• Στο επίκεντρο 2 κτηματολογικές μερίδες που πέρασαν από ιταλική διοίκηση σε ελληνική κυριότητα, η διαδρομή μεταβιβάσεων και η αξίωση περί de facto απαλλοτρίωσης
Η υπόθεση που είχε προκαλέσει διαχρονικά συζήτηση στη Ρόδο, λόγω του ιστορικού της φορτίου και των προεκτάσεων που αποδίδονται σε διεκδικήσεις μουσουλμανικών περιουσιών στα Δωδεκάνησα, οδηγήθηκε τελικά σε συζήτηση χθες.
Η υπόθεση αφορά στην προσφυγή της Νιλγκούν Μπαράι, κατοίκου Άγκυρας, και των καθολικών διαδόχων του Αμπντουραχμάν Νατζί Ακμάν, οι οποίοι ζητούν την εξαφάνιση της απόφασης 62/2024 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρόδου.
Η απόφαση αυτή απέρριψε τις αγωγές τους κατά του Ελληνικού Δημοσίου, κρίνοντάς τες απαράδεκτες λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος.
Από την ιταλική απαλλοτρίωση του 1940 έως την ελληνική κυριότητα
Τα επίδικα ακίνητα, με κτηματολογικούς αριθμούς V-292 και V-293 οικοδομών Ρόδου, απαλλοτριώθηκαν με τα διατάγματα του Ιταλού κυβερνήτη στις 13 Μαΐου 1940, για λόγους δημοσίας ωφέλειας. Σύμφωνα με το Ελληνικό Δημόσιο, οι τότε ιδιοκτήτες είχαν αποζημιωθεί, καθώς το Ιταλικό Δημόσιο είχε καθορίσει σχετική αποζημίωση, η οποία μεταφέρθηκε μέσω της Μικτής Οικονομικής Επιτροπής και κατέληξε στην Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, οι εναγόμενοι υποστηρίζουν πως ουδέποτε έλαβαν χρήματα ή ειδοποίηση για τις απαλλοτριώσεις αυτές.
Μετά τη συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947, όλα τα ακίνητα του Ιταλικού Δημοσίου στη Δωδεκάνησο περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο. Τα συγκεκριμένα ακίνητα εντάχθηκαν αρχικά στον Οργανισμό Ακίνητης Περιουσίας Δημοσίου Δωδεκανήσου το 1955 και αργότερα πουλήθηκαν, εν μέρει, σε ιδιώτες και οικοδομικούς συνεταιρισμούς. Το υπόλοιπο τμήμα παρέμεινε στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου.
Η πρωτόδικη απόφαση και το σκεπτικό της
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου, με την απόφαση 62/2024, απέρριψε τις δύο αγωγές των Τούρκων υπηκόων, κρίνοντας ότι οι ενάγοντες δεν διαθέτουν έννομο συμφέρον, καθώς οι ίδιοι συνομολογούν ότι η κατάληψη των ακινήτων έγινε ήδη από το 1940. Το Δικαστήριο έλαβε υπόψη του πως από το 1940 έως σήμερα έχει παρέλθει το χρονικό διάστημα που απαιτείται για τη συμπλήρωση της κτητικής παραγραφής ή χρησικτησίας, σύμφωνα με τον Κτηματολογικό Κανονισμό Δωδεκανήσου.
Επίσης, σημείωσε ότι ακόμη κι αν θεωρηθεί πως η απαλλοτρίωση δεν συντελέστηκε πλήρως, η κυριότητα ανήκει πλέον στο Ελληνικό Δημόσιο λόγω έκτακτης χρησικτησίας.
Το Δικαστήριο επικαλέστηκε αποφάσεις του Αρείου Πάγου, οι οποίες αναγνωρίζουν την κτήση κυριότητας από το Δημόσιο σε περιπτώσεις που η κατοχή ασκείται για μακρύ χρονικό διάστημα χωρίς αντιδράσεις των αρχικών ιδιοκτητών.
Το περιεχόμενο της έφεσης: επιχειρήματα και αιτιάσεις
Οι εκκαλούντες θεωρούν την πρωτόδικη απόφαση εσφαλμένη, ισχυριζόμενοι ότι το δικαστήριο δεν αιτιολόγησε ειδικά την έλλειψη εννόμου συμφέροντος. Υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή της χρησικτησίας στην υπόθεσή τους είναι αντισυνταγματική και αντίθετη στο άρθρο 4 του Συντάγματος περί ισότητας των πολιτών ενώπιον του νόμου, καθώς το Δημόσιο –όταν ενεργεί ως ιδιώτης– δεν μπορεί να επικαλείται ευνοϊκότερη μεταχείριση. Επίσης, κάνουν λόγο για παραβίαση διεθνών συμβάσεων, όπως της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (άρθρο 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου) και του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, που προστατεύουν το δικαίωμα της ιδιοκτησίας.
