Το νεκροταφείο βρεφών στην Αστυπάλαια στις σημαντικότερες ανακαλύψεις της Αρχαιολογικής Εταιρίας

Σε εξέδρες, το ένα δίπλα στο άλλο, έθαβαν οι αρχαίοι κάτοι­κοι της Αστυ­πά­λαιας τα βρέφη κατά την 5η/4η χιλιε­τία.

Τα ευρή­ματα ανα­σκα­φής στο Βαθύ βεβαιώ­νουν πως οι ταφές γίνο­νταν οργα­νω­μένα και με τελε­τουρ­γίες. Η συνή­θεια της ύστερης νεο­λι­θι­κής/πρώιμης εποχής του χαλκού απα­ντά­ται και σε άλλη ανα­σκαφή στο νησί, όπου και πάλι έχουν ταφεί μαζί βρέφη, αυτήν τη φορά κατά τη γεω­με­τρική περίοδο.

Μονα­δικό στον κόσμο το νεκρο­τα­φείο βρεφών με ταφές σε πήλινα αγγεία, που έχει απο­κα­λυ­φθεί στην Αστυ­πά­λαια. Η ανα­σκαφή έφερε στο φως πάνω από 2.500 χιλιά­δες ταφές βρεφών, κυρίως νεο­γέν­νη­των μωρών, τα οποία είχαν ενα­πο­τε­θεί μέσα σε πήλινα αγγεία, σύμφωνα με έναν τρόπο ταφής που ονο­μά­ζε­ται εγχυ­τρι­σμός.

Η ταφή μέσα σε πήλινα αγγεία αρχικά χύτρες, αλλά και υδρίες, πίθους, αμφο­ρείς ή και άλλα σχήματα αγγείων, ήταν ο πιο συνη­θι­σμέ­νος τρόπος ταφής στην αρχαία εποχή για μωρά, συμ­βο­λί­ζο­ντας πιθανόν τη μήτρα της μητέρας τους.

Οι τάφοι των βρεφών με τους εγχυ­τρι­σμούς απο­κα­λύ­φθη­καν στη θέση Κυλίν­δρα.

Η ταφή του βρέφους γινόταν συνήθως από οπή που ανοι­γό­ταν στην κοιλιά του αγγείου, η οποία στη συνέ­χεια καλυ­πτό­ταν με το ίδιο τεμάχιο που είχε απο­κο­πεί ή ακόμη και με κάποια πέτρα.

Οι επι­στή­μο­νες πιθα­νο­λο­γούν ότι στην περιοχή υπήρχε ιερό της γεω­με­τρι­κής εποχής, όπου έρχο­νταν πιστοί για να ενα­πο­θέ­σουν το χαμένο μωρό τους ή ακόμη και τα έμβρυα από τις αμβλώ­σεις. Στη συνέ­χεια ωστόσο το αρχικό ιερό της γεω­με­τρι­κής περιό­δου με τα χρόνια εξε­λί­χθηκε σε πανελ­λή­νιο ιερό, όπου πιστοί προ­σέρ­χο­νταν να προ­σφέ­ρουν το χαμένο μωρό τους, χωρίς κτε­ρί­σματα, το ίδιο ως αφιέ­ρωμα.

Είκοσι χρόνια ανα­ζη­τούσε το αρχαίο θέατρο της Θουρίας η Ξένη Αρα­πο­γιάννη. Στις αρχαίες πηγές δεν έχουμε ανα­φο­ρές του, υπάρ­χουν όμως σημειώ­σεις περι­η­γη­τών. Η κ. Αρα­πο­γιάννη, που σκάβει στη Θουρία επί δέκα έτη, βρήκε τα ίχνη του.

Τα ευρή­ματα

Οπως και η ίδια λέει, εντό­πισε τμήμα της ορχή­στρας, που ήταν κυκλική, και το βόρειο ανά­λημμα του κοίλου. Επίσης εντο­πί­στηκε τμήμα της πρώτης σειράς εδωλίων, όπως και ο αγωγός των ομβρίων υδάτων και η αρχή κλί­μα­κας ανόδου. Το εξαι­ρε­τικά κατε­στραμ­μένο μνημείο κατα­σκευά­στηκε τον 3ο αι. π.Χ. Η γεω­φυ­σική δια­σκό­πηση έγινε σε συνερ­γα­σία με τον καθη­γητή Λάζαρο Πολυ­με­νάκο.

