Σωτ. Σέρμπος: «Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Ερντογάν είναι ότι έχει χτυπηθεί ο πυρήνας της αξιοπιστίας του στις ΗΠΑ»

Ο κ. Σω­τή­ρης Σέρ­μπος είναι επί­κου­ρος κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Πο­λι­τι­κής στο Δη­μο­κρί­τειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θρά­κης και ερευ­νη­τι­κός εταί­ρος στο Jean Monnet European Centre of Excellence, ΕΚΠΑ.

Στη συ­νέ­ντευ­ξη που πα­ρα­χώ­ρη­σε στην «δη­μο­κρα­τι­κή» μι­λά­ει για τις εξε­λί­ξεις με την Τουρ­κία, για τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις αλλά και για τις επερ­χό­με­νες εκλο­γές στην γεί­το­να που θα απο­τε­λέ­σουν ση­μείο ανα­φο­ράς για τις επό­με­νες κι­νή­σεις του Ταγίπ Ερ­ντο­γάν.

• Κύριε Σέρ­μπο, να ξε­κι­νή­σου­με από τις εξε­λί­ξεις με την γεί­το­να Τουρ­κία και την συ­νε­χή προ­κλη­τι­κό­τη­τά της απέ­να­ντι στην χώρα μας. Θα ήθελα το σχό­λιό σας.

Στην πα­ρού­σα φάση, υπάρ­χει μια στρο­φή πο­λι­τι­κής από τις ΗΠΑ ένα­ντι της Τουρ­κί­ας. Και αυτό οφεί­λε­ται σε μια σειρά πα­ρα­γό­ντων όσον αφορά στο εύρος της αυ­το­νό­μη­σης που πλέον είναι ‘ανε­κτό’ από τους ίδιους τους αμε­ρι­κα­νούς, σε αυτό το ση­με­ρι­νό γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον (μετά την 24η Φε­βρουα­ρί­ου, οπότε έγινε και η ρω­σι­κή ει­σβο­λή στην Ου­κρα­νία). Το με­γα­λύ­τε­ρο πρό­βλη­μα για τον Ερ­ντο­γάν και την δια­πραγ­μά­τευ­σή του, είναι ότι έχει χτυ­πη­θεί ο πυ­ρή­νας της αξιο­πι­στί­ας του, προ­κα­λώ­ντας διάρ­ρη­ξη ανά­με­σα στον ίδιο και στην Δύση. Η πε­ρί­πτω­ση της Σου­η­δί­ας και της Φιν­λαν­δί­ας, ου­σια­στι­κά απο­τε­λεί την ‘κο­ρυ­φή του πα­γό­βου­νου’. Αυτό το αντι­λαμ­βά­νο­νται πολύ πιο εύ­κο­λα και πολύ πιο έκ­δη­λα, τόσο οι δυ­τι­κοί όσο και η διε­θνής κοινή γνώμη.

Ασφα­λώς όλα αυτά, φιλ­τρά­ρο­νται και μέσα από τις εκλο­γές στην Τουρ­κία που για τον Ερ­ντο­γάν έχου­με μια υπαρ­ξια­κή διά­στα­ση –άρα, ερ­γα­λειο­ποιεί εκ νέου την εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή, όσον αφορά στην σχέση του με την Δύση και ασφα­λώς τον πα­ρά­γο­ντα θρη­σκεία και Ισλάμ. Τώρα του δό­θη­κε μια πρώ­της τά­ξε­ως ευ­και­ρία, μετά το κά­ψι­μο του Κο­ρα­νί­ου σε κά­ποιες χώρες, οπότε παί­ζει και το ‘αντι-δυ­τι­κό’ χαρτί, με ένα αντι-αποι­κια­κό πρό­ση­μο, αφού ο Ερ­ντο­γάν δεν απευ­θύ­νε­ται μόνον στο τουρ­κι­κό εκλο­γι­κό σώμα, αλλά ευ­ρύ­τε­ρα στους αρα­βι­κούς πλη­θυ­σμούς, στους μου­σουλ­μα­νι­κούς πλη­θυ­σμούς. Αυτό είναι και μία από τις με­γά­λες φι­λο­δο­ξί­ες της Τουρ­κί­ας. Νο­μί­ζω ότι εδώ πρέ­πει να υπάρ­χει ένα ισχυ­ρό όπλο εκ μέ­ρους των δυ­τι­κών μέχρι να δούμε ποια θα είναι η επό­με­νη μέρα στην Τουρ­κία (μετά τις εκλο­γές). Αντι­λαμ­βά­νε­στε πά­ντως, πως όλα αυτά απο­τε­λούν και στοι­χεία ανορ­θο­λο­γι­κής πο­λι­τι­κής εκ μέ­ρους της γεί­το­νος –κι εδώ, είναι ένα λάθος που κά­νου­με εδώ στην Ελ­λά­δα, να θε­ω­ρού­με ότι είναι μια χώρα που λει­τουρ­γεί, ορ­θο­λο­γι­κά. Δεν είναι όμως έτσι. Κι αν θέ­λε­τε, εξαι­τί­ας αυτής της πο­λι­τι­κής της (προ­φα­νώς και γι’ αυτό υπάρ­χει όλη αυτή η ανα­θε­ω­ρη­τι­κή τάση που υπάρ­χει) της στε­ρεί και τα πλε­ο­νε­κτή­μα­τα που θα είχε εάν είχε επι­λέ­ξει μια αλ­λα­γή πο­ρεί­ας –και πάλι όμως, σχε­τι­κής και αλά κάρτ σύ­μπλευ­σης με την Δύση, όπως το αντι­λαμ­βά­νε­ται η Τουρ­κία ένα­ντι της αυ­το­νο­μί­ας της. Ωστό­σο, στο κομ­μά­τι της αξιο­πι­στί­ας της, είναι αυτό που κάνει την δια­φο­ρά.

