Αιολική διάβρωση σε Ανατολική Κρήτη, νησιά του Αιγαίου

Το φαι­νό­μενο εμφα­νί­ζε­ται κυρίως στις ξηρές και ημί­ξη­ρες περιο­χές και επη­ρε­ά­ζε­ται από τις γεω­λο­γι­κές συν­θή­κες, τις κλι­μα­τι­κές δια­κυ­μάν­σεις και την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα

Γνω­ρί­ζουμε για τη διά­βρωση των ακτών μας από τη θάλασσα. Γνω­ρί­ζουμε για τη διά­βρωση εδαφών από παρα­τε­τα­μέ­νες βρο­χο­πτώ­σεις. Υπάρχει όμως ακόμη ένα είδος διά­βρω­σης που απειλεί τα εδάφη και στην Ελλάδα: η αιολική. Πριν από λίγο καιρό, το Κέντρο Ερευνας της Κομι­σιόν ολο­κλή­ρωσε την πρώτη μεγάλη ποιο­τική μελέτη και χαρ­το­γρά­φηση του φαι­νο­μέ­νου σε όλη την ευρω­παϊκή ήπειρο. Ανα­το­λική Κρήτη, νησιά Αιγαίου και Θερ­μαϊ­κός Κόλπος είναι οι περιο­χές που απει­λού­νται περισ­σό­τερο στη χώρα μας.

Τι είναι, λοιπόν, η αιολική διά­βρωση (wind erosion); Είναι το φαι­νό­μενο της μετα­τό­πι­σης εδαφών από τον άνεμο. Εχει δύο μορφές: ο άνεμος παρα­σύ­ρει και απο­μα­κρύ­νει χαλαρά και ξηρά ιζήματα, όπως η άμμος και η σκόνη απο­γυ­μνώ­νο­ντας μια περιοχή, ή ο άερας, «οπλι­σμέ­νος» με το φορτίο που μετα­φέ­ρει, προ­σπί­πτει στα πετρώ­ματα και τα κατα­στρέ­φει ενερ­γώ­ντας σαν λίμα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν αφορά… μόνο τις ερήμους.

«Το φαι­νό­μενο εμφα­νί­ζε­ται κυρίως στις ξηρές και ημί­ξη­ρες περιο­χές και επη­ρε­ά­ζε­ται από τις γεω­λο­γι­κές συν­θή­κες, τις κλι­μα­τι­κές δια­κυ­μάν­σεις και την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα», εξηγεί στην «Κ» ο κ. Πανα­γιώ­της Πανάγος, μέλος της επι­στη­μο­νι­κής ομάδας του Joint Research Center που εκπό­νησε την έρευνα. «Κατ’ αρχάς, οι κλι­μα­τι­κές δια­κυ­μάν­σεις: η διά­βρωση εξαρ­τά­ται από την ταχύ­τητα και τη διεύ­θυνση του ανέμου, τη συχνό­τητα των βρο­χο­πτώ­σεων και την εξά­τμιση του νερού. Μετά, σημα­ντικό ρόλο παίζουν τα χαρα­κτη­ρι­στικά του εδάφους: αν έχουν άμμο, λάσπη ή πηλό, ανθρα­κικό ασβέ­στιο ή οργα­νική ύλη, κατά πόσον μπορούν να συγκρα­τή­σουν το νερό. Τέλος, μεγάλη σημασία έχει και η χρήση της γης. Οπως είναι προ­φα­νές, η βλά­στηση εμπο­δί­ζει τη διά­βρωση. Αντι­θέ­τως, οι συνέ­πειες της αιο­λι­κής διά­βρω­σης στις ευαί­σθη­τες γεωρ­γι­κές περιο­χές μπορεί να επι­τα­χυν­θούν με την ακα­τάλ­ληλη δια­χεί­ριση της γης, π.χ. αφή­νο­ντας καλ­λιερ­γή­σι­μες εκτά­σεις σε αγρα­νά­παυση για παρα­τε­τα­μέ­νες χρο­νι­κές περιό­δους, αφαι­ρώ­ντας τους φράκτες, επι­τρέ­πο­ντας την υπερ­βό­σκηση των βοσκο­τό­πων.Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι το 28% των υπο­βαθ­μι­ζό­με­νων εδαφών στον κόσμο υπό­κει­ται σε αυτή τη δια­δι­κα­σία διά­βρω­σης από τον άνεμο. Στις αγρο­τι­κές γαίες, η διά­βρωση έχει ως απο­τέ­λε­σμα την αφαί­ρεση του καλύ­τε­ρου τμή­μα­τος του εδάφους, του πιο ενεργού από βιο­λο­γι­κής απόψεως, που είναι πλούσιο σε οργα­νική ύλη και θρε­πτικά συστα­τικά. Η επα­να­λαμ­βα­νό­μενη έκθεση σε αιολική διά­βρωση μπορεί να έχει μόνιμες συνέ­πειες στην υπο­βάθ­μιση των καλ­λιερ­γού­με­νων περιο­χών».