Στο Ξηρο­κά­μπι Λακω­νίας, όπου ανα­σκά­πτει η Αδα­μα­ντία Βασι­λο­γάμ­βρου, έχουν εντο­πι­σθεί εδώ και χρόνια με γεω­φυ­σική δια­σκό­πηση θαμμένα οικο­δο­μικά κατά­λοιπα της μυκη­ναϊ­κής εποχής, σε έκταση του­λά­χι­στον 35 στρεμ­μά­των.

Η ανα­σκα­φέας έφερε πέρυσι στο φως κυβό­σχημο βωμό από μαλακό ασβε­στό­λιθο. Ο κ. Πετρά­κος ανέφερε: «Επάνω στον βωμό βρέ­θη­καν δυο κέρατα καθο­σιώ­σεως, επίσης από ασβε­στό­λιθο, και ένα πήλινο ειδώλιο αλόγου, και γύρω από τον βωμό έξι πήλινα ειδώλια ταύρου».

Το κτίριο πιθανώς συν­δέ­ε­ται με λατρευτικές-θρησκευτικές πρα­κτι­κές.

Εχουν εντο­πι­σθεί και άλλα χαρα­κτη­ρι­στικά λατρευ­τικά αντι­κεί­μενα και σκεύη, όπως πήλινα ειδώλια βοοει­δών και ελε­φα­ντο­στέινο ειδώλιο ανδρι­κής μορφής που κρατάει νεαρό μοσχα­ράκι ή ταύρο, μεγάλο πήλινο ρυτό σε σχήμα κεφαλής ταύρου, λίθινη πρόχους με διπλό χείλος, δύο μεγάλοι τρί­τω­νες κ.ά.

Συνέ­χεια στον εντο­πι­σμό βρα­χο­γρα­φιών είχαμε στο Βαθύ Αστυ­πά­λαιας, όπου ανα­σκά­πτει ο Ανδρέας Βλα­χό­που­λος (ανα­σκαφή Πανε­πι­στη­μίου Ιωαν­νί­νων και Αρχαιο­λο­γι­κής Εται­ρείας). Το κορυ­φαίο περσινό εύρημα όμως είναι η συνέ­χεια από το νεκρο­τα­φείο βρεφών.

Ο ανα­σκα­φέας σημειώ­νει πως πρό­κει­ται για ταφές βρεφών που γίνο­νται σε οργα­νω­μένο χώρο. Μέχρι στιγμής έχουν εντο­πι­σθεί δύο ογκο­λι­θι­κές ορθο­γώ­νιες εγκα­τα­στά­σεις στις οποίες τα βρέφη θάβο­νται μέσα σε πίθους (εγχυ­τρι­σμοί) σε σειρά και επάνω σε εξέδρες. Τα κτε­ρί­ζουν γύρω γύρω με όστρακα και εργα­λεία. Εξαί­ρεση μια οστέινη χάνδρα, που τοπο­θε­τή­θηκε σε πίθο, ενδε­χο­μέ­νως κρυφά.

Ο Δρ Βλα­χό­που­λος με τον καθη­γητή Simon Hillson (University College, London) μελε­τούν με μικρο­α­να­σκαφή τα σκε­λε­τικά κατά­λοιπα των βρεφών στο εργα­στή­ριο. Επειδή δεν είναι δυνατή η εξαγωγή DNA, ανα­ζη­τού­νται άλλα χαρα­κτη­ρι­στικά ώστε να εξα­χθούν ανθρω­πο­λο­γικά συμπε­ρά­σματα.

Ο ανα­σκα­φέας, σε συνερ­γα­σία με το Cyprus Institute όπως και με το Wiener Lab της Αμε­ρι­κα­νι­κής Σχολής Κλα­σι­κών Σπουδών στην Αθήνα, δια­πι­στώ­νει από την επί­πλευση (πλύσιμο) των χωμάτων ότι υπήρχε τελε­τουρ­γική καύση σπόρων. Η καύση των προ­σφο­ρών, μαζί με τα κοχύλια, τη χάντρα και τα εργα­λεία, «δια­μορ­φώ­νουν έναν εθιμικό ορί­ζο­ντα ταφικών πρα­κτι­κών που πρώτη φορά παρα­κο­λου­θούμε για την 4η χιλιε­τία π.Χ.» ανα­φέ­ρει στο «Εθνος».

Η Αρχαιο­λο­γική Εται­ρεία οργα­νώ­νει το φετινό της μπαζάρ βιβλίων την Πέμπτη, την Παρα­σκευή και το Σάββατο 11, 12 και 13 Μαΐου 2017, στη μεγάλη αίθουσα του μεγάρου της, Πανε­πι­στη­μίου 22. Ο κατά­λο­γος εμφα­νί­ζε­ται στην ιστο­σε­λίδα της: www.archetai.gr.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ-ΕΘΝΟΣ/archaiologia.gr