Kτηματολόγιο: Ενας θεσμός με πολλές όψεις – Aρθρο του Χριστόδουλου Ν. Μαλιαράκη, Δικηγόρου

Του Χρι­στό­δου­λου Ν. Μα­λια­ρά­κη

Δι­κη­γό­ρου

Το Κτη­μα­το­λό­γιο Ρόδου δεν απο­τε­λεί μόνο ένα χώρο όπου κα­θη­με­ρι­νά δε­κά­δες δι­κη­γό­ροι, δι­κα­στι­κοί επι­με­λη­τές, συμ­βο­λαιο­γρά­φοι και μη­χα­νι­κοί ελέγ­χουν τί­τλους ιδιο­κτη­σί­ας, κα­τα­θέ­τουν για με­τα­γρα­φή συμ­βό­λαια αγο­ρα­πω­λη­σί­ας, γο­νι­κές πα­ρο­χές, υπο­θή­κες, προ­ση­μειώ­σεις και λαμ­βά­νουν σχε­δια­γράμ­μα­τα ακι­νή­των. Είναι ένας χώρος όπου φυ­λάσ­σε­ται ένας πο­λύ­τι­μος θη­σαυ­ρός με τε­ρά­στια ιστο­ρι­κή αξία γιατί πε­ριέ­χει πλη­ρο­φο­ρί­ες για την οι­κο­νο­μι­κή, κοι­νω­νι­κή, πο­λι­τι­κή και πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά του νη­σιού μας.

Ο θη­σαυ­ρός αυτός είναι το αρ­χείο του: τα χι­λιά­δες νο­μι­κά και τε­χνι­κά έγ­γρα­φα, τα βι­βλία, τα απο­γρα­φι­κά βι­βλιά­ρια, οι φά­κε­λοι, οι κα­τό­ψεις, τα σχε­δια­γράμ­μα­τα, τα αλ­φα­βη­τι­κά και τα αριθ­μη­τι­κά ευ­ρε­τή­ρια από το 1930 και μετά. Όπως ανα­φέ­ρε­ται στην ιστο­σε­λί­δα των Γε­νι­κών Αρ­χεί­ων του Κρά­τους για τον ρόλο του κάθε εί­δους αρ­χεί­ου “Τα αρ­χεία απο­τε­λούν ση­μα­ντι­κή πηγή πλη­ρο­φο­ριών, αλλά είναι ταυ­τό­χρο­να και χώροι δια­τή­ρη­σης της ιστο­ρι­κής μνή­μης και πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Η αρ­χεια­κή κλη­ρο­νο­μιά είναι μια πο­λύ­τι­μη μαρ­τυ­ρία για την οι­κο­νο­μι­κή, πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή ανά­πτυ­ξη της αν­θρω­πό­τη­τας”. Έτσι, οι κάθε εί­δους με­τα­βι­βά­σεις ακι­νή­των, οι όροι και οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις των συμ­βο­λαί­ων, το ύψος του τι­μή­μα­τος, οι υπο­χρε­ώ­σεις που τα μέρη ανα­λαμ­βά­νουν, οι κα­τα­σχέ­σεις και οι πλει­στη­ρια­σμοί, τα ενυ­πό­θη­κα δά­νεια τρα­πε­ζών, οι αγω­γές διεκ­δί­κη­σης ακι­νή­των κτλ απο­τε­λούν τεκ­μή­ρια των κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κών σχέ­σε­ων που δια­μορ­φώ­νο­νται μέσα στο νο­μι­κό σύ­στη­μα κάθε επο­χής και κοι­νω­νί­ας. Το αρ­χείο του Κτη­μα­το­λο­γί­ου δεν είναι ένα νεκρό αρ­χείο αλλά είναι ένα αρ­χείο ζω­ντα­νό και λει­τουρ­γι­κό που συ­νε­χώς εμπλου­τί­ζε­ται. Οι συ­νά­δελ­φοι δι­κη­γό­ροι περ­νούν ατέ­λειω­τες ώρες κά­νο­ντας έρευ­να σε αυτό για κά­ποιο ακί­νη­το που η ιστο­ρία του περνά από σα­ρά­ντα κύ­μα­τα με απο­σπά­σεις ή συ­νε­νώ­σεις, βάρη και εξα­λεί­ψεις, με­τα­βι­βά­σεις ιδα­νι­κών με­ρι­δί­ων και κλη­ρο­νο­μι­κές διά­δο­χες, συ­νέ­χειες εγ­γρα­φών σε νέους τό­μους, ανα­ζή­τη­ση στις εκ­κρε­μού­σες πρά­ξεις ή στο λε­γό­με­νο αρ­χείο των προ­βλη­μα­τι­κών. Δια­βά­ζεις εγ­γρα­φές στα ιτα­λι­κά με οθω­μα­νι­κά, εβραϊ­κά ή λε­βα­ντί­νι­κα ονό­μα­τα. Κάθε ακί­νη­το και μια ξε­χω­ρι­στή ιστο­ρία. Ακί­νη­τα που με­τα­βι­βά­ζο­νται από γενιά σε γενιά σε μέλη της ίδιας οι­κο­γέ­νειας ή ακί­νη­τα που περ­νά­νε στην πο­λυ­πλο­κό­τη­τα της οι­κο­νο­μι­κής ζωής.

Το Κτη­μα­το­λό­γιο εν συ­ντο­μία

Τη δε­κα­ε­τία του ‘20 ξε­κί­νη­σε και ολο­κλη­ρώ­θη­κε από τους Ιτα­λούς κα­τα­κτη­τές ένα τι­τά­νιο έργο για την πλήρη και λε­πτο­με­ρή κα­τα­γρα­φή των ακι­νή­των του νη­σιού μας. Επρό­κει­το για ένα μο­να­δι­κό και πρω­το­πο­ρια­κό πρό­τζεκτ που στην υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα μετά ορι­σμέ­νες απο­τυ­χη­μέ­νες προ­σπά­θειες του Όθωνα το 1836 ξε­κί­νη­σε το 1995 και ακόμα δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί. Με­τρή­θη­κε, κα­τα­γρά­φη­κε και χαρ­το­γρα­φή­θη­κε όλη η ιδιω­τι­κή και η δη­μό­σια ακί­νη­τη πε­ριου­σία. Πε­ρί­που 220.000 ακί­νη­τα έλα­βαν έναν μο­να­δι­κό αριθ­μό και απο­τέ­λε­σαν τις κτη­μα­το­λο­γι­κές με­ρί­δες που ανά­λο­γα με τον χα­ρα­κτή­ρα τους δια­κρί­νο­νται σε με­ρί­δες γαιών και οι­κο­δο­μών (υπήρ­χαν και με­ρί­δες δε­ντρο­φυ­τειών καθώς υπήρ­χαν δι­καιώ­μα­τα μόνο σε συ­γκε­κρι­μέ­να δέ­ντρα εντός άλλης ιδιο­κτη­σί­ας).

Πα­ράλ­λη­λα σχε­διά­στη­καν και κα­ταρ­τί­στη­καν οι κτη­μα­το­λο­γι­κοί χάρ­τες με λε­πτο­με­ρή απει­κό­νι­ση των με­ρί­δων, των συ­νό­ρων, των χει­μάρ­ρων και πο­τα­μών, των βου­νών, της υψο­με­τρι­κής δια­φο­ράς, των ξε­ρο­λι­θιών (βα­στα­ών), των οι­κο­δο­μών, των δέ­ντρων, πη­γα­διών, κτλ. Ένα πρώ­ι­μο google earth. Η κα­τα­γρα­φή των ακι­νή­των πε­ριέ­χει ένα πλή­θος χρή­σι­μων πλη­ρο­φο­ριών όπως έκτα­ση, είδος καλ­λιέρ­γειας, χρη­μα­τι­κή αξία, οθω­μα­νι­κούς τί­τλους ιδιο­κτη­σί­ας, μορ­φο­λο­γία και ποιό­τη­τα εδά­φους, αρ­δευ­τι­κά μέσα, ιδιο­κτή­τες, πο­σο­στά συ­νι­διο­κτη­σί­ας, σύ­νο­ρα, νο­μι­κή φύση, νο­μι­κά βάρη, πε­ριο­χή, είδος, αριθ­μός ορό­φων, δω­μα­τί­ων, απο­θη­κευ­τι­κών χωρών, δε­ξα­με­νές κτλ). Από το 1930 και μετά οποια­δή­πο­τε αλ­λα­γή αφορά σε κτη­μα­το­λο­γι­κή με­ρί­δα πρέ­πει να με­τα­γρά­φε­ται στο Κτη­μα­το­λό­γιο ει­δάλ­λως δεν πα­ρά­γει έν­νο­μες συ­νέ­πειες.

Επί­σης, οποια­δή­πο­τε προ­σπά­θεια απο­κα­τά­στα­σης κτι­ρί­ων – μνη­μεί­ων πρέ­πει να λάβει υπόψη της το σχε­διά­γραμ­μα, τις κα­τό­ψεις και την ακρι­βή πε­ρι­γρα­φή του ακι­νή­του που φυ­λάσ­σε­ται στον αντί­στοι­χο φά­κε­λο του (είναι εκ­πλη­κτι­κή η λε­πτο­μέ­ρεια που δί­νε­ται αρ­κε­τές φορές όπως ο αριθ­μός πα­ρα­θύ­ρων και των σκα­λιών). Το αρ­χείο όμως είναι και κυ­ριο­λε­κτι­κά ένας θη­σαυ­ρός καθώς εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες ευρώ εισ­ρέ­ουν στα τα­μεία του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου από δι­καιώ­μα­τα έκ­δο­σης πι­στο­ποι­η­τι­κών, σχε­δια­γραμ­μά­των, τέλη με­τα­γρα­φής κτλ

Στην καρ­διά του Κτη­μα­το­λο­γί­ου βρί­σκε­ται ο Κτη­μα­το­λο­γι­κός Κα­νο­νι­σμός Ρόδου που κυ­ρώ­θη­κε με το υπ’ αριθμ. 132/1929 Διά­ταγ­μα του Ιτα­λού Διοι­κη­τή Δω­δε­κα­νή­σων και δια­τη­ρή­θη­κε σε ισχύ ως το­πι­κό δί­καιο και μετά την ει­σα­γω­γή σ’ αυτά της ελ­λη­νι­κής νο­μο­θε­σί­ας. Ο Κτη­μα­το­λο­γι­κός Κα­νο­νι­σμός για την ασφά­λεια των συ­ναλ­λα­γών και σύμ­φω­να με τις αρχές της συ­ναλ­λα­κτι­κής πί­στης δια­τή­ρη­σε σε ισχύ διά­φο­ρες δια­τά­ξεις της οθω­μα­νι­κής νο­μο­θε­σί­ας περί ακι­νή­των αλλά βέ­βαια τις προ­σάρ­μο­σε κα­ταλ­λή­λως στις νε­οει­σα­χθεί­σες ιτα­λι­κές. Έτσι ακόμα και σή­με­ρα ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός της νο­μι­κής φύσης των ακι­νή­των συ­νε­χί­ζει να είναι ίδιος με αυτόν της οθω­μα­νι­κής πε­ριό­δου δη­λα­δή τα ακί­νη­τα δια­κρί­νο­νται σε μουλκ, ντε­μα­νιά­λι και βα­κούφ.

Το Κτη­μα­το­λό­γιο Ρόδου σή­με­ρα είναι σε κρί­σι­μη κα­τά­στα­ση. Τα διά­φο­ρα προ­βλή­μα­τα και η υπο­στε­λέ­χω­ση του έχουν ως απο­τέ­λε­σμα η λει­τουρ­γία του πραγ­μα­τι­κά να στη­ρί­ζε­ται στο ζήλο των υπαλ­λή­λων, προϊ­στα­μέ­νων/διευ­θυ­ντών και Κτη­μα­το­λο­γι­κού Δι­κα­στή αλλά και στις συ­νε­χείς προ­σπά­θειες και ενέρ­γειες του Δι­κη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Ρόδου. Σή­με­ρα το Κτη­μα­το­λό­γιο Ρόδου είναι κλει­στό, με Υπουρ­γι­κή Από­φα­ση, λόγω επι­κιν­δυ­νό­τη­τας του κτι­ρί­ου στο οποίο στε­γά­ζε­ται.

Το κτί­ριο, έργο του Φλο­ρε­στά­νο ντι Φά­ου­στο, απο­τε­λεί τμήμα ενός ευ­ρύ­τε­ρου συ­γκρο­τή­μα­τος που κα­τα­σκευά­στη­κε το 1929 ως χώρος στάθ­μευ­σης αυ­το­κι­νή­των – garage (νυν Πυ­ρο­σβε­στι­κή) ενώ στους ορό­φους (νυν Κτη­μα­το­λό­γιο) ήταν κα­τοι­κί­ες διοι­κη­τι­κών υπαλ­λή­λων. Η έλ­λει­ψη συ­ντή­ρη­σης του επί πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες οδή­γη­σε σε αυτήν την εξαι­ρε­τι­κά δυ­σά­ρε­στη και επώ­δυ­νη κα­τά­στα­ση. Το Κτη­μα­το­λό­γιο Ρόδου αφορά όλη την κοι­νω­νία της Ρόδου και πρέ­πει άμεσα να βρε­θεί μια βιώ­σι­μη λύση για την ομαλή επα­να­λει­τουρ­γία του.