Ο Σόιμπλε δεν ξεχνά το Grexit

Στην πολι­τική του ζωή ο Βόλφ­γκανγκ Σόιμπλε είναι πάντα τυπικός: κοστούμι, γραβάτα, σοβα­ρο­φά­νεια. Στις θερινές δια­κο­πές του όμως, κατά κανόνα στο νησί Σιλτ της Βόρειας Θάλασ­σας, το προφίλ του αλλάζει. Ο συνήθως αγέ­λα­στος υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών αρχίζει να χαμο­γελά και να κάνει, από ενδυ­μα­το­λο­γική άποψη, τον «Βαρου­φάκη». Οπως προ ημερών, όταν σε συναυ­λία που έδωσε μια ομάδα νεαρών μου­σι­κών σε παρα­κεί­μενη εκκλη­σία εμφα­νί­στηκε με ένα πορ­το­καλί που­λό­βερ τύπου «Χαβάη». Χώρια οι εκκε­ντρι­κές εμφα­νί­σεις του στην ταράτσα του εξο­χι­κού του, από όπου τηλε­φω­νεί αστα­μά­τητα ατέ­λειω­τες ώρες. «Το υπη­ρε­σιακό κινητό του τηλέ­φωνο δεν πιάνει σήμα μέσα στο σπίτι» εξηγεί συνερ­γά­της του. «Κυβερνά την Ευρώπη από μια ταράτσα» συμπε­ραί­νει ραδιο­σχο­λια­στής.

Η «δια­κυ­βέρ­νηση της Ευρώπης» και ιδιαί­τερα της ευρω­ζώ­νης είναι πλέον όντως το βασικό μέλημά του. Τα θέματα της εξω­τε­ρι­κής και εσω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής δεν λείπουν φυσικά. Από τότε που ξέσπασε η κρίση όμως τα καθαρά ευρω­παϊκά θέματα, με κυριό­τερο την Ελλάδα, δεσπό­ζουν στην ατζέντα του. Και αυτό δημιουρ­γεί μια πρω­τό­γνωρη κατά­σταση σε ολό­κληρη την ήπειρο. «Δεν είχαμε ποτέ άλλοτε τόση Ευρώπη» λέει ο καθη­γη­τής Πολι­τι­κής Επι­στή­μης στο Ελεύ­θερο Πανε­πι­στή­μιο του Βερο­λί­νου Γκέρο Νοϊ­γκε­μπά­ουερ. «Και σε αυτήν ο Σόιμπλε βάζει ανε­ξί­τηλα τη σφρα­γίδα του».

Η σφρα­γίδα αυτή δεν μπαίνει μόνο στη «μεγάλη εικόνα», αλλά και στις απλές λεπτο­μέ­ρειες. Αν και οι υπουρ­γοί Οικο­νο­μι­κών δεν συμ­με­τέ­χουν άμεσα στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις των δανει­στών με την Αθήνα – αυτές είναι έργο της Quadriga, του κουαρ­τέ­του της Κομι­σιόν, της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας (ΕΚΤ), του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου (ΔΝΤ) και του Ευρω­παϊ­κού Μηχα­νι­σμού Στή­ρι­ξης (ESM) -, ο κ. Σόιμπλε είναι σε θέση να παρεμ­βαί­νει όσο κανείς άλλος σε αυτές. Στόχος του είναι η παρά­ταση των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων. Αντί να ολο­κλη­ρω­θούν, όπως είχε συμ­φω­νη­θεί αρχικά, ως τις 20 Αυγού­στου, θα πρέπει να συνε­χι­στούν ως τα μέσα Σεπτεμ­βρίου. Και αντί να εισ­ρεύ­σουν στην Ελλάδα τα πρώτα δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ για την εφαρ­μογή του προ­γράμ­μα­τος, θα της δοθεί μόνο μέρος από αυτά για την εξό­φληση των τρε­χό­ντων χρεών της.

«Σόιμπλε ενα­ντίον Γιούν­κερ» ήταν την περα­σμένη Πέμπτη ο τίτλος άρθρου στην εφη­με­ρίδα «Sueddeutsche Zeitung». Ο γερ­μα­νός υπουρ­γός βάζει πόδι στην πρόθεση του προ­έ­δρου της Κομι­σιόν να κλείσει τη συμ­φω­νία με την Αθήνα μέσα στα συμ­φω­νη­θέ­ντα χρονικά όρια. «Ενα πρό­γραμμα, που θα κρα­τή­σει τρία χρόνια και θα κοστί­σει πάνω από 80 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ, πρέπει να έχει ατρά­ντα­χτη βάση» έλεγε εκπρό­σω­πος του υπουρ­γείου του. Και αυτή η βάση, εν όψει και των γνωστών παλι­νω­διών της Αθήνας, δεν μπορεί να κατα­σκευα­στεί σε λίγες εβδο­μά­δες. «Καλύ­τερα ένα επι­πλέον δάνειο-γέφυρα παρά ένα ημι­τε­λές πρό­γραμμα» πρό­σθεσε.

Κατά απροσ­δό­κητο τρόπο, προς την ίδια κατεύ­θυνση κινή­θη­καν και οι δηλώ­σεις εκπρο­σώ­που της καγκε­λα­ρίας – κάτι που δεν είναι αυτο­νό­ητο εν όψει της μόνιμης πλέον αντί­θε­σης μεταξύ του κ. Σόιμπλε και της Ανγκελα Μέρκελ στο θέμα της Ελλάδας. «Η ποιό­τητα προέχει της ταχύ­τη­τας» είπε. «Δεν χάλασε ο κόσμος αν η συμ­φω­νία ολο­κλη­ρω­θεί λίγες εβδο­μά­δες αργό­τερα». Και ολο­κλή­ρωση, πρό­σθεσε, σημαί­νει την εκπλή­ρωση όλων των προ­α­παι­του­μέ­νων, και όχι μόνο του ενός τετάρ­του από αυτά, που έχει εκπλη­ρώ­σει ως τώρα η Αθήνα.

Η συγ­χορ­δία Μέρκελ – Σόιμπλε δεν είναι βέβαια τυχαία. «Πρό­κει­ται για μεταξύ τους ανακωχή, που απο­βλέ­πει στη δια­σφά­λιση της υπε­ρο­χής του Βερο­λί­νου έναντι των άλλων μεγάλων παικτών στην Ευρώπη» λέει ο κ. Νοϊ­γκε­μπά­ουερ. Και οι παίκτες αυτοί είναι δύο: η Κομι­σιόν με επι­κε­φα­λής τον Ζαν-Κλοντ Γιούν­κερ και η ΕΚΤ με επι­κε­φα­λής τον Μάριο Ντράγκι. Και οι δυο τους, αν και ο καθένας για δια­φο­ρε­τικό λόγο, τάσ­σο­νται υπέρ της επί­σπευ­σης της συμ­φω­νίας με την Αθήνα. Ο κ. Γιούν­κερ επειδή φοβάται ότι τυχόν καθυ­στέ­ρηση θα οδη­γή­σει στην κατάρ­ρευση της κυβέρ­νη­σης του Αλέξη Τσίπρα και στη διε­ξα­γωγή νέων εκλογών – κάτι που θα ανα­ζω­πύ­ρωνε τη συζή­τηση για το Grexit βάζο­ντας σε νέα δοκι­μα­σία και τη νομι­σμα­τική ένωση. Και ο κ. Ντράγκι επειδή, όχι άδικα, εικάζει ότι χωρίς την ταχεία ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των ελλη­νι­κών τρα­πε­ζών με τα προ­βλε­πό­μενα από την αρχική συμ­φω­νία 25 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ, θα προ­κλη­θούν ανα­τα­ρά­ξεις στο γενι­κό­τερο ευρω­παϊκό τρα­πε­ζικό σύστημα.

«Το Βερο­λίνο δεν υποτιμά αυτούς τους φόβους» προ­σθέ­τει ο κ. Νοϊ­γκε­μπά­ουερ. Επι­μέ­νει όμως στην παρά­ταση των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, τόσο για να επι­βά­λει σκλη­ρό­τε­ρους όρους στην Αθήνα όσο και για να ανα­γκά­σει τις Βρυ­ξέλ­λες και τη Φραν­κφούρτη να ανα­γνω­ρί­σουν την πρω­το­κα­θε­δρία του.

Αρωγός αυτής της πολι­τι­κής είναι τώρα και το σύνολο της κοι­νο­βου­λευ­τι­κής ομάδας του Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τι­κού Κόμ­μα­τος, στο οποίο προ­ε­δρεύει η κυρία Μέρκελ. Η ομάδα αυτή εμφα­νι­ζό­ταν μέχρι πρό­τι­νος βαθιά δια­σπα­σμένη. Ενα πέμπτο περίπου της δύναμής της (συνο­λικά 311 βου­λευ­τές) ήταν υπέρ της «γραμμής Σόιμπλε», ήτοι του Grexit, ένα πολύ μεγα­λύ­τερο μέρος της υπέρ της «γραμμής Μέρκελ», ήτοι της παρα­μο­νής της Ελλάδας στην ευρω­ζώνη υπό τους γνω­στούς «συμ­βα­τι­κούς» όρους, ενώ ένα τρίτο, όχι ευκα­τα­φρό­νητο μέρος, ταλα­ντευό­ταν ανάμεσα στις δύο γραμμές. Η διά­σπαση έπαψε λοιπόν να ισχύει. Η αντι­δι­κία για την πρω­το­κα­θε­δρία στην Ευρώπη ένωσε ξαφνικά πάλι τους Χρι­στια­νο­δη­μο­κρά­τες.

Ομως τα φαι­νό­μενα απατούν. Και αυτό επειδή ο κ. Σόιμπλε δεν φαί­νε­ται δια­τε­θει­μέ­νος να παραι­τη­θεί πραγ­μα­τικά από το Grexit. «Του έχει γίνει έμμονη ιδέα» λέει ο σοσιαλ­δη­μο­κρά­της βου­λευ­τής Νόρ­μπερτ Σπίνρατ. «Στην τρέ­χουσα φάση το χρη­σι­μο­ποιεί μόνο έμμεσα, ως μακρινή απειλή, αργό­τερα όμως αν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ή το συμ­φω­νη­θέν πρό­γραμμα σκο­ντά­ψουν κάπου, θα το ξανα­βά­λει στο τραπέζι».

Ισορ­ρο­πία τρόμου

Σενάρια ρήξης με τη Μέρκελ

Στο Βερο­λίνο συνε­χί­ζουν να κυκλο­φο­ρούν τα παλιό­τερα σενάρια περί πιθανής ρήξης Μέρκελ – Σόιμπλε.

Το πρώτο από αυτά προ­βλέ­πει την παραί­τηση του υπουρ­γού Oικονομικών. Αυτό θα συνέ­βαινε σε περί­πτωση που ο κ. Σόιμπλε επα­νέ­φερε, παρά τη θέληση της κυρίας Μέρκελ, στην ημε­ρη­σία διάταξη το Grexit, κάτι που θα την εξα­νά­γκαζε να τον ανα­κα­λέ­σει στην τάξη. Από μια τέτοια παραί­τηση θα έχανε όμως και η καγκε­λά­ριος – κάτι που καθιστά το σενάριο αυτό μάλλον απίθανο.

Το δεύτερο σενάριο είναι η παραί­τηση της κυρίας Μέρκελ. Κάτι τέτοιο θα σήμανε όμως κατα­στροφή για τη Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τία. Και αυτό επειδή η καγκε­λά­ριος είναι μαγνή­της – ο μονα­δι­κός του κόμ­μα­τος – για τους ψηφο­φό­ρους. Ο Σόιμπλε, αντί­θετα, θεω­ρεί­ται εκλο­γικά «χλωμός». Επι­πλέον, «είναι στρα­τη­γι­κός, όχι οργα­νω­τι­κός νους», όπως λέει ο κ. Νοϊ­γκε­μπά­ουερ. Και παρά την αυξα­νό­μενη επιρροή του στην κοι­νο­βου­λευ­τική ομάδα, έχει ελά­χι­στους υπο­στη­ρι­κτές στα κομ­μα­τικά στελέχη. «Η Μέρκελ έχει εκσυγ­χρο­νί­σει το κόμμα και το έχει θέσει υπό τον έλεγχό της» προ­σθέ­τει. Σε τυχόν ενδο­κομ­μα­τική σύγκρουση λοιπόν θα έβγαινε σίγουρη νική­τρια. Και αυτό κάνει το δεύτερο σενάριο, δηλαδή την παραί­τησή της, εντελώς απίθανη.

Το τρίτο σενάριο προει­κά­ζει τη συνέ­χιση της λυκο­φι­λίας μεταξύ των δύο πολι­τι­κών. Αυτό προ­ϋ­πο­θέ­τει εκα­τέ­ρω­θεν υπο­χω­ρή­σεις: η καγκε­λά­ριος αφήνει τον κ. Σόιμπλε να επι­σείει την απειλή του Grexit, εκείνος απο­φεύ­γει να τορ­πι­λί­ζει πρα­κτικά τη συμ­φω­νία με την Αθήνα. Αυτό θα προ­κα­λούσε απροσ­δό­κη­τες, ενίοτε και κωμικές τριβές – η «ισορ­ρο­πία τρόμου» μεταξύ τους θα απο­κτούσε έτσι και ιλα­ρο­τρα­γική νότα.

Η τελευ­ταία λέξη δεν έχει βέβαια ακόμη ειπωθεί. Η διαμάχη για την τύχη της Ελλάδας και την πρω­το­κα­θε­δρία στην Ευρώπη στη βάση ευρω­παϊ­κών πλέον θεμάτων συνε­χί­ζε­ται. Και αυτό προ­μη­νύει νέα επει­σό­δια και νέα σενάρια στο σίριαλ Μέρκελ – Σόιμπλε.

Το ΒΗΜΑ