Πώς επηρεάζουν τα ελληνοτουρκικά οι εκλογές σε Ελλάδα-Τουρκία

Πα­ρά­δο­ξη (και μάλ­λον σπά­νια) “συ­να­στρία”: το 2023 είναι εκλο­γι­κή χρο­νιά τόσο για την Ελ­λά­δα όσο και για την Τουρ­κία. Το γε­γο­νός ρί­χνει μια σκιά αβε­βαιό­τη­τας πάνω από τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, σε μια στιγ­μή κατά την οποία αυτές δια­νύ­ουν πε­ρί­ο­δο με­γά­λης έντα­σης. Και το κυ­ριό­τε­ρο: το πλαί­σιο μέσα στο οποίο εκτυ­λίσ­σο­νταν αυτές οι σχέ­σεις τις προη­γού­με­νες δε­κα­ε­τί­ες έχει ρευ­στο­ποι­η­θεί. Ο ου­κρα­νι­κός πό­λε­μος κα­νο­νι­κο­ποιεί κάθε εί­δους ανα­θε­ω­ρη­τι­κές βλέ­ψεις και βυ­θί­ζει την πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία σε κρίση. Η σχέση της Τουρ­κί­ας με το ΝΑΤΟ γί­νε­ται όλο και πιο “συ­ναλ­λα­κτι­κή”, εν μέσω πα­ράλ­λη­λων ανοιγ­μά­των της γεί­το­νος προς τη Ρωσία, ενώ η ευ­ρω­παϊ­κή της προ­ο­πτι­κή, που οριο­θε­τού­σε τα πράγ­μα­τα για πε­ρί­που εί­κο­σι χρό­νια, ανή­κει πλέον στη σφαί­ρα της φα­ντα­σί­ας. Η πο­λε­μι­κή ρη­το­ρι­κή (“Θα έρ­θου­με νύχτα”) και η ευ­θεία αμ­φι­σβή­τη­ση των συ­νό­ρων (πρβ. τα περί κυ­ριαρ­χί­ας των ελ­λη­νι­κών νη­σιών) έχουν μπει στο κα­θη­με­ρι­νό ρε­περ­τό­ριο της τουρ­κι­κής ηγε­σί­ας, την ίδια στιγ­μή που αυτή ετοι­μά­ζε­ται για μία ακόμη στρα­τιω­τι­κή επι­χεί­ρη­ση εκτός συ­νό­ρων, με στόχο τους Κούρ­δους της Συ­ρί­ας.

Πόσο θα μπο­ρού­σε η προ­ε­κλο­γι­κή συ­γκυ­ρία και δη η ανά­γκη τό­νω­σης του τουρ­κι­κού εκλο­γι­κού ακρο­α­τη­ρί­ου με “εθνι­κές νίκες” να επη­ρε­ά­σει και τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά;

