Νίσυρος : η ανάσα της γης

Το ενεργό της ηφαί­στειο, τα ιαμα­τικά λουτρά, η αγάπη που τρέφουν γι’ αυτήν οι άνθρω­ποι των τεχνών, οι υπέ­ρο­χοι οικι­σμοί, αλλά και το εξαι­ρε­τικό δίκτυο των μονο­πα­τιών της την κάνουν μονα­δική.

Η Νίσυρος δεν είναι ένα νησί σαν όλα τ’ άλλα. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, δεν είναι καν νησί. Πρό­κει­ται για ένα ενεργό ηφαί­στειο, το νεα­ρό­τερο του τόξου του Νότιου Αιγαίου, με δύο του­λά­χι­στον μεγάλες εκρή­ξεις τα τελευ­ταία 45.000 χρόνια και μία ακόμα πιο κατα­στρο­φική, που σκέπασε την ευρύ­τερη περιοχή με τέφρα πριν από 16 χιλιε­τίες. Τα τελευ­ταία 130 χρόνια το ηφαί­στειο λαγο­κοι­μά­ται, αλλά οι επι­στή­μο­νες αφου­γκρά­ζο­νται προ­σε­κτικά τον καθη­με­ρινό του «βήχα». Το ηφαί­στειο της Νισύρου είναι από τα ελά­χι­στα επι­σκέ­ψιμα του πλανήτη, αφού μπορεί οποιοσ­δή­ποτε να φτάσει εκεί με το αυτο­κί­νητό του και να περάσει ώρες περι­δια­βαί­νο­ντας τους 10 υδρο­θερ­μι­κούς κρα­τή­ρες με τα υπέροχα ονόματα: Στέ­φα­νος, Πολυ­βώ­της, Αλέ­ξαν­δρος. Το από­κο­σμο τοπίο θα μπο­ρούσε να μετα­τρέ­ψει τη Νίσυρο σε παγκό­σμιο αξιο­θέ­ατο, όσο του­λά­χι­στον το ηφαί­στειο παρα­μέ­νει σε ύπνωση. Πού αλλού μπορεί να αισθαν­θεί κανείς τόσο έντονη την ανάσα της γης κάτω από τα πόδια του;

Δεν υπάρ­χουν οργα­νω­μέ­νες παρα­λίες

Ετοι­μα­στείτε λοιπόν για δια­κο­πές χωρίς ξαπλώ­στρες, beach bars, τζετ σκι και… ρακε­το­μά­χους. Εάν θελή­σετε σκιά και δροσιά στην άμμο, θα πρέπει να αγο­ρά­σετε δική σας ομπρέλα και να πάρετε μαζί σας πόσιμο νερό. Η Παχιά Αμμος αγαπάει τον γυμνι­σμό και το ελεύ­θερο κάμπινγκ, οπότε ας την απο­φύ­γουν όσοι υπο­φέ­ρουν από δυσα­νε­ξία στα σχετικά… σπορ. Εχει βεβαίως χώρο για όλους, αφού είναι απέ­ρα­ντη και απέχει 15 λεπτά με τα πόδια από το κοντι­νό­τερο πάρ­κινγκ. Εμάς πάντως θα μας βρείτε λίγο παραέξω, στις Λιες, μακριά από την πολυ­κο­σμία. Ή στους Χοχλά­κους, με τα μεγάλα βότσαλα, πέντε βήματα από το Μαν­δράκι. Αν ξεκι­νή­σουμε πρωί, μπορεί να βρούμε και χώρο κάτω από τα ελά­χι­στα αρμυ­ρί­κια, για να μη μας φάει το λιοπύρι.