Η έφεση επικαλείται ακόμη τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (όπως την υπόθεση Παπαμιχαλόπουλος κατά Ελλάδας, 1993), όπου αναγνωρίζεται ότι η de facto απαλλοτρίωση χωρίς αποζημίωση συνιστά παραβίαση του δικαιώματος στην περιουσία. Οι εφεσίβλητοι επιμένουν ότι ουδέποτε καταβλήθηκε αποζημίωση ούτε ολοκληρώθηκε νομίμως διαδικασία απαλλοτρίωσης.
Η στάση του Ελληνικού Δημοσίου
Το Ελληνικό Δημόσιο, ως διάδοχο του Ιταλικού, έχει απορρίψει κατηγορηματικά τις αιτιάσεις, υπογραμμίζοντας ότι οι αποζημιώσεις είχαν προβλεφθεί από το 1940 και πως τα ακίνητα κατελήφθησαν νομίμως, ενώ στη συνέχεια εντάχθηκαν στο ελληνικό νομικό καθεστώς δυνάμει διεθνών συνθηκών. Το Δημόσιο επικαλείται ακόμη τη συνεχή και ειρηνική νομή των ακινήτων για πάνω από οκτώ δεκαετίες, γεγονός που θεμελιώνει την κυριότητά του ακόμη και κατά τις διατάξεις περί χρησικτησίας.
Σύμφωνα με τη θέση του, η οποιαδήποτε σημερινή διεκδίκηση στερείται νομικής βάσης, καθώς έχει επέλθει παραγραφή κάθε σχετικού δικαιώματος, ενώ η κυριότητα ανήκει πλέον στο Ελληνικό Δημόσιο κατά πλήρη και αδιάκοπη νομή.
Το συνολικό ποσό που αξιώνουν και οι επιμέρους απαιτήσεις
Η οικονομική διάσταση της υπόθεσης αποτυπώνεται με συγκεκριμένα ποσά στις προτάσεις που έχουν κατατεθεί. Για την πρώτη ενάγουσα αναφέρεται αξίωση 2.848.076,3 ευρώ, ενώ για κάθε έναν από τους λοιπούς ενάγοντες αναφέρεται ποσό 632.905,3 ευρώ, με αιτήματα περί τοκοφορίας από 14 Μαΐου 1940 ως επομένη de facto απαλλοτρίωσης ή άλλως από την επίδοση, όπως διατυπώνεται στο κείμενο.
Με βάση αυτά τα αριθμητικά δεδομένα, το συνολικό ποσό που τίθεται ως αξίωση στην υπόθεση διαμορφώνεται σε 4.746.792,2 ευρώ.
Το ίδιο υλικό περιλαμβάνει και αναλυτικές αριθμητικές αναπτύξεις για την κατάληξη στο ποσό των 632.905,3 ευρώ για κάθε έναν από τους λοιπούς ενάγοντες, καθώς και επιμέρους υπολογισμούς που οδηγούν σε συνολικό ποσό 949.358,2 ευρώ σε άλλη αναπτυγμένη ενότητα των προτάσεων.
Πολιτικές και διπλωματικές προεκτάσεις και το βάρος της απόφασης που αναμένεται
Πέρα από την καθαρά δικαστική της εξέλιξη, η υπόθεση βρίσκεται σε πεδίο αυξημένης ευαισθησίας, καθώς τουρκικά μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις έχουν κατά καιρούς εμφανίσει ανάλογες διεκδικήσεις ως ζήτημα διεθνούς ατζέντας, με αναφορές σε πρόθεση μεταφοράς του θέματος σε διεθνή φόρα και τελικό προορισμό το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην ελληνική πλευρά, ωστόσο, η προσέγγιση που έχει περιγραφεί είναι ότι πρόκειται για υπόθεση αστικής φύσεως, με ιστορικά και νομικά τετελεσμένα που δεν αλλάζουν το καθεστώς κυριαρχίας, ανεξάρτητα από τον δημόσιο θόρυβο.
Ως πληρεξούσιος δικηγόρος των εκκαλούντων παρέστη ο κ. Αναστάσιος Ε. Μπακαλούμας.