Νο­μί­ζω πως το ανορ­θο­λο­γι­κό της κομ­μά­τι εκ­φρά­ζε­ται στο γε­γο­νός πως η Τουρ­κία υπερ­τι­μά τον εαυτό της, θε­ω­ρώ­ντας πως θα έχου­με μια πε­ραι­τέ­ρω επι­τα­χυ­νό­με­νη δια­δι­κα­σία, σχε­τι­κής υπο­χώ­ρη­σης της Δύσης, οπότε αυτό το κενό της δίνει με­γα­λύ­τε­ρα πε­ρι­θώ­ρια να εκ­βιά­ζει, να ζητά ανταλ­λάγ­μα­τα κ.λπ. ώστε να κρα­τη­θεί σε μια με­γα­λύ­τε­ρη τρο­χιά.

Το πιο εν­δια­φέ­ρον στοι­χείο όμως, είναι ότι έχου­με μια στρο­φή πο­λι­τι­κής από τις ΗΠΑ που πε­ρι­μέ­νει όμως τα απο­τε­λέ­σμα­τα των εκλο­γών.

Όλα αυτά, έχουν αντί­κτυ­πο στην θέση και στον ρόλο της Ελ­λά­δας και στα ίδια τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά αφού η χώρα μας, βγαί­νει ξε­κά­θα­ρα ανα­βαθ­μι­σμέ­νη από όλη αυτή την υπό­θε­ση. Όπως είχε πει πα­λαιό­τε­ρα ο Τζέιμς Μπέι­κερ* ‘όταν οι τε­κτο­νι­κές πλά­κες της Ιστο­ρί­ας με­τα­κι­νού­νται, πρέ­πει κι εσύ να με­τα­κι­νη­θείς μαζί τους’! Αυτό λοι­πόν, επη­ρε­ά­ζει όλες τις με­γά­λες χώρες –πόσω μάλ­λον τις πε­ρι­φε­ρεια­κές δυ­νά­μεις κ.λπ. Η Ελ­λά­δα όμως έχει απτά οφέλη, αφού επι­στρέ­φει στον χάρτη και πλέον απο­τε­λεί βα­σι­κό πα­ρά­γο­ντα της πε­ρι­φε­ρεια­κής ισορ­ρο­πί­ας δυ­νά­με­ων –με­τα­ξύ άλλων και ως ανά­σχε­ση και ανα­χαί­τι­ση της ίδιας της Τουρ­κί­ας, μέχρι του­λά­χι­στον να αλ­λά­ξει ρότα, όσον αφορά στο ανα­θε­ω­ρη­τι­κό της πλαί­σιο.

• Η αλή­θεια είναι πά­ντως, ότι τα βλέμ­μα­τα όλων, είναι στραμ­μέ­να στις εκλο­γές που θα γί­νουν στην Τουρ­κία. Κατά πόσο θα μπο­ρού­σε να… ξε­φύ­γει η προ­κλη­τι­κό­τη­τα και να έχου­με θερμό επει­σό­διο; Υπάρ­χει πάντα μία ανη­συ­χία με τον Ερ­ντο­γάν.

Κοι­τάξ­τε, δεν έχου­με ακόμη όλα τα δε­δο­μέ­να μπρο­στά μας. Ο Ερ­ντο­γάν θα εκτι­μή­σει τα πι­θα­νά οφέλη αλλά και το πι­θα­νό κό­στος εάν προ­βεί σε κά­ποια κί­νη­ση (από την ρη­το­ρι­κή έντα­ση σε κά­ποια πο­λε­μι­κή επί­θε­ση). Υπάρ­χουν ακόμη αστάθ­μη­τοι πα­ρά­γο­ντες π.χ. οι έρευ­νες της κοι­νής γνώ­μης, η αντι­πο­λί­τευ­ση, τι θα γίνει στη Συρία, οι εξε­λί­ξεις με Σου­η­δία και Φιν­λαν­δία κ.λπ. Θα εκτι­μή­σει τα νέα δε­δο­μέ­να και βε­βαί­ως, πως θα εξε­λι­χθούν οι σχέ­σεις του με την Δύση –με πε­ραι­τέ­ρω απο­μό­νω­ση. Ο Ερ­ντο­γάν όμως, πα­ρα­μέ­νει ο ίδιος και είναι σι­βυλ­λι­κός: προ­τι­μούν να τον ανέ­χο­νται, να δια­πραγ­μα­τεύ­ο­νται μαζί του –δη­λα­δή ο ‘τρε­λός’ του χω­ριού. Ωστό­σο, με τα μέχρι τώρα δε­δο­μέ­να, δεν είναι στις άμε­σες προ­τε­ραιό­τη­τές του ένα εν­δε­χό­με­νο να επι­τε­θεί στην Ελ­λά­δα. Επι­πλέ­ον, υπάρ­χουν πολλά μη­νύ­μα­τα από όλες τις ισχυ­ρές δυ­τι­κές πρω­τεύ­ου­σες (με πρώ­τες τις ΗΠΑ) που είναι με το μέρος μας.

• Πά­ντως, στις ΗΠΑ υπάρ­χουν διά­φο­ρες φωνές και μά­λι­στα κά­ποιοι, επι­λέ­γουν να κρα­τούν ισορ­ρο­πί­ες απέ­να­ντι στις απαι­τή­σεις της Τουρ­κί­ας.

Οι ΗΠΑ έχουν προ­χω­ρή­σει σε μια ‘δια­με­ρι­σμα­το­ποί­η­ση’ των σχέ­σε­ών τους με την Τουρ­κία. Στην Ελ­λά­δα, προ­σλαμ­βά­νου­με τις αμε­ρι­κα­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις μόνο μέσω των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών. Αυτό είναι ένα σφάλ­μα. Διότι υπάρ­χει ένα με­γά­λο τρί­γω­νο που πε­ρι­λαμ­βά­νει την Μέση Ανα­το­λή, τον Νότιο Καύ­κα­σο και κατ’ επέ­κτα­ση την Κε­ντρι­κή Ασία, που αυτά όλα είναι θέ­μα­τα που βρί­σκο­νται πολύ ψηλά στην αμε­ρι­κα­νι­κή ατζέ­ντα. Όμως, επα­να­λαμ­βά­νω, είναι ση­μα­ντι­κό ότι το παι­χνί­δι παί­ζε­ται δια­φο­ρε­τι­κά (το παι­χνί­δι ‘μα­στί­γιο και κα­ρό­το’ που λένε).

Επα­να­λαμ­βά­νω, είναι ακόμη πολύ νωρίς να γνω­ρί­ζου­με τι θα γίνει μετά τις εκλο­γές στην Τουρ­κία. Θα ήθε­λαν μια αλά κάρτ σύ­μπλευ­ση με­τα­ξύ των δύο χωρών θε­ω­ρώ­ντας ότι είναι ωφέ­λι­μο και για τις δύο χώρες. Άλ­λω­στε, η Τουρ­κία είναι μια πε­ρι­φε­ρεια­κή δύ­να­μη, αλλά δεν είναι ακόμη μια υπερ­δύ­να­μη. Να ση­μειώ­σου­με ότι και η τουρ­κι­κή οι­κο­νο­μία, πα­ρα­μέ­νει πολύ εξαρ­τη­μέ­νη από την Δύση…

*Τζέιμς Μπέι­κερ: πρώην κυ­βερ­νη­τι­κός αξιω­μα­τού­χος και πο­λι­τι­κή προ­σω­πι­κό­τη­τα των ΗΠΑ, που υπη­ρέ­τη­σε ως 61ος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών των Ηνω­μέ­νων Πο­λι­τειών υπό την Κυ­βέρ­νη­ση Τζορτζ Χ.Ο. Μπους, από το 1989 έως το 1992 -μέλος του Ρε­που­μπλι­κα­νι­κού Κόμ­μα­τος.