Η εσω­τε­ρι­κή κρίση

Υπό κα­νο­νι­κές συν­θή­κες, η πε­ρί­ο­δος μέχρι τις κάλ­πες, πόσω μάλ­λον όταν αυτές πρό­κει­ται να στη­θούν και στις δύο με­ριές του Αι­γαί­ου, προ­σι­διά­ζει λι­γό­τε­ρο σε κι­νή­σεις αλ­λα­γής του σκη­νι­κού και πε­ρισ­σό­τε­ρο σε εξα­γο­ρά δι­πλω­μα­τι­κού χρό­νου. Όμως οι συν­θή­κες στην Τουρ­κία του Ταγίπ Ερ­ντο­γάν κάθε άλλο παρά είναι κα­νο­νι­κές. Οι βου­λευ­τι­κές και προ­ε­δρι­κές εκλο­γές που πρό­κει­ται να διε­ξα­χθούν το αρ­γό­τε­ρο τον ερ­χό­με­νο Ιού­νιο (αν και η διε­ξα­γω­γή των ει­σα­γω­γι­κών εξε­τά­σε­ων για τα πα­νε­πι­στή­μια και η εορτή του Μπαϊ­ρα­μιού προϊ­δε­ά­ζουν για επί­σπευ­ση) δεν απο­τε­λούν μια τε­τριμ­μέ­νη δη­μο­κρα­τι­κή δια­δι­κα­σία, αλλά μια “υπαρ­ξια­κή μάχη για τους κυ­βερ­νώ­ντες”. Το είδος της κυ­ριαρ­χί­ας που έχει οι­κο­δο­μή­σει ο Τούρ­κος πρό­ε­δρος, ιδίως μετά την αμ­φι­λε­γό­με­νη από­πει­ρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος του 2016, ο βαθιά ιδε­ο­λο­γι­κο­ποι­η­μέ­νος χα­ρα­κτή­ρας αυτής της εξου­σί­ας των άλ­λο­τε πα­ρα­γκω­νι­σμέ­νων ισλα­μι­στών, τα συμ­φέ­ρο­ντα (συχνά άνομα) που έχουν συ­να­σπι­στεί γύρω από το “Πα­λά­τι” του Ερ­ντο­γάν και οι ποι­νι­κές κα­τη­γο­ρί­ες που θα μπο­ρού­σε να αντι­με­τω­πί­σει ο τε­λευ­ταί­ος μόλις απο­στε­ρη­θεί την προ­ε­δρι­κή ασυ­λία, κα­θι­στούν σχε­δόν ανέ­φι­κτη μιαν ομαλή δη­μο­κρα­τι­κή εναλ­λα­γή. Και τούτο μο­λο­νό­τι η κοι­νω­νι­κή συμ­μα­χία που έφερε στα πράγ­μα­τα τον Ερ­ντο­γάν το 2002 εμ­φα­νί­ζει ση­μα­ντι­κές ρωγ­μές, με την οι­κο­νο­μι­κή κρίση να ρο­κα­νί­ζει το δη­μο­σκο­πι­κό του προ­βά­δι­σμα και με τη νε­ο­λαία να του γυ­ρί­ζει την πλάτη, απο­ζη­τώ­ντας μια πιο ανοι­χτή κοι­νω­νία.

Απέ­να­ντι σε όλα αυτά, η δη­μιουρ­γία κλί­μα­τος “εθνι­κού συ­να­γερ­μού” απο­τε­λεί για τον ισχυ­ρό άνδρα της Άγκυ­ρας ένα πο­λύ­τι­μο όπλο. Και ο τρό­πος με τον οποίο αξιο­ποι­ή­θη­κε η αγνώ­στου πα­τρό­τη­τας τρο­μο­κρα­τι­κή επί­θε­ση της 13ης Νο­εμ­βρί­ου στο Πέραν είναι απο­λύ­τως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κός. Η άμεση επίρ­ρι­ψη της ευ­θύ­νης στο ΡΚΚ και τη συ­ρια­κή θυ­γα­τρι­κή του ανα­ζω­πυ­ρώ­νει την “κουρ­δι­κή απει­λή”, προ­κει­μέ­νου να εντα­θεί η πίεση στο υπό διωγ­μόν φι­λο­κουρ­δι­κό κοι­νο­βου­λευ­τι­κό κόμμα HDP και να απο­τρα­πεί τυχόν συ­νερ­γα­σία του, έστω και σιω­πη­ρή, με τη λοιπή αντι­πο­λί­τευ­ση, όπως συ­νέ­βη κατά τις οδυ­νη­ρές για τους κυ­βερ­νώ­ντες τε­λευ­ταί­ες δη­μο­τι­κές εκλο­γές. Η καλ­λιέρ­γεια πο­λε­μι­κής ατμό­σφαι­ρας αλ­λά­ζει την ατζέ­ντα, απο­μα­κρύ­νο­ντάς την από τη δύ­σκο­λη κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα του μέσου Τούρ­κου, ενώ ιδε­ω­δώς θα μπο­ρού­σε να πε­τύ­χει την απο­σκίρ­τη­ση των εθνι­κι­στών της Μεράλ Άκ­σε­νερ από το εξα­κομ­μα­τι­κό μπλοκ της αντι­πο­λί­τευ­σης. Και σε τε­λι­κή ανά­λυ­ση, υπάρ­χει πά­ντο­τε και η πρό­βλε­ψη του νέου τουρ­κι­κού συ­ντάγ­μα­τος για ανα­βο­λή των εκλο­γών επί ένα έτος, με την επί­κλη­ση από τον αρ­χη­γό του κρά­τους “κα­τά­στα­σης έκτα­κτης ανά­γκης”.

Αυτό, αν δεν αρ­κέ­σουν τα εμ­φα­νή πο­λι­τι­κά ελ­λείμ­μα­τα της ίδιας της τουρ­κι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης, η οποία αδυ­να­τεί να κα­τα­λή­ξει στο πρό­σω­πο ενός κοι­νού υπο­ψη­φί­ου απέ­να­ντι στον Ερ­ντο­γάν και ανα­λώ­νε­ται σε προ­τά­σεις συ­νταγ­μα­τι­κών με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων που δεν απα­ντούν στην επι­θυ­μία του κοι­νού για άμε­σες αλ­λα­γές στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του.

Το βλέμ­μα στη Συρία

Προς το παρόν, η τουρ­κι­κή ηγε­σία είναι απορ­ρο­φη­μέ­νη από τη νέα στρα­τιω­τι­κή πε­ρι­πέ­τεια στη Συρία, την οποία έχει προ­α­ναγ­γεί­λει από το κα­λο­καί­ρι και συ­νε­πώς επεί­γε­ται, για λό­γους δια­τή­ρη­σης της αξιο­πι­στί­ας της, να υλο­ποι­ή­σει, μο­λο­νό­τι το ανα­γκαίο “πρά­σι­νο φως” δεν προ­κύ­πτει ούτε από την αμε­ρι­κα­νι­κή ούτε από τη ρω­σι­κή πλευ­ρά. Η τε­λευ­ταία, πά­ντως, κα­τα­βάλ­λει με­γά­λες δι­πλω­μα­τι­κές προ­σπά­θειες να εκ­μαιεύ­σει από την πα­ρού­σα κρίση μιαν επα­να­συμ­φι­λί­ω­ση της Άγκυ­ρας με τη Δα­μα­σκό, ώστε η απο­κα­τά­στα­ση της εξου­σί­ας του Άσαντ στις κουρ­δο­κρα­τού­με­νες πα­ρα­με­θό­ριες πε­ριο­χές να αφή­σει και τις δύο πλευ­ρές ικα­νο­ποι­η­μέ­νες. Επι­κα­λού­με­νος δε την πρό­σφα­τη χει­ρα­ψία του με τον μέχρι πρό­τι­νος με­γά­λο αντα­γω­νι­στή του, στρα­τάρ­χη Σίσι της Αι­γύ­πτου, ο Ερ­ντο­γάν δή­λω­σε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ότι μια πα­ρό­μοια δια­δι­κα­σία εξο­μά­λυν­σης σχέ­σε­ων θα μπο­ρού­σε να δρο­μο­λο­γη­θεί και με τον Σύρο πρό­ε­δρο Άσαντ.

Το κα­θη­με­ρι­νό ρη­το­ρι­κό σφυ­ρο­κό­πη­μα

Ση­μαί­νουν όλα αυτά ότι η Τουρ­κία είναι αρ­κού­ντως απορ­ρο­φη­μέ­νη από το ανα­το­λι­κό της μέ­τω­πο, ώστε να υπο­στεί­λει τους τό­νους ένα­ντι της Αθή­νας; Όχι απα­ραί­τη­τα. Μά­λι­στα ο Μάικλ Ρού­μπιν του American Enterprise Institute προει­δο­ποιεί ακρι­βώς ότι “η απο­κο­πή της τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας ενα­ντί­ον των Κούρ­δων σή­με­ρα μπο­ρεί να απο­τρέ­ψει μια θα­νά­σι­μη σύ­γκρου­ση με την Ελ­λά­δα καθώς πλη­σιά­ζουν οι εκλο­γές στην Τουρ­κία”.

Όπως και αν έχει, η τουρ­κι­κή ηγε­σία δεν αφή­νει να πε­ρά­σει μία ημέρα που να μη στο­χο­ποι­ή­σει την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, αξιο­ποιώ­ντας άλ­λο­τε άλλο στοι­χείο της ατζέ­ντας που έχει δια­μορ­φώ­σει μο­νο­με­ρώς.

Τη Δευ­τέ­ρα ο Τούρ­κος πρό­ε­δρος επέ­λε­ξε να ανα­κι­νή­σει το ζή­τη­μα της μειο­νό­τη­τας της Δυ­τι­κής Θρά­κης, την οποία απο­κά­λε­σε “τουρ­κι­κή”, κα­λώ­ντας τον ισλα­μι­κό κόσμο να αντι­δρά­σει στις “διώ­ξεις” των μου­σουλ­μά­νων από την Ελ­λά­δα.

Την επο­μέ­νη, ο Τούρ­κος υπουρ­γός Άμυ­νας, Χου­λου­σί Ακάρ, κα­τήγ­γει­λε τους Έλ­λη­νες πο­λι­τι­κούς υπο­στη­ρί­ζο­ντας πως κά­νουν ό,τι μπο­ρούν για να απο­στα­θε­ρο­ποι­ή­σουν την ει­ρή­νη με­τα­ξύ των δύο χωρών “με τον σεβ­ντά τους για τους εξο­πλι­σμούς”.

“Κα­τάρ­ρευ­ση της αντι­τουρ­κι­κής συμ­μα­χί­ας”

Τη σκυ­τά­λη κα­τό­πιν πήρε ο εκ­πρό­σω­πος του Ερ­ντο­γάν, Ιμπρα­χίμ Καλίν, υπο­στη­ρί­ζο­ντας σε τη­λε­ο­πτι­κή του εμ­φά­νι­ση ότι η χώρα του δεν έχει σκοπό να συ­γκρου­στεί στρα­τιω­τι­κά με την Ελ­λά­δα, αλλά “δεν θα αφή­σει τί­πο­τα ανα­πά­ντη­το σε κάθε βήμα που θα γίνει προς την αντί­θε­τη κα­τεύ­θυν­ση”, ενώ επα­νέ­λα­βε τους ισχυ­ρι­σμούς περί ελ­λη­νι­κών πα­ρα­βιά­σε­ων των χω­ρι­κών υδά­των, του ενα­έ­ριου χώρου της και των συ­νό­ρων της Τουρ­κί­ας, αλλά και περί “κα­τάρ­ρευ­σης της αντι­τουρ­κι­κής συμ­μα­χί­ας” με την Αί­γυ­πτο.

Ακόμη ση­μα­ντι­κό­τε­ρη υπήρ­ξε η συ­νε­δρί­α­ση του τουρ­κι­κού Συμ­βου­λί­ου Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας την Πέμ­πτη το από­γευ­μα, όπου, καί­τοι κύριο αντι­κεί­με­νο απο­τέ­λε­σαν οι εξε­λί­ξεις σχε­τι­κά με τη Συρία, τέ­θη­κε εκ νέου, και μά­λι­στα υπό τύπον οιο­νεί τε­λε­σι­γρά­φου, το ζή­τη­μα των ελ­λη­νι­κών νη­σιών. “Ανα­μέ­νου­με από την Ελ­λά­δα, η οποία αδια­φο­ρεί για τις προ­τά­σεις δια­λό­γου, να τερ­μα­τί­σει το συ­ντο­μό­τε­ρο δυ­να­τό τις δρα­στη­ριό­τη­τες στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών” ανα­κοι­νώ­θη­κε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Ανα­λυ­τές θε­ω­ρούν ότι αυτή η νέα έμ­φα­ση στα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά δεν είναι άσχε­τη με το αμε­ρι­κα­νι­κό “βέτο” που μόλις δια­τυ­πώ­θη­κε στην επι­χει­ρού­με­νη νέα τουρ­κι­κή ει­σβο­λή στη Συρία.

Πηγή capital.gr

Toυ Κώστα Ράπτη