Από τον Εμπο­ρείο στα Νίκια και στο Αυλάκι

Ο ορεινός οικι­σμός του Εμπο­ρειού εγκα­τα­λεί­φθηκε μετά τον σεισμό του 1933, αλλά σιγά σιγά αποκτά παλμό, αφού πολλά παρα­δο­σιακά σπίτια απο­κτούν νέους ιδιο­κτή­τες ή μετα­τρέ­πο­νται σε ξενώνες. Πολλοί τον επι­σκέ­πτο­νται για τις δύο εξαι­ρε­τι­κές ταβέρ­νες του ή για τη «φυσική σάουνα» που υπάρχει σε μια μικρή σπηλιά στην είσοδο του χωριού. Αθέατος από τη θάλασσα και σκαρ­φα­λω­μέ­νος στα τείχη της καλ­ντέ­ρας σαν από­κρη­μνο κάστρο, γνώρισε άνθηση την περίοδο της πει­ρα­τείας. Στο απέ­να­ντι χείλος του γκρεμού, τα Νικιά σάς καλω­σο­ρί­ζουν με μια κου­κλί­στικη, πολυ­φω­το­γρα­φη­μένη πλατεία (ονόματι Πόρτα), απίθανη θέα στους κρα­τή­ρες και ένα καλο­φτιαγ­μένο Ηφαι­στειο­λο­γικό Μουσείο. Η εκδρομή ολο­κλη­ρώ­νε­ται στο Αυλάκι, το παλαιό πει­ρα­τικό αγκυ­ρο­βόλι όπου δεν ζει πια κανείς. Στο λιμα­νάκι του κάναμε το καλύ­τερο μπάνιο του καλο­και­ριού.

Ο νεα­ρό­κο­σμος αγαπά τα θερμά λουτρά της

Το θαλασ­σινό και βρόχινο νερό ανα­μει­γνύ­ε­ται με τα γεω­θερ­μικά ρευστά του ανώ­τε­ρου υδρο­φό­ρου ορί­ζο­ντα και η Νίσυρος προ­σφέ­ρει ανα­κού­φιση με τα ιαμα­τικά της λουτρά σε όσους υπο­φέ­ρουν από μυο­σκε­λε­τι­κές, δερ­μα­το­λο­γι­κές και γυναι­κο­λο­γι­κές παθή­σεις. Το καυτό νερό που ανα­βλύ­ζει από διάφορα σημεία του νησιού –και από τη θάλασσα– μπορεί να ξεπε­ρά­σει τους 60 βαθμούς, αλλά τα Δημο­τικά Λουτρά (τηλ. 22420-31284), που ιδρύ­θη­καν στα τέλη του 19ου αιώνα και τελούν υπό διαρκή ανα­βάθ­μιση, μαζεύ­ουν μάλλον νεα­ρό­κο­σμο και χίπστερ παρά ανή­μπορα γερο­ντά­κια. Το καφε­νείο που βρί­σκε­ται στο ισόγειο έχει καλό φαγητό και γλυ­κό­πιοτο τσί­πουρο, ενώ τα δωμάτια του δημο­τι­κού ξενώνα που νοι­κιά­ζο­νται στους επι­σκέ­πτες, με θέα στη θάλασσα που βρί­σκε­ται μπροστά στο όμορφο κτίριο, είναι φθηνά και καθαρά. Τον παλιό καλό καιρό, λει­τουρ­γού­σαν εδώ καζίνο, θέατρο και βιβλιο­θήκη. Πρό­σφατα εξαγ­γέλ­θηκε μεγα­λε­πή­βολη επέν­δυση για δημιουρ­γία ξενο­δο­χεια­κής μονάδας 5 αστέρων και πλήρης ανα­βάθ­μιση των Λουτρών, με σύμπραξη δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα.

Τα Δημο­τικά Λουτρά γνώ­ρι­σαν στο παρελ­θόν ένδοξες μέρες. Σχε­διά­ζε­ται η πλήρης ανα­βάθ­μισή τους. (Φωτο­γρα­φία: ΝΙΚΟΛΑΣ ΜΑΣΤΟΡΑΣ)

