Οι περιοχές Natura επί (νέου) τάπητος

Ολα ξεκί­νη­σαν για τους λάθος λόγους, όπως συνήθως. Στα μέσα του 2000 το (τότε) υπουρ­γείο ΠΕΧΩΔΕ ίδρυσε τον πρώτο φορέα για τη δια­χεί­ριση προ­στα­τευό­με­νης περιο­χής στη Ζάκυνθο, λίγο μετά την παρα­πο­μπή της χώρας στο Ευρω­δι­κα­στή­ριο για την αδυ­να­μία ή/και απρο­θυ­μία της πολι­τείας να προ­στα­τεύ­σει τις περιο­χές ωοτο­κίας της καρέτα καρέτα. Ακο­λού­θη­σαν το 2002 ο φορέας για την περιοχή Σχινιά-Μαραθώνα, μετά τη δικα­στική διαμάχη για τη χωρο­θέ­τηση του ολυ­μπια­κού κωπη­λα­το­δρο­μίου και άλλοι 25 φορείς. Ακριβώς είκοσι χρόνια μετά, οι (36 πλέον) φορείς δια­χεί­ρι­σης πρό­κει­ται να καταρ­γη­θούν, μέσα από μια συνο­λική ανα­μόρ­φωση του συστή­μα­τος.

Δύο είναι τα βασικά χαρα­κτη­ρι­στικά της νέας δομής, όπως περι­γρά­φο­νται στο σχέδιο νόμου που έδωσε σε δια­βού­λευση το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Κατ’ αρχάς, δημιουρ­γεί­ται μια νέα κεντρική δομή, ο Οργα­νι­σμός Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), που υπά­γε­ται απευ­θείας στο υπουρ­γείο. Ο Οργα­νι­σμός αυτός ανα­λαμ­βά­νει σε κεντρικό επίπεδο την επι­στη­μο­νική και διοι­κη­τική υπο­στή­ριξη του συστή­μα­τος προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών, εκπονεί και παρα­κο­λου­θεί την εθνική πολι­τική και τα σχέδια δράσης. Ο Οργα­νι­σμός χωρί­ζε­ται σε δύο τομείς (βόρειου και νότιου τομέα) και σε 24 μονάδες δια­χεί­ρι­σης, στις οποίες θα συγ­χω­νευ­θούν οι σημε­ρι­νοί 36 φορείς δια­χεί­ρι­σης.

Οι μονάδες θα ασχο­λού­νται με το επι­στη­μο­νικό έργο και με την ενη­μέ­ρωση/ευαι­σθη­το­ποί­ηση των τοπικών κοι­νω­νιών. Η κάθε μονάδα θα συνε­πι­κου­ρεί­ται από μία ή περισ­σό­τε­ρες τοπικές επι­τρο­πές συμ­βου­λευ­τι­κού χαρα­κτήρα, στην οποία θα συμ­με­τέ­χουν επι­στή­μο­νες και εκπρό­σω­ποι της Αυτο­διοί­κη­σης, περι­βαλ­λο­ντι­κών οργα­νώ­σεων και παρα­γω­γι­κών φορέων.

Οσον αφορά τους πόρους για τη χρη­μα­το­δό­τηση του νέου συστή­μα­τος (που ήταν και ένα από τα βασικά ζητού­μενα την τελευ­ταία εικο­σα­ε­τία) θα χρη­μα­το­δο­τεί­ται από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό, ενώ έσοδα μπορούν να προ­έλ­θουν από ευρω­παϊκά προ­γράμ­ματα, από ήπιες εμπο­ρι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες (λ.χ. πώληση του­ρι­στι­κών ειδών), από ποσοστό των εισπρά­ξεων από τις άδειες θήρας, από εισι­τή­ριο όπου υπάρχει (λ.χ. Σαμαριά).

Ως προς το προ­στα­τευό­μενο αντι­κεί­μενο, οι περιο­χές Natura θα χωρί­ζο­νται σε τέσ­σε­ρις ζώνες κλι­μα­κού­με­νης προ­στα­σίας (από τον πυρήνα έως την περι­φε­ρειακή ζώνη), σε καθεμία από τις οποίες αντι­στοι­χού­νται συγκε­κρι­μέ­νες χρήσεις γης. Το υπουρ­γείο απέσυρε την Τετάρτη την πρό­βλεψη περί εξο­ρυ­κτι­κών δρα­στη­ριο­τή­των στους πυρήνες, ωστόσο τη δια­τή­ρησε σε όλες τις υπό­λοι­πες ζώνες, παράλ­ληλα με άλλες ασύμ­βα­τες χρήσεις.

Πώς απο­τι­μά­ται λοιπόν η πρόταση του υπουρ­γείου από ανθρώ­πους που τα τελευ­ταία χρόνια παρα­κο­λου­θούν ή εμπλέ­κο­νται στη δια­χεί­ριση των περιο­χών αυτών; «Εχω επι­φυ­λά­ξεις ως προς ορι­σμένα σημεία», λέει στην «Κ» η Ιφι­γέ­νεια Καγκά­λου, καθη­γή­τρια Οικο­λο­γίας Υδά­τι­νων Οικο­συ­στη­μά­των στο Δημο­κρί­τειο Πανε­πι­στή­μιο και πρό­ε­δρος του φορέα της λίμνης Κάρλας τα τελευ­ταία 10 χρόνια. «Υπήρχαν πολλές δυσλει­τουρ­γίες στο σύστημα. Οι φορείς ακρο­βα­τού­σαμε ανάμεσα στον ρόλο μιας περι­βαλ­λο­ντι­κής οργά­νω­σης και ενός κρα­τι­κού φορέα. Επι­πλέον, επί δύο δεκα­ε­τίες δεν είχαν δοθεί τα απα­ραί­τητα εργα­λεία στους φορείς για να ασκή­σουν το έργο τους, υπήρξε ολι­γω­ρία. Η δημιουρ­γία ενός κεντρι­κού φορέα έχει κάποια πλε­ο­νε­κτή­ματα, όπως το ότι θα λυθεί το χρη­μα­το­δο­τικό πρό­βλημα και θα υπάρξει οργα­νω­τική και διοι­κη­τική υπο­στή­ριξη. Εχω όμως επι­φυ­λά­ξεις για την αυτο­τέ­λεια και την ευε­λι­ξία των νέων “μονάδων” σε σχέση με τους φορείς δια­χεί­ρι­σης. Για παρά­δειγμα, αν θα είναι σε θέση να γνω­μο­δο­τή­σουν αρνη­τικά σε ένα έργο, ή θα υπο­κύ­πτουν στις πιέσεις των ανω­τέ­ρων τους. Νομίζω ότι η κατάρ­γηση των φορέων απο­φα­σί­στηκε πρό­χειρα».

«Επί της αρχής δεν είναι προ­βλη­μα­τικό», εκτιμά η Θεοδότα Νάντσου, υπεύ­θυνη περι­βαλ­λο­ντι­κής πολι­τι­κής στην οργά­νωση WWF. «Οι φορείς είχαν όντως μεγάλο διοι­κη­τικό φόρτο, επο­μέ­νως η κεντρική δια­χεί­ριση είναι καλή ώστε οι μονάδες να ασχο­λού­νται μόνο με το επι­στη­μο­νικό έργο. Πρέπει, ωστόσο, να δούμε πώς θα στε­λε­χω­θεί και θα λει­τουρ­γή­σει ο ΟΦΥΠΕΚΑ. Οσον αφορά τις χρήσεις γης, επί της αρχής είναι καλό να υπάρχει ένα ενιαίο σύστημα, ώστε να μην επι­λέ­γει ο καθένας ό,τι θέλει. Υπάρ­χουν όμως λάθη: για παρά­δειγμα το δάσος είναι μια οικο­λο­γική κάλυψη και όχι χρήση γης, που να επι­τρέ­πε­ται ή όχι και, κυρίως, να αλλάζει. Για πρώτη φορά επι­τρέ­πο­νται κτίρια σε πυρήνες προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών. Επίσης, σε όλες τις ζώνες πλην του πυρήνα επι­τρέ­πο­νται μεταλ­λευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες και εξο­ρύ­ξεις υδρο­γο­ναν­θρά­κων –από τι πρέπει να προ­στα­τευ­θεί μια Natura, αν όχι από βιο­μη­χα­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις υψηλής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας; Το πρό­βλημα που δημιουρ­γεί­ται τελικά είναι πολ­λα­πλό, γιατί επι­δει­νώ­νο­νται και η νομο­θε­σία και η περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία».

Οι χρήσεις γης

«Κατά τη γνώμη μου είναι μια σοβαρή μεταρ­ρυθ­μι­στική πρω­το­βου­λία», εκτιμά ο Πανα­γιώ­της Δημό­που­λος, καθη­γη­τής Βοτα­νι­κής και Οικο­λο­γίας στο Πανε­πι­στή­μιο Πατρών. «Η ύπαρξη ενός κεντρι­κού οργα­νι­σμού με επι­τε­λικό ρόλο ήταν απα­ραί­τητη, ώστε οι νέες μονάδες να μπορούν να επι­βλέ­ψουν την εφαρ­μογή των δια­χει­ρι­στι­κών σχεδίων, που είναι και ο ρόλος τους. Τα διοι­κη­τικά συμ­βού­λια των φορέων συχνά ανα­πα­ρή­γα­γαν ένα κομ­μα­τικό σύστημα – έχω κι εγώ δια­τε­λέ­σει πρό­ε­δρος φορέα στην Πίνδο και γνωρίζω, μπλέ­καμε τη διοί­κηση με τη δια­χεί­ριση. Εχω όμως επι­φυ­λά­ξεις για τις επι­τρε­πό­με­νες χρήσεις γης, ορι­σμέ­νες από τις οποίες είναι ασύμ­βα­τες με τον χαρα­κτήρα των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών. Νομίζω ότι στον πυρήνα και στην πρώτη ζώνη των προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών πρέπει να είμαστε πολύ πιο αυστη­ροί. Ειδικά για τις ΑΠΕ, νομίζω ότι πρέπει να ελέγ­χο­νται σοβαρά οι εναλ­λα­κτι­κές και να συνε­κτι­μά­ται η επί­δραση στη βιο­ποι­κι­λό­τητα, όχι απλά να πηγαί­νουμε στην “εύκολη λύση” που είναι οι κορυ­φο­γραμ­μές. Οχι όποιος υπο­βά­λει αίτηση για αιολικό πάρκο σε Natura να θεω­ρεί­ται δεδο­μένο ότι θα τη λάβει».

πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος