Το «στρατηγικό τόξο» Ρόδου – Καρπάθου στο μικροσκόπιο της Άγκυρας

• Η σύν­δε­ση του νο­τιο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου με τις εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανα­το­λή επι­τρέ­πει στην Τουρ­κία να πα­ρου­σιά­ζει τα Δω­δε­κά­νη­σα ως μέρος μιας ευ­ρύ­τε­ρης στρα­τη­γι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης • Εντάσ­σει το ζή­τη­μα των νη­σιών σε ένα πλαί­σιο που υπερ­βαί­νει τις δι­με­ρείς ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις • Ο τουρ­κι­κός τύπος επα­να­φέ­ρει την πάγια τουρ­κι­κή επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία για το κα­θε­στώς των Δω­δε­κα­νή­σων

Τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες μια σειρά δη­μο­σιευ­μά­των στον τουρ­κι­κό Τύπο επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο τη Ρόδο και την Κάρ­πα­θο, συν­δέ­ο­ντας τα δύο νησιά με τις εξε­λί­ξεις στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και τη στρα­τιω­τι­κή κι­νη­τι­κό­τη­τα που προ­κα­λεί η έντα­ση στη Μέση Ανα­το­λή.

Οι ανα­φο­ρές αυτές εμ­φα­νί­ζο­νται σε δια­φο­ρε­τι­κά μέσα, με κοινό στοι­χείο την προ­σπά­θεια να πα­ρου­σια­στεί το νο­τιο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο ως μέρος μιας ευ­ρύ­τε­ρης γε­ω­πο­λι­τι­κής εξί­σω­σης που εκτεί­νε­ται από το Αρ­χι­πέ­λα­γος έως τις εμπό­λε­μες ζώνες της Μέσης Ανα­το­λής.

Αφορ­μή στά­θη­καν δη­μο­σιεύ­μα­τα που ανα­φέ­ρο­νται σε ενί­σχυ­ση της αε­ρά­μυ­νας στην πε­ριο­χή. Ιστο­σε­λί­δες όπως οι Gazete Damga και Korkusuz ανα­φέ­ρουν ότι η Ελ­λά­δα εξε­τά­ζει την ανά­πτυ­ξη συ­στή­μα­τος αε­ρά­μυ­νας Patriot στην Κάρ­πα­θο.

Στα σχε­τι­κά άρθρα το νησί πα­ρου­σιά­ζε­ται ως ση­μείο ανά­με­σα σε Κρήτη και Ρόδο, το οποίο απο­κτά ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία για την κά­λυ­ψη του ενα­έ­ριου χώρου στο νο­τιο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο. Η εφη­με­ρί­δα Yeni Birlik, σε ανά­λυ­σή της με τίτλο «Νέο στρα­τιω­τι­κό βήμα στο Αι­γαίο», ση­μειώ­νει πως η κί­νη­ση αυτή απο­τε­λεί μέρος της στρα­τη­γι­κής της Αθή­νας να αυ­ξή­σει την απο­τρε­πτι­κή της ισχύ στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, δη­μιουρ­γώ­ντας μια «γέ­φυ­ρα» αε­ρά­μυ­νας με­τα­ξύ των με­γά­λων νήσων της πε­ριο­χής.

Σε ορι­σμέ­να από τα δη­μο­σιεύ­μα­τα αυτά γί­νε­ται λόγος για «κί­νη­ση που θα ενο­χλή­σει την Τουρ­κία», ενώ η πι­θα­νή ανά­πτυ­ξη του συ­στή­μα­τος πα­ρου­σιά­ζε­ται ως μέρος μιας ευ­ρύ­τε­ρης προ­σπά­θειας ενί­σχυ­σης της ελ­λη­νι­κής άμυ­νας. Η Κάρ­πα­θος πε­ρι­γρά­φε­ται συχνά ως κρί­κος που συν­δέ­ει τα δύο με­γα­λύ­τε­ρα νησιά της πε­ριο­χής και ως ση­μείο που επη­ρε­ά­ζει τον έλεγ­χο του ενα­έ­ριου και θα­λάσ­σιου χώρου.