Η αιώνια αγα­πη­μένη των καλ­λι­τε­χνών

Η ιδιαί­τερη ενέρ­γεια που μοιάζει να ανα­βλύ­ζει από το ηφαί­στειο και το σελη­νιακό τοπίο προ­σφέ­ρει έμπνευση σε πολυά­ριθ­μους καλ­λι­τέ­χνες και η Νίσυρος μετα­τρέ­πε­ται τα καλο­καί­ρια σε «νησί των τεχνών». Δεκα­πέ­ντε Ελληνες μου­σι­κοί αυτο­σχε­δί­α­ζαν επί 10 ώρες και 34 λεπτά μέσα στην καλ­ντέρα τη νύχτα της παν­σε­λή­νου του περ­σι­νού Αυγού­στου, ενώ η ταινία «Ο αρσι­βα­ρί­στας και ο Αγγελος» της Ελένης Αλε­ξαν­δράκη γυρί­στηκε εξ ολο­κλή­ρου μέσα στον κρατήρα «Στέφανο». Η ίδια η σκη­νο­θέ­τις μάλιστα και ο γλύπτης Ιάσων Καρα­ΐν­δρος διορ­γα­νώ­νουν στο νησί εδώ και δύο δεκα­ε­τίες φεστι­βάλ κινη­μα­το­γρά­φου και άλλων τεχνών με προ­βο­λές και σεμι­νά­ρια. Ο πολυ­συλ­λε­κτι­κός μη κερ­δο­σκο­πι­κός οργα­νι­σμός Στέρνα (sterna.com.gr), που ιδρύ­θηκε το 2014 από τον καλ­λι­τέ­χνη Γρηγόρη Χατζη­ιω­αν­νίδη και «συνιστά δοχείο νέων ιδεών, συνα­ντή­σεων και παρεμ­βά­σεων», με έδρα το κάστρο της Παντο­νί­κης στον Εμπο­ρειό, διορ­γα­νώ­νει κάθε Αύγου­στο έκθεση με τη συμ­με­τοχή δεκάδων Ελλήνων και ξένων καλ­λι­τε­χνών, η οποία διαρκεί όλο τον μήνα.

Ξακου­στά πανη­γυ­ρία σε ολα τα Δωδε­κά­νησα

Χτι­σμένο σε μια σπη­λαιώδη κοι­λό­τητα μέσα στο παλαιό Ενετικό κάστρο, το μονα­στήρι της Πανα­γίας Σπη­λια­νής δεσπό­ζει πάνω από την πρω­τεύ­ουσα Μαν­δράκι (με τους 700 μόνι­μους κατοί­κους) και τα βράδια μοιάζει σαν να αιω­ρεί­ται στον ουρανό. Θεω­ρεί­ται μία από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες μονές της Ορθο­δο­ξίας και προ­σελ­κύει προ­σκυ­νη­τές από όλη την Ελλάδα, ενώ πρό­σφατα (2011) την επι­σκέ­φτηκε ο Οικου­με­νι­κός Πατριάρ­χης. Η εορτή του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου συνο­δεύ­ε­ται από διήμερη κατά­νυξη και ξακου­στό πανη­γύρι, όπου ξεχω­ρί­ζουν το έθιμο της «κούπας» (χορός όπου η κοπέλα που τον σέρνει κρατάει στο χέρι ένα κύπελλο για δωρεές προς τη μονή και το νησί) και η ρεβι­θάδα στην πλατεία του χωριού. Στην άλλη άκρη του νησιού, στο Αυλάκι, το ξωκλήσι του Αγίου Παντε­λε­ή­μονα γιορ­τά­ζει στις 27 Ιουλίου με μουσική και χορό.

Οι εμι­γκρέ­δες που τιμούν τον τόπο τους

Η Νίσυρος δεν είναι φτωχό νησί. Οποιος την επι­σκε­φτεί τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο θα συνα­ντή­σει φαμί­λιες ολό­κλη­ρες που μιλούν σπαστά –ή καθόλου– Ελλη­νικά, αλλά τηρούν φιλό­τιμα το εθι­μο­τυ­πικό της εορτής. Πρό­κει­ται για τους «μπρού­κλη­δες» που επι­στρέ­φουν από τις ΗΠΑ για ολι­γο­ή­με­ρες δια­κο­πές στην πατρίδα τους. Πολλά έργα υπο­δο­μής (ή δια­τή­ρη­σης των παρα­δό­σεων) έχουν χρη­μα­το­δο­τη­θεί με τα δολάρια των εμι­γκρέ­δων του νησιού. Ενας από τους επι­φα­νέ­στε­ρους, ο 69χρονος Τζον Κατσι­μα­τί­δης, συνο­μι­λη­τής του Τραμπ και φίλος των Κλίντον, με περιου­σία 3,4 δισ. δολα­ρίων, συγκα­τα­λέ­γε­ται στη λίστα του Forbes με τους 400 πλου­σιό­τε­ρους ανθρώ­πους της Αμε­ρι­κής. Γνωστός για τη φιλαν­θρω­πική του δράση, διεκ­δί­κησε το χρίσμα των Ρεπου­μπλι­κα­νών για τη δημαρ­χία της Νέας Υόρκης το 2013. Ενας άλλος Τζον Κατσι­μα­τί­δης, της ίδιας οικο­γέ­νειας, αδελφός της ηθο­ποιού Ανθού­λας, σκο­τώ­θηκε στα 31 του στους Δίδυ­μους Πύργους: το γραφείο του βρι­σκό­ταν στον 104ο όροφο.

