Δημογραφική «βόμβα» απειλεί το ασφαλιστικό

Με ο ασφα­λι­στι­κό κα­τα­πιά­νε­ται η εβδο­μα­διαία έκ­θε­ση της Alpha Bank ΑΛΦΑ για την οι­κο­νο­μία, καθώς το θέμα είναι ψηλά στην ατζέ­ντα των συ­ζη­τή­σε­ων με τους εταί­ρους.

Η έμ­φα­ση δί­δε­ται στον πε­ριο­ρι­σμό του δη­μο­σιο­νο­μι­κού βά­ρους του ασφα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος, που παρά τις διαρ­θρω­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις των πε­ρα­σμέ­νων ετών, εξα­κο­λου­θεί να είναι ένα από τα υψη­λό­τε­ρα με­τα­ξύ χωρών της Ευ­ρω­ζώ­νης, ως απο­τέ­λε­σμα της χει­ρο­τέ­ρευ­σης της σχέ­σης ερ­γα­ζο­μέ­νων προς συ­ντα­ξιού­χους, λόγω της δη­μο­γρα­φι­κής γή­ραν­σης και της διό­γκω­σης της ανερ­γί­ας.

Συ­γκε­κρι­μέ­να, οι δα­πά­νες για συ­ντά­ξεις στην Ελ­λά­δα ανήλ­θαν στο 17,5% του ΑΕΠ το 2012, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της Eurostat. To αντί­στοι­χο πο­σο­στό στην Ευ­ρω­ζώ­νη είναι 13,8% του ΑΕΠ, στη Γερ­μα­νία στο 12,3%, ενώ και στην Ιτα­λία δια­τη­ρεί­ται σε υψηλό πο­σο­στό (16,6%). Βέ­βαια, αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι το 2007, ένα έτος προ­τού η χώρα ει­σέλ­θει στην βα­θειά ύφεση, οι δα­πά­νες για συ­ντα­ξιο­δό­τη­ση κι­νού­νταν στο ίδιο πε­ρί­που επί­πε­δο με την Ευ­ρω­ζώ­νη ως πο­σο­στό του ΑΕΠ.

Tα πε­ρα­σμέ­να έτη η Ελ­λά­δα ει­σή­γα­γε ση­μα­ντι­κά μέτρα στην κα­τεύ­θυν­ση μεί­ω­σης του δη­μο­σιο­νο­μι­κού βά­ρους του ασφα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος. Ωστό­σο, η κα­τα­κό­ρυ­φη πτώση του ΑΕΠ κατά 25,8% την πε­ρί­ο­δο 2008-2014 σε συν­δυα­σμό με το κύμα πρό­ω­ρων συ­ντα­ξιο­δο­τή­σε­ων οδή­γη­σαν στην αύ­ξη­ση του δη­μο­σιο­νο­μι­κού βά­ρους των συ­ντά­ξε­ων ως πο­σο­στό του ΑΕΠ.

Τα ερ­γα­λεία με τα οποία η κυ­βέρ­νη­ση μπο­ρεί να πε­ριο­ρί­σει το δη­μο­σιο­νο­μι­κό βάρος του ασφα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος είναι οι ενο­ποι­ή­σεις τα­μεί­ων, η υιο­θέ­τη­ση προ­γράμ­μα­τος ρυθ­μί­σε­ων οφει­λών και ο πε­ραι­τέ­ρω πε­ριο­ρι­σμός των πρό­ω­ρων συ­ντα­ξιο­δο­τή­σε­ων.

Οι με­ταρ­ρυθ­μι­στι­κές προ­σπά­θειες των προη­γού­με­νων ετών απο­σκο­πού­σαν στο να απο­φευ­χθεί η εκτό­ξευ­ση των δα­πα­νών για συ­ντά­ξεις σε επί­πε­δα κοντά στο ένα τέ­ταρ­το του ΑΕΠ το 2050. Προ­ω­θή­θη­καν πα­ρα­με­τρι­κές αλ­λα­γές όπως η αύ­ξη­ση της ηλι­κί­ας συ­ντα­ξιο­δό­τη­σης και πε­ριο­ρι­σμού του ύψους των πα­ρο­χών. Μειώ­θη­κε ση­μα­ντι­κά το πο­σο­στό ανα­πλή­ρω­σης, δη­λα­δή η ανα­λο­γία του ακα­θά­ρι­στου ύψους της σύ­ντα­ξης προς τον κα­τα­λη­κτι­κό μισθό, από 96% κατά μέσο όρο και διά­με­σο το 2008, σε 54% (μέσο όρος) και 64% (διά­με­σο) το 2012 προ­σεγ­γί­ζο­ντας έτσι τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Το φαι­νό­με­νο των πρό­ω­ρων συ­ντα­ξιο­δο­τή­σε­ων αντα­να­κλά­ται στην Ελ­λά­δα στο σχε­τι­κά μικρό αριθ­μό απα­σχο­λού­με­νων στην κα­τη­γο­ρία 50-64, ως πο­σο­στό στο σύ­νο­λο του πλη­θυ­σμού αυτής της ηλι­κια­κής ομά­δας (50-64). Το πο­σο­στό αυτό μειώ­θη­κε πε­ραι­τέ­ρω το τέ­ταρ­το τρί­μη­νο 2014, ένα­ντι του τε­τάρ­του τρι­μή­νου 2007.

Η μεί­ω­ση αυτή, ωστό­σο, συν­δέ­ε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο με την δρα­μα­τι­κή άνοδο της ανερ­γί­ας παρά με τις πρό­ω­ρες συ­ντα­ξιο­δο­τή­σεις. Συ­γκε­κρι­μέ­να, αυτή η ηλι­κια­κή κα­τη­γο­ρία (50-64) επλή­γη από μια άνευ προη­γου­μέ­νου αύ­ξη­ση της ανερ­γί­ας στην διάρ­κεια της κρί­σης, αφού το πο­σο­στό ανερ­γί­ας δια­μορ­φώ­νε­ται στο 17,8% το τέ­ταρ­το τρί­μη­νο 2014, όταν ο μέσος όρος στην Ευ­ρω­ζώ­νη είναι 8,4%. Ακόμα με­γα­λύ­τε­ρο βέ­βαια είναι το πο­σο­στό ανερ­γί­ας της συ­γκε­κρι­μέ­νης ηλι­κια­κής ομά­δας στην Ισπα­νία, χώρα που επί­σης αντι­με­τω­πί­ζει έντο­νο πρό­βλη­μα ανερ­γί­ας.

Επι­πλέ­ον, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της ΕΛ­ΣΤΑΤ ο μη-οι­κο­νο­μι­κά ενερ­γός πλη­θυ­σμός ως προς το σύ­νο­λο του ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού στην Ελ­λά­δα έχει αυ­ξη­θεί από 89,1% το τέ­ταρ­το τρί­μη­νο 2007 σε 93,8% το τέ­ταρ­το τρί­μη­νο 2014. Αυτό είναι το συν­δυα­στι­κό απο­τέ­λε­σμα, με­τα­ξύ άλλων, της στα­δια­κής γή­ραν­σης του πλη­θυ­σμού, αλλά και της πρό­ω­ρης ει­σό­δου σε συ­ντα­ξιο­δο­τι­κό κα­θε­στώς.

Πέραν όμως των πα­ρεμ­βά­σε­ων για το πε­ριο­ρι­σμό του δη­μο­σιο­νο­μι­κού κό­στους βρα­χυ­πρό­θε­σμα θα πρέ­πει να αντι­με­τω­πι­σθεί και το με­γά­λο ζή­τη­μα της μα­κρο­πρό­θε­σμης βιω­σι­μό­τη­τας του ασφα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος που μπο­ρεί να υπο­θη­κεύ­σει το μέλ­λον της νέας και των επό­με­νων γε­νε­ών.

Τούτο μπο­ρεί να γίνει μέσω της αντι­με­τώ­πι­σης των προ­βλη­μά­των της γή­ραν­σης του πλη­θυ­σμού και της ανερ­γί­ας.

Πα­ράλ­λη­λα, η εκλο­γί­κευ­ση του συ­στή­μα­τος είναι απα­ραί­τη­τη ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται μία ου­σιώ­δης σχέση δι­καιο­σύ­νης με­τα­ξύ ει­σφο­ρών που πλη­ρώ­νο­νται στη διάρ­κεια του βίου και του ύψους των πα­ρε­χό­με­νων συ­ντά­ξε­ων.

Οι δη­μο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις

Σύμ­φω­να με την με­λέ­τη της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής «The 2015 Ageing Report» επι­βε­βαιώ­νο­νται οι βα­σι­κές προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελ­λά­δα μελ­λο­ντι­κά έως το 2060. Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, εκτι­μά­ται ότι η χώρα θα αντι­με­τω­πί­σει μεί­ω­ση του πλη­θυ­σμού της έως το 2060 κατά 2,5 εκατ. άτομα, φτά­νο­ντας τα 8,6 εκατ. άτομα από 11 εκατ. το 2013. Αντί­θε­τα, στη Γαλ­λία προ­βλέ­πε­ται αύ­ξη­ση του πλη­θυ­σμού στα 75,7 εκατ. το 2060, από 65,7 εκατ. το 2013.

Η προσ­δο­κώ­με­νη μεί­ω­ση του πλη­θυ­σμού στην Ελ­λά­δα οφεί­λε­ται στο χα­μη­λό πο­σο­στό γο­νι­μό­τη­τας που ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φω­θεί στο 1,58 το 2060, όταν ο μέσος όρος της Ευ­ρω­ζώ­νης θα είναι 1,72, που δεν αντι­σταθ­μί­ζε­ται από την αύ­ξη­ση του προσ­δό­κι­μου ζωής κατά την γέν­νη­ση και από την αύ­ξη­ση του προσ­δό­κι­μου ζωής των ατό­μων που είναι στα 65 έτη.

Όσον αφορά στην ηλι­κια­κή σύν­θε­ση του πλη­θυ­σμού το 2060 ανα­μέ­νε­ται αύ­ξη­ση της ηλι­κια­κής ομά­δας 65+ στο 33% του συ­νό­λου του πλη­θυ­σμού, από 20,3% το 2013, ενώ το πο­σο­στό ηλι­κια­κής ομά­δας 0-14 θα μειω­θεί στο 12,9% το 2060, από 14,6% το 2013.

Ση­μειώ­νε­ται ότι ο λόγος εξάρ­τη­σης που ορί­ζε­ται ως το πο­σο­στό των ατό­μων άνω των 65 ετών ως προς τον πλη­θυ­σμό (15-64 ετών) (old age dependency ratio) αυ­ξά­νει στα­δια­κά από το 31% το 2013 στο 42% το 2030 και τέλος στο 61% το 2060. Από τα ανω­τέ­ρω, δε­δο­μέ­νου ότι και το πο­σο­στό των ερ­γα­ζο­μέ­νων στις πα­ρα­γω­γι­κές ηλι­κί­ες των 15-64 ετών επί­σης μειώ­νε­ται στα­δια­κά στα 4,6 εκατ. από 7,2 εκατ. το 2013, είναι σαφές ότι δη­μιουρ­γού­νται σο­βα­ρές αδυ­να­μί­ες στο συ­ντα­ξιο­δο­τι­κό και ασφα­λι­στι­κό μας σύ­στη­μα σε βάθος χρό­νου.

Οσον αφορά τις μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κές πα­ρα­δο­χές, η ΕΕ εκτι­μά την δυ­νη­τι­κή ανά­πτυ­ξη της Ελ­λά­δος στο διά­στη­μα 2013-2060 στο μέσο ετή­σιο επί­πε­δο 0,7% με άνοδο αυτής λίγο πάνω από 1% από το 2030 και με­τέ­πει­τα, πο­σο­στό που δεν ευ­νο­εί ιδιαί­τε­ρα την απα­σχό­λη­ση και την άνοδο του ΑΕΠ (εκτι­μώ­με­νο ΑΕΠ σε τιμές 2013 στο τέλος του 2060 στα 258,8 δισ.).

Ση­μειώ­νε­ται ότι το πο­σο­στό της ανερ­γί­ας ανα­μέ­νε­ται να πα­ρα­μεί­νει σε πολύ υψηλό επί­πε­δο μέχρι και το 2025 (2013: 28%, 2020: 22,1%, 2025: 17,2%), προ­τού απο­κλι­μα­κω­θεί στα­δια­κά στο 7,5% το 2060 (μεί­ω­ση κατά 20,6 πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες).

Από τα πα­ρα­πά­νω φαί­νε­ται ότι κοι­νές είναι οι προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η Ευ­ρω­ζώ­νη και η Ελ­λά­δα, όπως είναι η γή­ραν­ση του πλη­θυ­σμού (τόσο για τις ηλι­κί­ες άνω των 65 ετών όσο και τις άνω των 80 ετών) σε συν­δυα­σμό με κά­ποια στα­σι­μό­τη­τα στον συ­νο­λι­κό πλη­θυ­σμό της Ευ­ρω­ζώ­νης και την εκτι­μώ­με­νη σχε­τι­κά χα­μη­λή δυ­νη­τι­κή ανά­πτυ­ξη (1,1% κατά μέσο όρο την πε­ρί­ο­δο 2013-2060). Αυτό ση­μαί­νει ότι οι πα­ρα­πά­νω προ­κλή­σεις θα πρέ­πει να αντι­με­τω­πι­σθούν από κοι­νού για την επί­τευ­ξη ενός ικα­νο­ποι­η­τι­κού συ­νο­λι­κού απο­τε­λέ­σμα­τος στην Ευ­ρώ­πη.

euro2day.gr