Σε ευρω­παϊκό επίπεδο, η αιολική διά­βρωση είναι εντο­νό­τερη σε περιο­χές της Γερ­μα­νίας, στη Δανία, στην Ολλαν­δία, στην Ιβηρική Χερ­σό­νησο και στην Aνατολική Αγγλία. «Σύμφωνα με την Ευρω­παϊκή Υπη­ρε­σία Περι­βάλ­λο­ντος, περίπου 42 εκατ. εκτάρια καλ­λιερ­γού­με­νων γαιών στην Ευρώπη επη­ρε­ά­ζο­νται δυνη­τικά. Τοπικές μελέτες ανα­φέ­ρουν ότι η αιολική διά­βρωση μπορεί να επη­ρε­ά­σει τόσο τις ημί­ξη­ρες μεσο­γεια­κές περιο­χές, όσο και τις περιο­χές με πιο ήπιες κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες στον Βορρά». Στην Ελλάδα, το φαι­νό­μενο είναι συχνό­τερο στην Αν. Κρήτη, στα νησιά του Αιγαίου, στον Θερ­μαϊκό Κόλπο. «Η ποιο­τική κατα­γραφή του φαι­νο­μέ­νου από τη μελέτη μας έγινε βάσει μοντέ­λων που εφαρ­μό­ζο­νται στις ΗΠΑ και στην Κάτω Σαξονία της Γερ­μα­νίας, καθώς, όπως κατα­λα­βαί­νετε, θα ήταν αδύ­να­τον να παρα­κο­λου­θού­σαμε με ειδι­κούς αισθη­τή­ρες ολό­κληρη την ήπειρό μας», λέει ο Πανάγος.

Πώς μπορεί να αντι­με­τω­πι­στεί το φαι­νό­μενο και να ανα­κο­πεί η ερη­μο­ποί­ηση περιο­χών; «Ως επι­στή­μο­νες, προ­σπα­θούμε να εντο­πί­σουμε τις περιό­δους με μειω­μέ­νες βρο­χο­πτώ­σεις και ισχυ­ρούς ανέμους, στις οποίες το φαι­νό­μενο είναι πιο έντονο. Στις περιό­δους αυτές, πρέπει να απο­φεύ­γο­νται ορι­σμέ­νες πρα­κτι­κές, λ.χ. το όργωμα. Παράλ­ληλα, σημα­ντικό είναι να απα­γο­ρευ­τούν και οι πρα­κτι­κές εκείνες που έχουν απο­δει­χθεί κατα­στρο­φι­κές για τη διά­βρωση, όπως λ.χ. το κάψιμο των καλα­μιών, που αφήνει το έδαφος γυμνό το καλο­καίρι και ευάλωτο στην πρώτη ισχυρή βροχή», λέει ο κ. Πανάγος. Οπως είναι επόμενο, η αιολική διά­βρωση θα επη­ρε­α­στεί από την ένταση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. «Το γεγονός ότι θα έχουμε λιγό­τε­ρες βρο­χο­πτώ­σεις και αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας θα αυξήσει την επι­κιν­δυ­νό­τητα αιο­λι­κής διά­βρω­σης στη Μεσό­γειο».

Θεμα­τική στρα­τη­γική

Η Ε.Ε. έστρεψε μόλις τα τελευ­ταία χρόνια το ενδια­φέ­ρον της στα φαι­νό­μενα διά­βρω­σης. «Το 2006 ψηφί­στηκε η θεμα­τική στρα­τη­γική για το έδαφος. Κατά­λα­βαν, λοιπόν, οι Ευρω­παίοι πολι­τι­κοί ότι το έδαφος είναι ζωή και πρέπει να του δώσουμε μεγα­λύ­τερη προσοχή. Δυστυ­χώς δεν έχει θεσπι­στεί ακόμη οδηγία για το έδαφος, είναι ένα από τα εκκρεμή ζητή­ματα στην προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος. Ομως η συζή­τηση για την προ­στα­σία του εδάφους άνοιξε: από την υδατική και αιολική διά­βρωση, από τη μείωση της οργα­νι­κής ύλης, τη μείωση της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, τη στε­γα­νο­ποί­ηση ή τη συμπύ­κνωση των εδαφών, την αλάτωση, τις κατο­λι­σθή­σεις. Ολοι αυτοί είναι τομείς στους οποίους έχει πλέον ενσκή­ψει η επι­στη­μο­νική έρευνα».

Καθη­με­ρινή