. Στο μπρο­στινό κάθισμα του τουρ­κι­κού μαχη­τι­κού βρι­σκό­ταν ο τούρκος αρχηγός του σμήνους, ένας αντι­σμή­ναρ­χος, ο οποίος έκανε μαθή­ματα εκπαι­δευ­τι­κής πτήσης στο Αιγαίο σ’ έναν σμηναγό. Και ξαφνικά μέσα σε όλη αυτή την εμπλοκή το τουρ­κικό αερο­σκά­φος πέφτει έξω από τη Σάμο.

Ο τούρκος αντι­σμή­ναρ­χος χάνεται στον βυθό του Αιγαίου, ο τούρκος σμη­να­γός όμως χρη­σι­μο­ποιεί με επι­τυ­χία το εκτι­νασ­σό­μενο κάθισμά του, πέφτει στη θάλασσα και σώζεται από ελλη­νικά μέσα διά­σω­σης. Δηλώνει μάλιστα ότι η πτώση του τουρ­κι­κού αερο­σκά­φους προήλθε από μηχα­νική βλάβη.

Μια εκδοχή την οποία αμέσως υιο­θέ­τησε και η Αθήνα. Ελα όμως που η Αγκυρα είχε άλλη άποψη. Εκανε λόγο για κατάρ­ριψη από ελλη­νικό πύραυλο ενός Μιράζ και ζήτησε από μια κανα­δική εται­ρεία να ανα­σύ­ρει το τουρ­κικό αερο­σκά­φος από τα βάθη του Αιγαίου.

Οι Καναδοί ενώ στην αρχή συμ­φώ­νη­σαν, εν συνε­χεία εγκα­τέ­λει­ψαν το σχέδιο. Ειπώ­θηκε ότι υπήρξε παρέμ­βαση των Αμε­ρι­κα­νών.

Πέρασαν τα χρόνια και στην προ­ε­κλο­γική περίοδο για την εκλογή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν στην πρω­θυ­πουρ­γία, εμφα­νί­στηκε στην προ­ε­κλο­γική εξέδρα μια κυρία η οποία είπε ότι ήταν η κόρη του τούρκου αντι­σμή­ναρ­χου που σκο­τώ­θηκε στο Αιγαίο. Είπε δημο­σίως ότι οι Ελληνες κατέρ­ρι­ψαν εν καιρώ ειρήνης το αερο­σκά­φος του πατέρα της και ζήτησε από τον Ερντο­γάν (με τις τηλε­ο­ρά­σεις να κάνουν συνεχώς ζουμ) διε­ρεύ­νηση της υπό­θε­σης και… τιμωρία των υπευ­θύ­νων. Αλλο που δεν ήθελε ο Ερντο­γάν και έδωσε εντολή σε σκάφη του τουρ­κι­κού ναυ­τι­κού να κάνουν έρευνες.

Τις έρευνες αυτές υπο­δέ­χθηκε χωρίς σχο­λια­σμό (αλλά με υπό­σχεση να παρά­σχει κάθε βοήθεια) ο τότε υπουρ­γός Αμυνας Δημή­τρης Αβρα­μό­που­λος. Ηλθαν όντως τα τουρ­κικά σκάφη ανοικτά της Σάμου, πλην όμως δεν μπό­ρε­σαν να ανελ­κύ­σουν το τουρ­κικό F-16. Το θέμα ωστόσο ήταν ότι η Αθήνα παρέ­δωσε αμέσως τον δια­σω­θέ­ντα τούρκο πιλότο στις Αρχές.

Υπάρχει και άλλο ένα περι­στα­τικό. Στις 23 Μαΐου του 2006, κατά τη διάρ­κεια αερο­μα­χίας με τουρ­κικά μαχη­τικά ανοιχτά της Καρ­πά­θου, έχασε τη ζωή του ο σμη­να­γός Κων­στα­ντί­νος Ηλιάκης, 36 ετών (φωτο­γρα­φία). Επι­σή­μως ο θάνατός του απο­δό­θηκε σε δυστύ­χημα που προήλθε από ανθρώ­πινο λάθος του τούρκου πιλότου με τον οποίο ενε­πλάκη σε αερο­μα­χία.
Ο Τούρκος, αν και έπεσε σε ελλη­νικά χωρικά ύδατα, τελικά περι­συ­νε­λέγη από Τούρ­κους και επέ­στρεψε αμέσως στη χώρα του. Οι δύο έλληνες στρα­τιω­τι­κοί όμως εξα­κο­λου­θούν να παρα­μέ­νουν σε φυλακές υψίστης ασφα­λείας στην Αδρια­νού­πολη.

Τα ΝΕΑ