Πάνω από 40 μονο­πά­τια

Τα πιο πολλά είναι εύκολα, αν και κατα­λή­γουν στο Λακκί, δηλαδή στα… έγκατα της γης. Μερικά από αυτά περνούν από το Παλαιό­κα­στρο, το οχυ­ρω­μα­τικό έργο της Κλα­σι­κής Περιό­δου με τις κυκλώ­πειες πέτρες που σε κάνουν να απορείς πώς ακριβώς μετα­φέρ­θη­καν και τοπο­θε­τή­θη­καν στα τείχη. Η δημο­φι­λέ­στερη θαλάσ­σια εκδρομή για μπάνιο και εξε­ρεύ­νηση είναι στην ηφαι­στειο­γενή νησίδα Γυαλί, όπου γίνεται εξόρυξη ελα­φρό­πε­τρας. Εδώ βρέ­θη­καν ίχνη προϊ­στο­ρι­κού οικι­σμού και αρχαίου νεκρο­τα­φείου, ενώ στην Επα­νά­σταση του 1821 το νησάκι απο­τέ­λεσε κατα­φύ­γιο του Ανδρέα Μιαούλη.

Νightlife με θέα μονα­στήρι και θάλασσα

Η νυχτε­ρινή ζωή του νησιού εντο­πί­ζε­ται στη «μικρή Βενετία» στο Μαν­δράκι, στη σκιά του μονα­στη­ριού, με τα τέσσερα-πέντε αξιο­πρε­πέ­στατα καφέ-μπαρ που κλεί­νουν αργά το βράδυ και ξανα­νοί­γουν λίγες ώρες μετά για πρωινό. Στο Εναλλάξ ακού­σαμε και Radiohead, στα Λιο­τρί­δια ελλη­νικό έντεχνο και στην Προβέζα καλή τζαζ. Αλλού θα πετύ­χετε και λαϊκά, αλλά εμείς προ­τι­μή­σαμε να τα απο­φύ­γουμε. Το ζητού­μενο άλλωστε δεν ήταν η μουσική ή το ξεφά­ντωμα, αλλά ένα τρα­πε­ζάκι δίπλα στο νερό, με το κατά­φωτο μονα­στήρι να «κρέ­με­ται» πάνω από τα κεφάλια μας. Οταν βέβαια σήκωσε αεράκι, οι πιο τολ­μη­ροί γίναμε μού­σκεμα. Στην επι­στροφή, στα­μα­τή­σαμε στον φούρνο για ζεστό ψωμί και τυρό­πιτα. Θα τον εντο­πί­σετε εύκολα, εάν εμπι­στευ­τείτε τη… μύτη σας.

Οι γάτες βγαί­νουν για σου­λά­τσο στο Μαν­δράκι. Στα σοκάκια του δεν χωράνε ενο­χλη­τικά αυτο­κί­νητα. (Φωτο­γρα­φία: SHUTTERSTOCK)

Η «δεύτερη πατρίδα» του Νίκου Παπά­ζο­γλου

Στην πόρτα ενός όμορφου σπιτιού στα Νικιά υπο­δέ­χε­ται πένθιμα τον ανυ­πο­ψί­α­στο περα­στικό ένα κόκκινο φουλάρι. Εδώ ήταν η «θερινή κατοι­κία» του Θεσ­σα­λο­νι­κιού καλ­λι­τέ­χνη, που περ­νούσε στο νησί εβδο­μά­δες ολό­κλη­ρες τρα­γου­δώ­ντας, συζη­τώ­ντας και πίνο­ντας τσί­πουρα, με σημείο ανα­φο­ράς το στέκι του Αντρί­κου, το καφε­νείο «Βάρδα στε­να­χώ­ρια», στην Πλατεία Ηλι­κιω­μέ­νης στο Μαν­δράκι. Ο Παπά­ζο­γλου έφυγε από τη ζωή τον Απρίλιο του 2011, στα 63 του χρόνια. Το σπίτι στα Νικιά έμεινε στην οικο­γέ­νειά του και το φουλάρι μοιάζει με αναμ­μένο κερί στη μνήμη του.

Το καφε­νείο του Αντρί­κου ήταν το στέκι του Νίκου Παπά­ζο­γλου. (Φωτο­γρα­φία: ΚΛΑΙΡΗ ΜΟΥΣΤΑΦΕΛΛΟΥ)

Καθη­με­ρινή