Η ιστο­σε­λί­δα Haber Merkezi δίνει έμ­φα­ση στις απο­στά­σεις, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι οι πύ­ραυ­λοι το­πο­θε­τού­νται «250-300 χι­λιό­με­τρα μα­κριά από το Κου­σά­ντα­σι», επι­χει­ρώ­ντας να ανα­δεί­ξει μια αί­σθη­ση εγ­γύ­τη­τας που αφορά στην τουρ­κι­κή εν­δο­χώ­ρα.

Ωστό­σο, η πα­ρου­σί­α­ση των Patriot ως «απει­λής» από τα τουρ­κι­κά μέσα πα­ρα­βλέ­πει την τε­χνι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Τα συ­στή­μα­τα MIM-104 Patriot είναι κα­θα­ρά αμυ­ντι­κά, προ­ο­ρι­σμέ­να για την ανα­χαί­τι­ση ενα­έ­ριων στό­χων και όχι για προ­σβο­λή εδά­φους. Η το­πο­θέ­τη­σή τους στην Κάρ­πα­θο δεν συ­νι­στά επι­θε­τι­κή ενέρ­γεια, αλλά θω­ρά­κι­ση ενός κρί­σι­μου ση­μεί­ου, του Στε­νού της Κάσου. Πρό­κει­ται για μία από τις κύ­ριες πύλες ει­σό­δου και εξό­δου από το Αι­γαίο, ο έλεγ­χος της οποί­ας είναι ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας για τη ναυ­σι­πλο­ΐα προς την Κύπρο και τη Λιβύη, γε­γο­νός που εξη­γεί τη νευ­ρι­κό­τη­τα της Άγκυ­ρας, καθώς ακυ­ρώ­νει στην πράξη τις επι­διώ­ξεις της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας».

Στο ίδιο πλαί­σιο εμ­φα­νί­ζο­νται και πολ­λές ανα­φο­ρές στη Ρόδο. Σε δη­μο­σιεύ­μα­τα όπως εκεί­να της εφη­με­ρί­δας Yeni Akit υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι το αε­ρο­δρό­μιο του νη­σιού χρη­σι­μο­ποιεί­ται από αμε­ρι­κα­νι­κά πο­λε­μι­κά αε­ρο­σκά­φη που επι­χει­ρούν στη Μέση Ανα­το­λή. Υπό τον τίτλο «Ο πα­γκό­σμιος λη­στής πα­ρα­βί­α­σε και το κα­θε­στώς του Αι­γαί­ου», το δη­μο­σί­ευ­μα ισχυ­ρί­ζε­ται ότι η Ελ­λά­δα πα­ρα­χώ­ρη­σε υπο­δο­μές για μα­χη­τι­κά που ενε­πλά­κη­σαν σε επι­χει­ρή­σεις κατά του Ιράν. Οι ανα­φο­ρές αυτές εντάσ­σο­νται στη γε­νι­κό­τε­ρη συ­ζή­τη­ση για τον ρόλο των Ηνω­μέ­νων Πο­λι­τειών και τη στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία δυ­τι­κών δυ­νά­με­ων στην πε­ριο­χή, επι­χει­ρώ­ντας να εμ­φα­νί­σουν τη Ρόδο ως «πηγή κιν­δύ­νου» για την πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα.

Πα­ράλ­λη­λα, επα­νέρ­χε­ται η πάγια τουρ­κι­κή επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία για το κα­θε­στώς των Δω­δε­κα­νή­σων. Ανα­φο­ρές στη Συν­θή­κη των Πα­ρι­σί­ων του 1947 χρη­σι­μο­ποιού­νται για να υπο­στη­ρι­χθεί ότι τα νησιά πα­ρα­χω­ρή­θη­καν υπό τον όρο της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης. Το δη­μο­σί­ευ­μα της Yeni Akit επι­κα­λεί­ται δη­λώ­σεις του κα­θη­γη­τή Άγ­γε­λου Συ­ρί­γου, απο­μο­νώ­νο­ντας τη φράση ότι «η συν­θή­κη αυτή έχει χάσει πλέον την ισχύ της», προ­κει­μέ­νου να υπο­στη­ρί­ξει ότι η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά ανα­γνω­ρί­ζει τη με­τα­βο­λή του νο­μι­κού κα­θε­στώ­τος.

Από την πλευ­ρά της διε­θνούς νο­μι­μό­τη­τας, η επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία αυτή στε­ρεί­ται βάσης. Σύμ­φω­να με το Άρθρο 34 της Σύμ­βα­σης της Βιέν­νης για το Δί­καιο των Συν­θη­κών, μια συν­θή­κη δεν δη­μιουρ­γεί υπο­χρε­ώ­σεις για τρίτα κράτη.

Η Τουρ­κία, μη συμ­βαλ­λό­με­νο μέρος το 1947, δεν νο­μι­μο­ποιεί­ται να εγεί­ρει αξιώ­σεις. Αντι­θέ­τως, η Ελ­λά­δα προ­τάσ­σει το δι­καί­ω­μα της νό­μι­μης άμυ­νας (Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών), το οποίο κα­θί­στα­ται επι­τα­κτι­κό λόγω της ύπαρ­ξης της 4ης Τουρ­κι­κής Στρα­τιάς (Στρα­τιά του Αι­γαί­ου) και του ισχύ­ο­ντος casus belli.

Η γε­ω­γρα­φία της πε­ριο­χής εξη­γεί γιατί η Κάρ­πα­θος και η Ρόδος βρί­σκο­νται στα­θε­ρά στο επί­κε­ντρο. Τα νησιά αυτά απο­τε­λούν το φυ­σι­κό φράγ­μα που εμπο­δί­ζει την Άγκυ­ρα από το να επι­βά­λει τε­τε­λε­σμέ­να μέσω του πα­ρά­νο­μου Τουρ­κο­λι­βυ­κού Μνη­μο­νί­ου. Η συ­χνό­τη­τα των ανα­φο­ρών στον τουρ­κι­κό Τύπο, αν και δεν επι­βε­βαιώ­νε­ται από ανε­ξάρ­τη­τες πηγές, απο­τυ­πώ­νει μια συ­ντο­νι­σμέ­νη προ­σπά­θεια δη­μιουρ­γί­ας «γκρί­ζων ζωνών» σε επι­κοι­νω­νια­κό επί­πε­δο.

Σε αυτό το πλαί­σιο, τα Δω­δε­κά­νη­σα εμ­φα­νί­ζο­νται για ακόμη μία φορά στο επί­κε­ντρο της συ­ζή­τη­σης για τη στρα­τη­γι­κή ισορ­ρο­πία, ιδιαί­τε­ρα σε πε­ριό­δους αυ­ξη­μέ­νης γε­ω­πο­λι­τι­κής έντα­σης.

Η Αθήνα κα­λεί­ται να δια­χει­ρι­στεί αυτή την πίεση με ψυ­χραι­μία, ανα­δει­κνύ­ο­ντας ότι η αμυ­ντι­κή της θω­ρά­κι­ση δεν είναι πρό­κλη­ση, αλλά η ανα­γκαία συν­θή­κη για τη στα­θε­ρό­τη­τα μιας πε­ριο­χής όπου το Διε­θνές Δί­καιο συχνά δο­κι­μά­ζε­ται από την ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ρη­το­ρι­κή της γεί­το­νος.

Σε δι­πλω­μα­τι­κούς κύ­κλους πά­ντως επι­ση­μαί­νε­ται ότι η επα­νεμ­φά­νι­ση αυτής της ρη­το­ρι­κής μόνο συ­γκυ­ρια­κή δεν είναι. Κάθε φορά που η έντα­ση αυ­ξά­νε­ται στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο ή στη Μέση Ανα­το­λή, μέρος του τουρ­κι­κού δη­μό­σιου λόγου επα­να­φέ­ρει τη συ­ζή­τη­ση για τη στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία της Ελ­λά­δας στα νησιά.

Η σύν­δε­ση του νο­τιο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου με τις εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανα­το­λή επι­τρέ­πει στην Άγκυ­ρα να πα­ρου­σιά­ζει τα Δω­δε­κά­νη­σα ως μέρος μιας ευ­ρύ­τε­ρης στρα­τη­γι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης, εντάσ­σο­ντας το ζή­τη­μα των νη­σιών σε ένα πλαί­σιο που υπερ­βαί­νει τις δι­με­ρείς ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις.