Δωδεκάνησα: 73 χρόνια από την ενσωμάτωσή τους στην Ελλάδα – Τα ήθελε η Τουρκία

Εί­κο­σι ολό­κλη­ρα λεπτά της ώρας απαι­τή­θη­καν για να ολο­κλη­ρω­θεί η υπο­γρα­φή της μα­κρο­σκε­λούς Συν­θή­κης Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων με­τα­ξύ των 21 συμ­μα­χι­κών δυ­νά­με­ων του Β΄ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου και της Ιτα­λί­ας, που με­τα­ξύ άλλων πα­ρα­χω­ρού­σε το νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα των Δω­δε­κα­νή­σων στην Ελ­λά­δα. Με το που μπήκε στο χαρτί και η τε­λευ­ταία ιδιό­χει­ρη ανα­γρα­φή του ονό­μα­τος των εμπλε­κό­με­νων που πα­ρευ­ρί­σκο­νταν στο επι­βλη­τι­κό μέ­γα­ρο D’ Orsay, ου­σια­στι­κά ορι­στι­κο­ποιού­νταν και ο χάρ­της της ελ­λη­νι­κής επι­κρά­τειας, έτσι όπως τον γνω­ρί­ζου­με σή­με­ρα.

Ήταν 10 Φε­βρουα­ρί­ου του σω­τη­ρί­ου έτους 1947 και μια νέα εποχή ξη­μέ­ρω­νε για τους κα­τοί­κους του νη­σιω­τι­κού συ­μπλέγ­μα­τος. Μόνο τα τε­λευ­ταία 500 χρό­νια, από τον τόπο τους είχαν πε­ρά­σει Ιω­αν­νί­τες Ιπ­πό­τες, Οθω­μα­νοί Τούρ­κοι, Ιτα­λοί, Γερ­μα­νοί κα­τα­κτη­τές και Άγ­γλοι. Τώρα, οι πο­λύ­χρο­νοι αι­μα­τη­ροί αγώ­νες με στόχο την πο­θού­με­νη εν­σω­μά­τω­ση με τη μη­τέ­ρα Ελ­λά­δα, επι­τέ­λους δι­καιώ­νο­νταν. Πώς φτά­σα­με όμως μέχρι εκεί;

Από την Ιτα­λο­κρα­τία στους Βρε­τα­νούς

Ας τα πά­ρου­με με τη σειρά. Η Ιτα­λία το 1940 με από­φα­ση του φα­σί­στα δι­κτά­το­ρα Benito Mussolini τά­χθη­κε ανα­φαν­δόν στο πλευ­ρό του Γερ­μα­νού φύρερ Adolf Hitler. Τρία χρό­νια αρ­γό­τε­ρα όμως, η Ρώμη πέ­φτει στα χέρια των Συμ­μά­χων και η νέα πο­λι­τι­κή ηγε­σία οδη­γεί­ται σε με­τα­στρο­φή, τασ­σό­με­νη στο στρα­τό­πε­δο των με­τέ­πει­τα νι­κη­τών. Πλέον ο γερ­μα­νι­κός στρα­τός πο­λε­μού­σε τον ιτα­λι­κό στα πεδία των μαχών.

Αυτό ακρι­βώς συ­νέ­βη και στα Δω­δε­κά­νη­σα που μετά από σφο­δρές μάχες με τις ιτα­λι­κές φρου­ρές, κα­τε­λή­φθη­σαν από τους ναζί. Τον Μάιο του 1945 όμως ανα­γκά­ζο­νται να πα­ρα­δο­θούν και αυτοί με τη σειρά τους στους επε­λαύ­νο­ντες Συμ­μά­χους και περ­νούν υπό βρε­τα­νι­κή στρα­τιω­τι­κή κα­το­χή (για να έχου­με μια πλη­ρέ­στε­ρη ει­κό­να εκεί­νης της επο­χής, θα πρέ­πει να θυ­μί­σου­με ότι η Ελ­λά­δα έχει ήδη απε­λευ­θε­ρω­θεί από τον Οκτώ­βριο του 1944, απλώς τα Δω­δε­κά­νη­σα τυ­πι­κά δεν ανή­καν σε αυτήν).

Ήθε­λαν να τα πάρει η Τουρ­κία

Τόσο η πλη­θυ­σμια­κή σύν­θε­ση των νη­σιών του νο­τί­ου Αι­γαί­ου όσο και οι θυ­σί­ες τους στον πό­λε­μο, θε­ω­ρη­τι­κώς δεν άφη­ναν αμ­φι­βο­λί­ες για το ποια χώρα θα έπρε­πε να τα πάρει. Παρά ταύτα, η Με­γά­λη Βρε­τα­νία αρ­χι­κώς σκέ­φτε­ται να τα δια­νεί­μει με­τα­ξύ Ελ­λά­δας και Τουρ­κί­ας. Υπα­να­χω­ρεί όμως τόσο εξαι­τί­ας των βλέ­ψε­ων που είχε η επί­σης σύμ­μα­χος Σο­βιε­τι­κή Ένωση να απο­κτή­σει ναυ­τι­κή βάση στη Με­σό­γειο (είχε προ­κρί­νει τα καλά οχυ­ρω­μέ­να Δω­δε­κά­νη­σα ή την Τρι­πο­λί­τι­δα της Λι­βύ­ης) όσο και επει­δή κα­τό­πιν συ­νεν­νό­η­σης με τις Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες, κρί­θη­κε σκό­πι­μο να απο­δο­θούν στη φι­λο­δυ­τι­κή ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση ώστε να το­νω­θεί το κύρος της, καθώς εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο βρι­σκό­ταν σε εμ­φύ­λιο πό­λε­μο με τον κομ­μου­νι­στι­κό Δη­μο­κρα­τι­κό Στρα­τό.

Απρό­σμε­νη αλ­λα­γή στά­σης από την ΕΣΣΔ

Η τύχη των νη­σιών συ­ζη­τή­θη­κε επα­νει­λημ­μέ­να με­τα­ξύ των Συμ­μά­χων τη διε­τία 1945-1947. Οι Σο­βιε­τι­κοί για να απο­δε­χθούν την εκ­χώ­ρη­ση της Δω­δε­κα­νή­σου στην Ελ­λά­δα, ζη­τού­σαν ως αντάλ­λαγ­μα την πα­ρα­χώ­ρη­ση βά­σε­ων στα Δαρ­δα­νέλ­λια και τον Βό­σπο­ρο, κάτι που φυ­σι­κά δεν άρεσε κα­θό­λου στις άλλες Με­γά­λες Δυ­νά­μεις. Εντε­λώς απροσ­δό­κη­τα όμως, τον Ιού­νιο του 1946 αλ­λά­ζουν στάση. Κατά τη συ­νά­ντη­ση του συμ­βου­λί­ου των Υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών των συμ­μά­χων τον Ιού­νιο του 1946, η Μόσχα δέ­χε­ται την εκ­χώ­ρη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων σε εμάς, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου και του Κα­στελ­λό­ρι­ζου.

Την ει­κό­να απο­δί­δουν πολύ χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τα πρα­κτι­κά αυτού του συμ­βου­λί­ου. Byrnes (ΗΠΑ): Ας κλεί­σου­με καλά αυτό το από­γευ­μα και ας διευ­θε­τή­σου­με το ζή­τη­μα των Δω­δε­κα­νή­σων. Molotov (ΕΣΣΔ): Η σο­βιε­τι­κή αντι­προ­σω­πεία απο­δέ­χε­ται. Bevin (Βρε­τα­νία): Εν­νο­εί­τε ότι απο­δέ­χε­σθε τα νησιά να εκ­χω­ρη­θούν στην Ελ­λά­δα; Molotov (ΕΣΣΔ): Απο­δε­χό­μα­στε. Byrnes (ΗΠΑ): Δώστε μου 1-2 λεπτά να ανα­κτή­σω τις αι­σθή­σεις μου…

Ο όρος της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης

Κατά τη διάρ­κεια της πο­λυ­ή­με­ρης Συν­διά­σκε­ψης Ει­ρή­νης στο Πα­ρί­σι (από τις 29 Ιου­λί­ου έως τις 15 Οκτω­βρί­ου 1946), η αντι­προ­σω­πεία

της σο­βιε­τι­κής Ου­κρα­νί­ας, κα­τέ­θε­σε πρό­τα­ση που απο­δε­χό­ταν μεν την προ­σχώ­ρη­ση της ση­μα­ντι­κής αυτής συ­στά­δας νη­σιών του Αι­γαί­ου στην Ελ­λά­δα, αλλά ζη­τού­σε πα­ράλ­λη­λα την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σή τους. Οι δυ­τι­κοί, ανη­συ­χώ­ντας για την τε­λι­κή έκ­βα­ση του εμ­φυ­λί­ου πο­λέ­μου στη χώρα μας και φο­βού­με­νοι πως σε πε­ρί­πτω­ση επι­κρά­τη­σης των Αρι­στε­ρών θα πε­ριέρ­χο­νταν στους Σο­βιε­τι­κούς, συμ­φώ­νη­σαν.

Το επί­μα­χο άρθρο

Μετά από επί­πο­νο πα­ρα­σκή­νιο λοι­πόν, συ­ντά­χθη­κε το άρθρο 14 της Συν­θή­κης Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων του 1947 που ανέ­φε­ρε ότι: «Η Ιτα­λία εκ­χω­ρεί εις την Ελ­λά­δα εν πλή­ρει κυ­ριαρ­χία τας νή­σους της Δω­δε­κα­νή­σου, τα κα­τω­τέ­ρω απα­ριθ­μου­μέ­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Ρόδον, Χάλ­κην, Κάρ­πα­θον, Κάσον, Τήλον, Νί­συ­ρον, Κά­λυ­μνον, Λέρον, Πά­τμον, Λιψόν, Σύμην, Κω και Κα­στελ­λό­ρι­ζον, ως και τας πα­ρα­κει­μέ­νας νη­σί­δας. Αι ανω­τέ­ρω νήσοι θα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­θώ­σι και θα πα­ρα­μεί­νω­σιν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­ναι».

Ση­μα­ντι­κή λε­πτο­μέ­ρεια: καθ’ όλη τη διάρ­κεια των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων, η ελ­λη­νι­κή αντι­προ­σω­πεία είναι απού­σα. Οι εξη­γή­σεις που δί­νο­νται είναι θολές. Σύμ­φω­να με ορι­σμέ­νους ιστο­ρι­κούς αυτό οφεί­λε­ται στις αντιρ­ρή­σεις της ΕΣΣΔ εξαι­τί­ας της εσω­τε­ρι­κής μας πο­λι­τι­κής κα­τά­στα­σης και της μη ύπαρ­ξης «δη­μο­κρα­τι­κής κυ­βέρ­νη­σης». Η Ελ­λά­δα ανα­λαμ­βά­νει επι­σή­μως τη διοί­κη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων στις 31 Μαρ­τί­ου 1947, ενώ η τε­λι­κή εν­σω­μά­τω­ση πραγ­μα­το­ποιεί­ται στις 7 Μαρ­τί­ου 1948 στη Ρόδο. Πα­ρό­ντες είναι ο βα­σι­λιάς Παύ­λος Α’, μέλη της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης αλλά και χι­λιά­δες κό­σμου.

Το παρόν άρθρο δη­μο­σιεύ­τη­κε στο πε­ριο­δι­κό «All About History»  που κυ­κλο­φο­ρεί μία φορά τον μήνα με το «Εθνος της Κυ­ρια­κής»