Επικίνδυνο πινγκ πoνγκ στο Αιγαίο

Οι «πολε­μι­κές ιαχές» από επίσημα κυβερ­νη­τικά χείλη στις δύο πλευρές του Αιγαίου έχουν προ­κα­λέ­σει ανη­συ­χία σε μεγάλο κομμάτι της κοινής γνώμης. Το ρητο­ρικό πινγκ πονγκ περί του 1821 και του 1922, η διαμάχη περί του Διε­θνούς Δικαίου και της ισχύος, η αστά­θεια στον γεω­πο­λι­τικό περί­γυρο της Ελλάδος και η «νέα εθνι­κι­στική αυτο­πε­ποί­θηση» που συνεχώς επι­διώ­κει να ενστα­λά­ξει στην τουρ­κική κοι­νω­νία ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν έχουν δια­μορ­φώ­σει ένα μείγμα που ουδείς μπορεί με ασφά­λεια να προ­βλέ­ψει πού θα οδη­γή­σει τις δύο χώρες. Ο προ­βλη­μα­τι­σμός σε υψη­λό­βαθμα υπη­ρε­σιακά κλι­μά­κια του υπουρ­γείου Εθνικής Αμυνας αλλά και του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών θα πρέπει να θεω­ρεί­ται δεδο­μέ­νος, ενώ το Μέγαρο Μαξίμου παρα­κο­λου­θεί πολύ στενά τις εξε­λί­ξεις.

Η ελλη­νική πλευρά εμφα­νί­ζε­ται να επι­διώ­κει να… υπερ­κε­ρά­σει τις «κορόνες» του προ­έ­δρου της Τουρ­κίας, αλλά και εκείνες του πρω­θυ­πουρ­γού Μπιναλί Γιλ­ντι­ρίμ περί ελλη­νι­κού «βιλα­ε­τιού», με αστό­χα­στες δηλώ­σεις του Πάνου Καμ­μέ­νου ο οποίος, ανα­ζη­τώ­ντας απε­γνω­σμένα τη διεύ­ρυνση του πολι­τι­κού ακρο­α­τη­ρίου, κατα­φεύ­γει σε μια πρω­τό­γονη εθνι­κι­στική ρητο­ρεία. «Οι Ελληνες ενω­μέ­νοι θα τους τσα­κί­σουμε. Στέλ­νουμε ένα μήνυμα απο­τρο­πής, ένα μήνυμα απο­φα­σι­στι­κό­τη­τας και ένα μήνυμα ότι αν τολ­μή­σουν να αμφι­σβη­τή­σουν έστω και ένα χιλιο­στό ελλη­νι­κής γης, θάλασ­σας ή αέρα θα αντι­με­τω­πι­στούν όπως τους αντι­με­τω­πί­σαμε στους παγκό­σμιους πολέ­μους, όπως το 1821 και όποτε ο Ελλη­νι­σμός εκλήθη να αμυνθεί» είπε από την Ικαρία ο υπουρ­γός Εθνικής Αμυνας όπου είχε μεταβεί με τον αρχηγό ΓΕΣ, αντι­στρά­τηγο Αλκι­βιάδη Στεφανή, για να παρα­κο­λου­θή­σει άσκηση του Στρατού Ξηράς και Τάγ­μα­τος Εθνο­φυ­λα­κής.

Κορυ­φαίοι επι­τε­λείς του Πεντα­γώ­νου συστή­νουν ψυχραι­μία στις ιδιω­τι­κές συνο­μι­λίες τους. Χωρίς να μειώ­νουν ή να υπο­βαθ­μί­ζουν την τουρ­κική απειλή, επι­μέ­νουν ότι η χώρα πρέπει να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται χωρίς τυμπα­νο­κρου­σίες για όλα τα ενδε­χό­μενα. Τους τελευ­ταί­ους μήνες, ειδική επι­τροπή έχει καταρ­τί­σει σχέδιο για την ανα­διορ­γά­νωση της Δομής Δυνά­μεων με έμφαση κυρίως στα νησιά και στον Εβρο. Το μείζον ζήτημα είναι η δια­σφά­λιση της ικα­νό­τη­τας ταχείας μετα­φο­ράς δυνά­μεων στο αερο­ναυ­τικό θέατρο του Αιγαίου και σε αυτό το πλαίσιο οι ασκή­σεις και οι προ­σο­μοιώ­σεις είναι συνε­χείς. «Οι σοβαρές ασκή­σεις δεν ανα­κοι­νώ­νο­νται στις εφη­με­ρί­δες» σχο­λιά­ζει υψη­λό­βαθμη στρα­τιω­τική πηγή. «Η σωστή δουλειά γίνεται στη σκιά» προ­σθέ­τει. Από την άποψη αυτή, δεν είναι σωστό, υπο­γραμ­μί­ζουν, να ανα­κοι­νώ­νο­νται εκ των προ­τέ­ρων οι μετα­φο­ρές προ­σω­πι­κού, όπως π.χ. αυτές που δημο­σιο­ποί­ησε ο κ. Καμ­μέ­νος για 3.500 άνδρες στη δύναμη της ΑΣΔΕΝ ή για 3.500 άνδρες στον Εβρο.

Το τελευ­ταίο διά­στημα και παρά τα όσα γρά­φο­νται περί έξαρσης της παρα­βα­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς της Τουρ­κίας στο Αιγαίο, η γενι­κό­τερη αίσθηση είναι ότι μετά το τελευ­ταίο επει­σό­διο στην περιοχή των Ιμίων επι­κρα­τεί ηρεμία. Η Αγκυρα συνε­χί­ζει φυσικά την τακτική της έκδοσης πολλών NAVTEX με τις οποίες δεσμεύει μεγάλες περιο­χές για ασκή­σεις (συνήθως με πυρά), αλλά οι περισ­σό­τε­ρες εξ αυτών δεν πραγ­μα­το­ποιού­νται. Οι περιο­χές που δεσμεύ­ο­νται δεν προ­κα­λούν έκπληξη διότι είναι επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες και ο σκοπός είναι να εμπε­δω­θεί η αμφι­σβή­τηση μιας περιο­χής διά της επα­να­λή­ψεως. Την ίδια στιγμή, υπάρ­χουν περι­πτώ­σεις στις οποίες οι Τούρκοι κινού­νται έξυπνα. Δεσμεύ­ουν π.χ. μία περιοχή, αλλά αυτή εξαιρεί τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα και αφορά μόνο τα διεθνή ύδατα. Με τον τρόπο αυτόν, η τουρ­κική πλευρά μπορεί να απο­κρούει διε­θνείς αντι­δρά­σεις.

Στο εσω­τε­ρικό των επι­τε­λείων έχει ξεκι­νή­σει μια συζή­τηση για το τι μέλλει γενέ­σθαι από εδώ και στο εξής στην αμυ­ντική στρα­τη­γική της χώρας. Η συζή­τηση αυτή δεν έχει θεσμικό χαρα­κτήρα και βρί­σκε­ται σε εμβρυ­ϊκό στάδιο, αλλά η κεντρική ιδέα της είναι ότι η Ελλάδα βρί­σκε­ται σήμερα σχεδόν μόνη της σε μια «θάλασσα αστά­θειας» που επι­βάλ­λει, πέραν της ανα­ζή­τη­σης συμ­μα­χιών, την υιο­θέ­τηση πτυχών του ισραη­λι­νού μοντέ­λου. Σε ορι­σμέ­νους αυτό  ακού­γε­ται ως μιλι­τα­ρι­στικό, αλλά όσοι το συζη­τούν δεν έχουν αυτή τη διάθεση. Εκείνο που επι­ση­μαί­νουν είναι ότι η Ελλάδα πρέπει να στη­ρι­χθεί και στις δικές της δυνά­μεις για την απο­τροπή της απειλής εξ Ανα­το­λών. Αλλωστε, η απλή συμπα­ρά­ταξη με συμ­μά­χους δεν δια­σφα­λί­ζει την από­κρουση μιας απειλής.

Η υπόθεση των εξο­πλι­σμών πυρο­δο­τεί πάθη τόσο από τους υπο­στη­ρι­κτές όσο και από τους αντι­πά­λους της. Κυρίως λόγω της καχυ­πο­ψίας που επι­κρα­τεί για τον ρόλο του υπουρ­γού Αμυνας. Η «σκληρή πραγ­μα­τι­κό­τητα» είναι ότι οι ελλη­νι­κές Ενοπλες Δυνά­μεις χρειά­ζο­νται ανα­βάθ­μιση παλαιό­τε­ρων συστη­μά­των όσο και σχε­δια­σμό για την από­κτηση νέων, παρά το γεγονός ότι δαπα­νά­ται ετησίως το 2,5% του ΑΕΠ σε εξο­πλι­σμούς. Η ανα­γκαιό­τητα εστιά­ζε­ται ιδιαί­τερα στην Πολε­μική Αερο­πο­ρία και στο Πολε­μικό Ναυτικό διότι στον Στρατό Ξηράς υπάρχει πληθώρα οπλικών συστη­μά­των, ιδιαί­τερα σε ό,τι αφορά τα άρματα μάχης. Αν και ουδείς θα πρέπει να σκέ­φτε­ται τις τερά­στιες αμυ­ντι­κές δαπάνες στις οποίες προ­χω­ρεί η Τουρκία, διότι κιν­δυ­νεύει να εισέλ­θει σε κούρσα εξο­πλι­σμών, δεν μπορεί να περάσει απα­ρα­τή­ρητο το γεγονός ότι πολύ πρό­σφατα, στις 29 Μαρτίου, η Εκτε­λε­στική Επι­τροπή Αμυ­ντι­κής Βιο­μη­χα­νίας της Τουρ­κίας υπό την προ­ε­δρία του κ. Ερντο­γάν προ­χώ­ρησε στην αξιο­λό­γηση εξο­πλι­στι­κών προ­γραμ­μά­των αξίας περίπου 5 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ευρώ.

Στην παρούσα φάση, δύο είναι τα μείζονα θέματα στο μέτωπο των εξο­πλι­σμών που ζητούν άμεσες απα­ντή­σεις. Το πρώτο είναι η ανα­βάθ­μιση βασικού μέρους του στόλου της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας και το δεύτερο η ανα­βάθ­μιση των κυρίων μονάδων επι­φα­νείας του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού.

Ανα­φο­ρικά με το πρώτο, στο τραπέζι βρί­σκε­ται η ανα­βάθ­μιση 85 αερο­σκα­φών F-16. Η υπόθεση έχει εξε­λι­χθεί σε σαπου­νό­περα, κυρίως λόγω των χει­ρι­σμών του Πάνου Καμ­μέ­νου. Στο Πεντά­γωνο δεν λείπουν και οι φωνές που μιλούν για το σενάριο να προ­χω­ρή­σει η Ελλάδα απευ­θείας σε αγορά νέων αερο­σκα­φών, αλλά το κόστος για κάτι τέτοιο είναι δυσθε­ώ­ρητο. Ο υπουρ­γός Εθνικής Αμυνας, που ζούσε με τις «φαντα­σιώ­σεις» ότι η αμε­ρι­κα­νική κυβέρ­νηση θα χρη­μα­το­δο­τούσε ίσως και ολό­κληρο το πρό­γραμμα, επι­διώ­κει σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες να μετα­φέ­ρει το πολι­τικό κόστος της από­φα­σης στον Αλέξη Τσίπρα. Το ΓΕΕΘΑ προ­σπά­θησε μέσα από εξα­ντλη­τι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις να μειώσει όσο το δυνατόν περισ­σό­τερο την τιμή της ανα­βάθ­μι­σης και φαί­νε­ται ότι η πρόταση που βρί­σκε­ται στο τραπέζι έχει μια οροφή πλη­ρω­μών 1,1 δισ. ευρώ. Ωστόσο, αν μέχρι τις 30 Απρι­λίου η Αθήνα δεν απο­φα­σί­σει, τότε η σημε­ρινή προ­σφορά θα απο­συρ­θεί (παρά τις φιλο­δο­ξίες του κ. Καμ­μέ­νου για νέα παρά­ταση) και όλα θα πρέπει να ξεκι­νή­σουν από την αρχή.

Στο Πολε­μικό Ναυτικό ο βασικός στόχος είναι να ξεκι­νή­σει μέσα στους επό­με­νους μήνες η ανα­βάθ­μιση των φρε­γα­τών τύπου ΜΕΚΟ. Ο ελλη­νι­κός Στόλος δια­θέ­τει τέσσερα τέτοια πλοία («Υδρα», «Σπέτσαι», «Ψαρά», «Σαλαμίς»). Και αυτό το πρό­γραμμα έχει δρα­μα­τικά καθυ­στε­ρή­σει λόγω των οικο­νο­μι­κών δυσχε­ρειών της χώρας, αλλά πλέον δεν υπάρχει άλλος χρόνος για καθυ­στέ­ρηση. Σύμφωνα με τις υπάρ­χου­σες πλη­ρο­φο­ρίες, οι επι­τε­λείς του Πεντα­γώ­νου έχουν κατα­λή­ξει σε μια επιλογή που θα βασι­στεί στην τεχνο­γνω­σία που απέ­κτησε το Πολε­μικό Ναυτικό από την υπόθεση των υπο­βρυ­χίων. Το Ναυτικό θα ανα­λά­βει την ανα­βάθ­μιση συγκε­κρι­μέ­νων συστη­μά­των των πλοίων και θα έλθει σε συνεν­νό­ηση με τις εται­ρείες που θα προ­μη­θεύ­σουν τα ανταλ­λα­κτικά ώστε να δια­μορ­φω­θούν οι τελικές τιμές.

Η ολο­κλή­ρωση αυτού του προ­γράμ­μα­τος, σε συν­δυα­σμό με την ολο­κλή­ρωση της παρα­λα­βής των πυραυ­λα­κά­των, εκτι­μά­ται ότι θα προ­σφέ­ρει στο Πολε­μικό Ναυτικό τον χρόνο που απαι­τεί­ται για να απο­φα­σί­σει την προ­σθήκη νέων κύριων μονάδων. Σε αυτή την πτυχή υπάρχει και πολι­τική παρά­με­τρος που ακούει στο όνομα «Γαλλία». Στο πλαίσιο των συνο­μι­λιών του Αλέξη Τσίπρα με τον Εμα­νουέλ Μακρόν, υπήρξε μια κατ’ αρχήν συμ­φω­νία και έχουν ξεκι­νή­σει συζη­τή­σεις για την πιθανή προ­μή­θεια φρε­γα­τών Belh@rra (η συγκε­κρι­μένη γραφή έχει επι­λε­γεί για να υπο­δη­λώ­σει την ψηφιακή υποδομή των σκαφών αυτών).

Οι Belh@rra απο­τε­λούν ουσια­στικά τις δια­δό­χους των φρε­γα­τών FREMM, επί των οποίων φαί­νε­ται ότι υπήρξε μια αρχική συμ­φω­νία να τις προ­μη­θευ­τεί η Ελλάδα επί πρω­θυ­πουρ­γίας Κώστα Καρα­μανλή. Είχε μάλιστα ακου­στεί ότι αυτό ήταν το… αντάλ­λαγμα που είχε ζητήσει ο τότε πρό­ε­δρος Νικολά Σαρκοζί για τη στήριξη που είχε παρά­σχει στην Ελλάδα στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βου­κου­ρέ­στι, το 2008, στο ζήτημα της πΓΔΜ. Το νέο σκάφος δεν είναι ούτε τόσο μεγάλο όσο οι FREMM, ούτε τόσο μικρό όσο οι κορ­βέ­τες Gowind και, σύμφωνα με τις πλη­ρο­φο­ρίες, καλύ­πτει τις ανάγκες του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού. Σημειώ­νε­ται ότι τώρα κατα­σκευά­ζε­ται η πρώτη Belh@rra. Το ερώτημα και σε αυτή την περί­πτωση είναι πώς θα καλυ­φθεί το κόστος. Από αυτό θα καθο­ρι­στεί και ο αριθμός των πλοίων που θα μπο­ρούσε να προ­μη­θευ­τεί η Ελλάδα. Σύμφωνα με ορι­σμέ­νες πηγές, στο τραπέζι έχει πέσει και η ιδέα να χρη­μα­το­δο­τη­θεί μέρος του προ­γράμ­μα­τος από τις επι­στρο­φές των κερδών των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων που είχε αγο­ρά­σει η γαλλική Κεντρική Τράπεζα στο πλαίσιο των προ­γραμ­μά­των SMPs και κυρίως ANFAs της ΕΚΤ. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πόσο εύκολα θα μπο­ρούσε να υλο­ποι­η­θεί η ιδέα αυτή.

Η «σύμπραξη» Ερντο­γάν – Πούτιν και η ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νική συνερ­γα­σία

Στην Αθήνα παρα­κο­λου­θούν με πολύ μεγάλη προσοχή την ολοένα και στε­νό­τερη συνερ­γα­σία Αγκυρας και Μόσχας. Η πρό­σφατη επί­σκεψη του Βλα­ντί­μιρ Πούτιν στην Τουρκία, όπου με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν έθεσαν τον θεμέλιο λίθο για την κατα­σκευή του πυρη­νι­κού σταθμού στο Ακου­γιού δεν πέρασε απα­ρα­τή­ρητη. Η πρώτη μονάδα του σταθμού ανα­μέ­νε­ται να είναι επι­χει­ρη­σιακά έτοιμη το 2023, έτος που συμπί­πτει με τα 100 χρόνια από την ίδρυση της Τουρ­κι­κής Δημο­κρα­τίας.

Η άμεση ανη­συ­χία της ελλη­νι­κής πλευράς δεν είναι τόσο το Ακου­γιού (αν και δεν λείπουν ορι­σμέ­νοι που κοι­τώ­ντας στο μέλλον βλέπουν το ενδε­χό­μενο από­κτη­σης πυρη­νι­κών όπλων από την Τουρκία) όσο ο συν­δυα­σμός της παράλ­λη­λης προ­μή­θειας του ρωσικού αντι­πυ­ραυ­λι­κού συστή­μα­τος S-400 και των αμε­ρι­κα­νι­κών πολε­μι­κών αερο­σκα­φών 5ης γενιάς F-35. Ο «φάκελος S-400» έχει προ­κα­λέ­σει έντονη ενό­χληση και προ­βλη­μα­τι­σμό στην Ουά­σιγ­κτον αλλά και στο ΝΑΤΟ. Αν η Αγκυρα απο­κτή­σει και τα δύο συστή­ματα, τότε η ισορ­ρο­πία δυνά­μεων στο Αιγαίο θα αλλάξει δομικά και σε βάθος. Η Αθήνα έχει επι­ση­μά­νει σε διάφορα επίπεδα προς την Ουά­σιγ­κτον ότι δεν μπορεί να κάνει τα στραβά μάτια στο ρωσο­τουρ­κικό «φλερτ» και την ίδια στιγμή να επι­τρέ­πει την προ­μή­θεια των F-35 ή έστω να μη δείχνει με ακόμη εναρ­γέ­στερο τρόπο την υπο­στή­ριξη που θα έπρεπε στην Ελλάδα.

Η υπόθεση των S-400 και η δήλωση του κ. Πούτιν ότι θα επι­σπευ­σθεί η παρά­δοσή τους προ­κά­λεσε και την αντί­δραση του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ. Η συμ­φω­νία για τη χρη­μα­το­δό­τηση της αγοράς του συστή­μα­τος, που εκτι­μά­ται ότι θα κοστί­σει περίπου 2,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια, ανα­κοι­νώ­θηκε τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο. Μάλιστα, σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, το 55% του κόστους θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί με ρωσικό δάνειο. Τα ερω­τη­μα­τικά είναι πολλά και δεν είναι σαφές πόσο η Αθήνα επι­διώ­κει να τα προ­ω­θή­σει εντός του ΝΑΤΟ ανα­ζη­τώ­ντας στήριξη. Μάλιστα, ο επι­κε­φα­λής της Στρα­τιω­τι­κής Επι­τρο­πής της Συμ­μα­χίας, ο τσέχος στρα­τη­γός Πετρ Πάβελ, εξέ­φρασε πρό­σφατα ζωη­ρό­τα­τες ανη­συ­χίες από το ενδε­χό­μενο να διαρ­ρεύ­σουν στη ρωσική πλευρά κρί­σι­μες πλη­ρο­φο­ρίες για νατοϊ­κές υπο­δο­μές στην Τουρκία, από τη στιγμή μάλιστα που ρώσοι τεχνι­κοί σύμ­βου­λοι θα βρεθούν εκεί για τη λει­τουρ­γία των S-400. Ανάλογο προ­βλη­μα­τι­σμό έχουν εκφρά­σει αμε­ρι­κα­νοί στρα­τιω­τι­κοί επι­τε­λείς.

Οι σχέσεις Ουά­σιγ­κτον – Αγκυρας, όπως πολ­λά­κις έχει περι­γρα­φεί, διάγουν δύσκο­λες ημέρες. Η πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι ότι στο Κογκρέσο έχει φου­ντώ­σει η συζή­τηση για το αν πρέπει να εξε­τα­στεί το ενδε­χό­μενο να επι­βλη­θούν ακόμη και κυρώ­σεις στην Τουρκία, από τη στιγμή μάλιστα που υπάρχει συγκε­κρι­μένη αμε­ρι­κα­νική νομο­θε­σία για χώρες που προ­χω­ρούν στην προ­μή­θεια ρωσικών οπλικών συστη­μά­των. Την ίδια στιγμή, οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες ανα­βαθ­μί­ζουν τη στρα­τιω­τική παρου­σία τους στην Ελλάδα, με τελευ­ταία μείζονα κίνηση τη στάθ­μευση Μη Επαν­δρω­μέ­νων Αερο­σκα­φών (UAVs) στη Λάρισα, ενώ και οι εργα­σίες στην αερο­ναυ­τική βάση της Σούδας είναι συνε­χείς από αμε­ρι­κα­νι­κής πλευράς. Πρό­σφατα δε το ελλη­νικό υπο­βρύ­χιο «Παπα­νι­κο­λής» συμ­με­τείχε στη συνο­δεία του αμε­ρι­κα­νι­κού πλοίου αμφί­βιων επι­χει­ρή­σεων «USS IWO JIMA», στο πλαίσιο συνερ­γα­σίας του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού με τον 6ο Στόλο των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών.