Νίκος Καρτάλης: «Η επόμενη δεκαετία δεν θα διαμορφώσει μόνο το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και τη θέση του ανθρώπου μέσα σε αυτό»

– Tί είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη και ποια είναι η τεχνο­λο­γική υποδομή που απαι­τεί­ται “στο παρα­σκή­νιο” ώστε να λει­τουρ­γεί και να είναι προ­σβά­σιμη στο ευρύ κοινό;

Η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα η σύνθεση πολλών δια­φο­ρε­τι­κών επι­πέ­δων υψηλής τεχνο­λο­γίας που λει­τουρ­γούν ταυ­τό­χρονα στο παρα­σκή­νιο, ώστε ο τελικός χρήστης να έχει πρό­σβαση στις εφαρ­μο­γές ΑΙ που πλέον χρη­σι­μο­ποιούμε καθη­με­ρινά. Στη βάση αυτής της αλυ­σί­δας βρί­σκε­ται η ενέρ­γεια, η οποία τρο­φο­δο­τεί όλο το οικο­σύ­στημα. Ακο­λου­θούν οι εξει­δι­κευ­μέ­νοι επε­ξερ­γα­στές (chips) που εκτε­λούν τους τερά­στιους υπο­λο­γι­σμούς που απαι­τού­νται. Πάνω σε αυτούς λει­τουρ­γούν οι υπο­δο­μές όπως τα data centers, τα cloud services και τα δίκτυα. Στη συνέ­χεια έρχο­νται τα σύνθετα μοντέλα, Large Language Models (LLMs), τα οποία εκπαι­δεύ­ο­νται σε τερά­στιες βάσεις δεδο­μέ­νων και απο­τε­λούν τον «εγκέ­φαλο» της ΑΙ. Στο τελικό επίπεδο βρί­σκο­νται οι εφαρ­μο­γές Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης. Το απο­τέ­λε­σμα αυτού του μίγ­μα­τος υψηλής τεχνο­λο­γίας είναι αυτό που βλέπει ο χρήστης στην οθόνη του: μια άμεση, καθαρή και φιλική εμπει­ρία. Η πραγ­μα­τική πολυ­πλο­κό­τητα βρί­σκε­ται πίσω από τις κουρ­τί­νες, και είναι αυτή που επι­τρέ­πει στην ΑΙ να είναι άμεσα προ­σβά­σιμη και λει­τουρ­γική για όλους.

– Πόσο προ­ε­τοι­μα­σμέ­νες είναι η Ελλάδα αλλά και η Ευρω­παϊκή Ένωση για να αντα­πο­κρι­θούν στις προ­κλή­σεις και να αξιο­ποι­ή­σουν τις ευκαι­ρίες που δημιουρ­γεί η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη μέσα σε ένα ολοένα πιο αντα­γω­νι­στικό διεθνές περι­βάλ­λον;

Η Ευρω­παϊκή Ένωση, σε επίπεδο ρυθ­μι­στι­κού πλαι­σίου, έχει κάνει σημα­ντικά και σταθερά βήματα για τη χρήση της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης, σε συνερ­γα­σία με διε­θνείς φορείς. Πολλές από αυτές τις πρω­το­βου­λίες κινού­νται πράγ­ματι προς τη σωστή κατεύ­θυνση. Ωστόσο, όταν μιλάμε για την αντα­γω­νι­στική ικα­νό­τητα της Ευρώπης ως παρα­γω­γού και­νο­το­μίας στην ΑΙ, και ειδικά στον αγώνα ταχύ­τη­τας για την επόμενη γενιά τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, την AGI (Artificial General Intelligence) η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Αν εξε­τά­σουμε ένα προς ένα τα επίπεδα που απαι­τού­νται για την ανά­πτυξη ΑΙ, ενέρ­γεια, επε­ξερ­γα­στές, υπο­δο­μές data centers και cloud services, μεγάλα μοντέλα (LLMs) και εφαρ­μο­γές, η Ευρώπη υστερεί σημα­ντικά σε σχέση με τις πρω­το­πό­ρους χώρες όπως οι ΗΠΑ και την Κίνα. Για να μπο­ρέ­σει η ΕΕ να παίξει πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο στην εποχή της ΑΙ, χρειά­ζε­ται πρώτα οι Ευρω­παίοι πολι­τι­κοί να κατα­νο­ή­σουν το μέγεθος των αναγκών και να στη­ρί­ξουν απο­φα­σι­στικά την ανά­πτυξη αυτών των κρί­σι­μων υπο­δο­μών. Αυτό, όμως, είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο όσο η Ευρώπη δεν προχωρά σε βαθύ­τερη ολο­κλή­ρωση και ενιαία οικο­νο­μική στρα­τη­γική. Ο κίν­δυ­νος να χάσει και αυτή την τεχνο­λο­γική κούρσα, όπως συνέβη με την αγορά του Δια­δι­κτύου είναι υπαρ­κτός και, με τα σημε­ρινά δεδο­μένα, απο­λύ­τως ρεα­λι­στι­κός. Η Ελλάδα είναι άρρηκτα συν­δε­δε­μένη με την πορεία της ΕΕ στην ευρύ­τερη κούρσα της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης. Σε εθνικό επίπεδο, όμως, τα τελευ­ταία χρόνια έχουν γίνει σημα­ντικά βήματα στην υιο­θέ­τηση της ΑΙ στις δημό­σιες υπη­ρε­σίες. Από το gov.gr μέχρι το mAIgov, πρω­το­βου­λίες που υλο­ποι­ή­θη­καν από τον κ. Πιερ­ρα­κάκη και τον κ. Παπα­στερ­γίου στο Υπουρ­γείο Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης, οι πολίτες είδαν στην πράξη πώς η τεχνο­λο­γία μπορεί να απλο­ποι­ή­σει την καθη­με­ρι­νό­τητά τους. Το ίδιο ισχύει και για την ενσω­μά­τωση της ΑΙ στην Υγεία, τόσο για τους για­τρούς όσο και για τους πολίτες, μέσω του MyHealth App που παρου­σί­ασε πρό­σφατα το Υπουρ­γείο Υγείας και ο κ. Γεωρ­γιά­δης. Όλα αυτά είναι πρω­το­βου­λίες που αξίζουν πραγ­μα­τικά συγ­χα­ρη­τή­ρια. Παράλ­ληλα, η χώρα μας, μετά από αίτημα και μεγάλη προ­σπά­θεια του Υπουρ­γείου Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης, επι­λέ­χθηκε να γίνει ένα από τα επτά πρώτα «εργο­στά­σια Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης» της ΕΕ. Το ελλη­νικό AI Factory, με την ονο­μα­σία Pharos, έχει ήδη αρχίσει να παίρνει σάρκα και οστά και απο­τε­λεί μια πολύ σημα­ντική ευκαι­ρία για την επι­τά­χυνση της και­νο­το­μίας της AI στην Ελλάδα. Είναι μια εξέλιξη που δείχνει ότι, παρά τις δυσκο­λίες, η χώρα μας μπορεί να διεκ­δι­κή­σει ενεργό ρόλο στη νέα εποχή της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης.

Πώς είναι να εργά­ζε­στε σε έναν παγκό­σμιο οργα­νι­σμό όπως η Bentley Systems, σε μια περίοδο που η και­νο­το­μία κινεί­ται με τόσο έντο­νους ρυθμούς;

Στην Bentley δια­χει­ρι­ζό­μα­στε τις νέες τεχνο­λο­γίες με έναν άψογο και ιδιαί­τερα οργα­νω­μένο τρόπο, ο οποίος δια­κρί­νε­ται σε δύο βασικές κατη­γο­ρίες. Η πρώτη αφορά τις συγκρο­τη­μέ­νες επι­λο­γές και τα εργα­λεία που προ­σφέ­ρει η εται­ρεία στους εργα­ζο­μέ­νους της, ώστε να αξιο­ποιούν στο μέγιστο τις νέες τεχνο­λο­γίες, με κυριό­τερη την Τεχνητή Νοη­μο­σύνη, μέσα σε ένα πλαίσιο εται­ρι­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης που εξα­σφα­λί­ζει ευε­λι­ξία, ασφά­λεια και υπευ­θυ­νό­τητα. Αυτό το μοντέλο επι­τρέ­πει την κατα­κό­ρυφη αύξηση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας και της ποιό­τη­τας της εργα­σίας, ενώ παράλ­ληλα μειώνει σημα­ντικά τον χρόνο που απαι­τεί­ται για την ολο­κλή­ρωση κρί­σι­μων δια­δι­κα­σιών. Το όφελος είναι διπλό: τόσο για τους εργα­ζό­με­νους, που ενι­σχύ­ουν την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά τους, όσο και για την ίδια την εται­ρεία, η οποία προ­σφέ­ρει ακόμη υψη­λό­τε­ρης ποιό­τη­τας υπη­ρε­σίες και προ­ϊ­ό­ντα. Αυτό μας οδηγεί στη δεύτερη κατη­γο­ρία: την ενσω­μά­τωση αυτών των και­νο­το­μιών στα ίδια μας τα προ­ϊ­ό­ντα και τις υπη­ρε­σίες. Ειδικά η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη βρί­σκε­ται πλέον στην καρδιά της νέας γενιάς των προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών μας, με το Bentley Copilot να απο­τε­λεί κεντρικό πυλώνα αυτής της μετά­βα­σης και να προ­σφέ­ρει στους πελάτες μας δυνα­τό­τη­τες που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα θεω­ρού­νταν σενάριο επι­στη­μο­νι­κής φαντα­σίας. Ένα χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα που συχνά αναφέρω στις συζη­τή­σεις μου με στελέχη της αγοράς είναι η μετά­βαση του Bentley OpenSite στη νέα γενιά που εσω­τε­ρικά απο­κα­λούμε “+ (plus) generation”, με το OpenSite+. Εκτός από την ενσω­μά­τωση του Bentley Copilot και των δυνα­το­τή­των AI, η νέα έκδοση φέρνει ένα πλήρως ανα­νε­ω­μένο User Interface (UI), απόλυτα προ­σαρ­μο­σμένο στις σύγ­χρο­νες ανάγκες, το οποίο οδηγεί σε μια ουσια­στικά ανα­βαθ­μι­σμένη User Experience (UX). Η και­νο­το­μία που προ­σφέ­ρει σήμερα η Bentley Systems απο­τε­λεί πλέον καθη­με­ρι­νό­τητα για τους χρήστες μας, παρότι μέχρι πρό­σφατα θα φάνταζε ως κάτι μακρινό και μελ­λο­ντικό.

Ποια θεω­ρείτε τα πιο ουσια­στικά επι­τεύγ­ματα της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης;

Αδιαμ­φι­σβή­τητα, το μεγα­λύ­τερο επί­τευγμα της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης σε αυτή την πρώτη φάση της παρου­σίας της στη ζωή μας είναι ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία, οι υπο­λο­γι­στές και οι μηχανές μπορούν σε πραγ­μα­τικό χρόνο να αντι­λαμ­βά­νο­νται, να δημιουρ­γούν και να συν­δια­λέ­γο­νται στη φυσική ανθρώ­πινη γλώσσα (Natural Language). Αυτό σημαί­νει ότι εμείς οι άνθρω­ποι μπο­ρούμε πλέον να αλλη­λε­πι­δρούμε με τα συστή­ματα χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τη γλώσσα που ήδη μιλάμε, και να λαμ­βά­νουμε απα­ντή­σεις και απο­τε­λέ­σματα στην ίδια ακριβώς μορφή που αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε. Αυτή η ικα­νό­τητα κατα­νό­η­σης της φυσικής γλώσσας, η οποία βασί­ζε­ται σε σύνθετα μοντέλα Machine Learning και σε Large Language Models (LLMs), εξε­λί­χθηκε ραγδαία και πλέον λει­τουρ­γεί σε αυτό που ονο­μά­ζουμε multimodal επίπεδο. Δηλαδή, η αντί­ληψη της ΑΙ δεν περιο­ρί­ζε­ται στη γραφή και στη φωνή, αλλά επε­κτεί­νε­ται στην κατα­νό­ηση εικόνας, φωτο­γρα­φιών, βίντεο και ζωντα­νής λήψης, επι­τρέ­πο­ντας υπο­λο­γι­στι­κές ανα­λύ­σεις με εντυ­πω­σιακά απο­τε­λέ­σματα. Πέρα από τη δημιουρ­γία κει­μέ­νου, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου και προ­γραμ­μα­τι­στι­κού κώδικα, εικόνων, βίντεο, μου­σι­κής και ήχου, η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη προ­σφέ­ρει ήδη σημα­ντι­κές και­νο­το­μίες και ανα­κα­λύ­ψεις σε κρί­σι­μους τομείς. Στην υγεία, για παρά­δειγμα, συμ­βάλ­λει στην πρόωρη ανί­χνευση μοτίβων στο ανθρώ­πινο σώμα, οδη­γώ­ντας σε έγκαιρο εντο­πι­σμό κιν­δύ­νων, όπως καρ­κι­νι­κών ενδεί­ξεων. Στη φαρ­μα­κο­βιο­μη­χα­νία επι­τα­χύ­νει την έρευνα και την ανά­πτυξη νέων θερα­πειών. Στη ρομπο­τική και την αυτο­μα­το­ποί­ηση, ιδίως στην αυτό­νομη οδήγηση, μετα­μορ­φώ­νο­νται ολό­κλη­ρες βιο­μη­χα­νίες. Και φυσικά, στην επι­στη­μο­νική έρευνα συνο­λικά, λει­τουρ­γεί ως πολ­λα­πλα­σια­στής ισχύος, ανοί­γο­ντας δρόμους που μέχρι πρό­σφατα θεω­ρού­νταν αδια­νό­η­τοι.

Υπάρχει λόγος ανη­συ­χίας για απώλεια θέσεων εργα­σίας λόγω της AI ή μιλάμε περισ­σό­τερο για μετα­σχη­μα­τι­σμό των ρόλων;

Αν και είναι ακόμη νωρίς για να έχουμε μια πλήρως ακριβή εικόνα για το πώς ακριβώς θα επη­ρε­ά­σει η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη τον εργα­σιακό τομέα, είναι βέβαιο ότι ο αντί­κτυ­πός της θα είναι τερά­στιος. Όπως συνέβη και με την έλευση του Internet, πολλές θέσεις εργα­σίας θα επη­ρε­α­στούν αρνη­τικά, ενώ ορι­σμέ­νοι ρόλοι ή ολό­κλη­ροι τομείς, ενδέ­χε­ται μακρο­πρό­θε­σμα να εξα­λει­φθούν. Από την άλλη πλευρά, θα δημιουρ­γη­θούν νέες ευκαι­ρίες, νέοι τομείς και ολο­κλη­ρω­τικά νέες αγορές, όπως ακριβώς συνέβη και με την ψηφιακή επα­νά­σταση του Δια­δι­κτύου. Ωστόσο, ο αντί­κτυ­πος της ΑΙ θα είναι ασύ­γκριτα μεγα­λύ­τε­ρος. Αν παρο­μοιά­σουμε το Internet με έναν σεισμό μεγα­τό­νων που ανα­δια­μόρ­φωσε την οικο­νο­μία και την αγορά εργα­σίας, τότε η ΑΙ, σε βάθος χρόνου, θα μοιάζει περισ­σό­τερο με έναν «μετε­ω­ρίτη» που αλλάζει ριζικά το τοπίο, όπως εκείνος που εξα­φά­νισε τους δει­νό­σαυ­ρους και άνοιξε τον δρόμο για την εμφά­νιση του ανθρώ­που. (Και για να είμαι σαφής: η παρο­μοί­ωση δεν έχει καμία κατα­στρο­φο­λο­γική διά­σταση· ανα­φέ­ρε­ται απο­κλει­στικά στο μέγεθος και την ταχύ­τητα της αλλαγής.) Μιλάμε για μια τεχνο­λο­γική μετά­βαση που δεν θα ανα­δια­μορ­φώ­σει απλώς την εργασία, αλλά θα την επα­να­προσ­διο­ρί­σει. Ήδη βρι­σκό­μα­στε στο σημείο όπου η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη ξεπερνά τη φάση του πει­ρα­μα­τι­σμού και μετα­τρέ­πε­ται σε ανα­γκαία προσ­δο­κία από τους εργο­δό­τες. Το βέβαιο είναι ότι πρώτοι θα επη­ρε­α­στούν αρνη­τικά όσοι εργα­ζό­με­νοι και εται­ρείες, δεν αξιο­ποιούν την ΑΙ στο καθη­με­ρινό τους περι­βάλ­λον. Αντί­θετα, όσοι την υιο­θε­τή­σουν, θα εξε­λίσ­σο­νται συνεχώς: θα μειώ­νουν τα λάθη, θα αυξά­νουν την παρα­γω­γι­κό­τητά τους και, κατ’ επέ­κταση, την επαγ­γελ­μα­τική τους αξία. Αν μπορώ να δώσω μια συμ­βουλή, είναι η εξής: μην φοβάστε τις νέες τεχνο­λο­γίες. Να είστε περί­ερ­γοι, να ενη­με­ρώ­νε­στε, να πει­ρα­μα­τί­ζε­στε. Χρη­σι­μο­ποι­ή­στε τα εργα­λεία που έχετε σήμερα απλό­χερα δια­θέ­σιμα. Χρη­σι­μο­ποι­ή­στε την ΑΙ για να κατα­νο­ή­σετε τι είναι η ΑΙ. Χρη­σι­μο­ποι­ή­στε την για να μάθετε πώς μπο­ρείτε να δου­λέ­ψετε μαζί της. Το μόνο απο­λύ­τως σίγουρο είναι ότι οι εργα­σια­κές θέσεις θα επη­ρε­α­στούν σημα­ντικά. Η πραγ­μα­τική ερώτηση δεν είναι «αν», αλλά «πόσο γρήγορα» θα έρθουν αυτές οι αλλαγές, και αν θα υπάρχει ο απα­ραί­τη­τος χρόνος προ­σαρ­μο­γής.

Πώς μπορεί να δια­σφα­λι­στεί η εγκυ­ρό­τητα της πλη­ρο­φο­ρίας που παράγει ή επε­ξερ­γά­ζε­ται η AI;

Η δια­σφά­λιση της εγκυ­ρό­τη­τας της πλη­ρο­φο­ρίας που παράγει ή επε­ξερ­γά­ζε­ται η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη απο­τε­λεί ίσως μία από τις μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις της εποχής μας. Η ΑΙ δεν είναι μια “μαγική” οντό­τητα, βασί­ζε­ται στα δεδο­μένα με τα οποία εκπαι­δεύ­ε­ται. Επο­μέ­νως, η ποιό­τητα της πλη­ρο­φο­ρίας που παράγει εξαρ­τά­ται άμεσα από την ποιό­τητα, την ακρί­βεια και την αμε­ρο­λη­ψία των δεδο­μέ­νων που της παρέ­χουμε. Για να δια­σφα­λι­στεί η εγκυ­ρό­τητα, απαι­τεί­ται ένα πολυ­ε­πί­πεδο πλαίσιο. Πρώτον, χρειά­ζε­ται δια­φά­νεια: να γνω­ρί­ζουμε από πού προ­έρ­χο­νται τα δεδο­μένα, πώς χρη­σι­μο­ποιού­νται και ποιοι μηχα­νι­σμοί ελέγχου εφαρ­μό­ζο­νται. Δεύ­τε­ρον, απαι­τεί­ται (προς το παρόν) συνεχής ανθρώ­πινη επί­βλεψη. Η ΑΙ μπορεί να επι­τα­χύ­νει δια­δι­κα­σίες και να εντο­πί­ζει μοτίβα που ο άνθρω­πος δεν θα έβλεπε εύκολα, αλλά η τελική κρίση, ειδικά σε κρί­σι­μους τομείς όπως η υγεία, η δικαιο­σύνη ή η ενη­μέ­ρωση πρέπει να παρα­μέ­νει ανθρώ­πινη. Τρίτον, είναι απα­ραί­τητη η ύπαρξη ισχυρών μηχα­νι­σμών επα­λή­θευ­σης. Αυτό σημαί­νει ότι η πλη­ρο­φο­ρία που παρά­γε­ται από την ΑΙ πρέπει να δια­σταυ­ρώ­νε­ται με αξιό­πι­στες πηγές, να ελέγ­χε­ται για πιθανές ανα­κρί­βειες και να αξιο­λο­γεί­ται μέσα σε ένα πλαίσιο εται­ρι­κής ή επι­στη­μο­νι­κής δεο­ντο­λο­γίας. Στην πράξη, αυτό μετα­φρά­ζε­ται σε δια­δι­κα­σίες auditing, σε συστή­ματα που εντο­πί­ζουν απο­κλί­σεις και σε συνεχή βελ­τί­ωση των μοντέ­λων. Τέλος, πρέπει να καλ­λιερ­γη­θεί και μια νέα ψηφιακή παιδεία. Όπως μάθαμε να αξιο­λο­γούμε την αξιο­πι­στία των πλη­ρο­φο­ριών στο Δια­δί­κτυο, έτσι τώρα πρέπει να μάθουμε να αξιο­λο­γούμε και την πλη­ρο­φο­ρία που παρά­γε­ται από την ΑΙ. Η τεχνο­λο­γία μπορεί να είναι εξαι­ρε­τικά ισχυρή, αλλά παρα­μέ­νει εργα­λείο. Η ευθύνη της ορθής χρήσης της και της ορθής ερμη­νείας των απο­τε­λε­σμά­των της ανήκει σε εμάς.

Υπάρχει κίν­δυ­νος απο­ξέ­νω­σης ή απώ­λειας εμπι­στο­σύ­νης στην ανθρώ­πινη κρίση;

Αδιαμ­φι­σβή­τητα, αυτή είναι μια ερώτηση που θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει ολό­κληρη ξεχω­ρι­στή συζή­τηση. Η τεχνο­λο­γία, ιστο­ρικά, έχει απο­δεί­ξει ότι σπάνια κάνει λάθη από μόνη της όταν προ­κύ­πτουν σφάλ­ματα, συνήθως οφεί­λο­νται σε ανθρώ­πινα λάθη που έχουν προη­γη­θεί, είτε στον προ­γραμ­μα­τι­σμό, στη λαν­θα­σμένη υλο­ποί­ηση, ή στη χρήση της. Την ίδια στιγμή, σχεδόν κάθε πτυχή της σύγ­χρο­νης ζωής, η οικο­νο­μία, οι υπη­ρε­σίες, η κοι­νω­νική μας λει­τουρ­γία, στη­ρί­ζε­ται πλέον σε τεχνο­λο­γίες που έχουν γίνει προ­έ­κταση του εαυτού μας. Σκε­φτείτε πότε ήταν η τελευ­ταία φορά που αμφι­σβη­τή­σατε το απο­τέ­λε­σμα μιας πράξης σε μια αριθ­μο­μη­χανή; Αυτή η απόλυτη εμπι­στο­σύνη στην τεχνο­λο­γία, που έχει γίνει μέρος της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς μας, κρύβει παγίδες όταν μετα­φέ­ρε­ται στο περι­βάλ­λον της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης. Η ΑΙ βασί­ζε­ται στα δεδο­μένα με τα οποία εκπαι­δεύ­ε­ται. Αν τα δεδο­μένα δεν είναι έγκυρα, δεν θα είναι έγκυρα ούτε τα απο­τε­λέ­σματα. Και αυτό απαιτεί από εμάς μεγα­λύ­τερη εγρή­γορση, ειδικά σε μια εποχή όπου παρα­τη­ρεί­ται συχνά χαμηλή επαγ­γελ­μα­τική προ­σή­λωση σε ορι­σμέ­νους τομείς της αγοράς, ιδιαί­τερα σε χαμη­λό­μι­σθες θέσεις που αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως προ­σω­ρι­νές. Όταν η ανθρώ­πινη κρίση ατονεί, ο κίν­δυ­νος να απο­δε­χό­μα­στε άκριτα ότι μας δίνει η τεχνο­λο­γία μεγα­λώ­νει. Όπως συμ­βαί­νει με τα fake news και την παρα­πλη­ρο­φό­ρηση στο Δια­δί­κτυο, έτσι και με την Τεχνητή Νοη­μο­σύνη χρειά­ζε­ται έλεγχος, δια­σταύ­ρωση και κριτική σκέψη. Η ΑΙ μπορεί να μας βοη­θή­σει να μάθουμε, να εξε­λι­χθούμε και να γίνουμε πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κοί, αλλά στο τέλος της ημέρας η ευθύνη της επι­λο­γής παρα­μέ­νει δική μας. Εμείς απο­φα­σί­ζουμε ποια πλη­ρο­φο­ρία είναι χρήσιμη, ποια είναι λαν­θα­σμένη και ποια μπορεί να οφεί­λε­ται σε ανθρώ­πινο ή συστη­μικό λάθος. Η ανθρώ­πινη κρίση δεν πρέπει να αντι­κα­τα­στα­θεί, πρέπει να ενι­σχυ­θεί. Και αυτό είναι το πραγ­μα­τικό ζητού­μενο.

Ποια δεξιό­τητα θεω­ρείτε πιο κρίσιμη για τον άνθρωπο στην εποχή της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης;

Η προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα και η συνεχής μάθηση θα απο­τε­λέ­σουν κρίσιμα σημεία-κλειδιά τα επόμενα χρόνια, ιδιαί­τερα με τη ραγδαία εξέλιξη της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης. Όπως συνέβη και με την έλευση του Δια­δι­κτύου, έτσι και τώρα, όσοι άνθρω­ποι επι­λέ­ξουν να εξε­λίσ­σο­νται, να μαθαί­νουν, να επα­νε­φευ­ρί­σκουν και να «ανα­γεν­νούν» τον εαυτό τους, θα παρα­μέ­νουν πάντοτε επί­και­ροι, απα­ραί­τη­τοι και κατ’ επέ­κταση, πολύ πιο δύσκολο να γίνουν ανα­λώ­σι­μοι. Εξίσου σημα­ντική είναι η κριτική σκέψη: η ικα­νό­τητα να αξιο­λο­γούμε σωστά τις πλη­ρο­φο­ρίες, να δια­κρί­νουμε την ουσία από την παρα­πλη­ρο­φό­ρηση ή τον ανούσιο θόρυβο. Η κριτική σκέψη είναι η δεξιό­τητα που μετα­τρέ­πει τα δεδο­μένα σε νόημα, την πλη­ρο­φο­ρία σε απόφαση και την τεχνο­λο­γία σε πραγ­μα­τικό εργα­λείο προόδου, τόσο επαγ­γελ­μα­τι­κής όσο και προ­σω­πι­κής. Τέλος, ίσως η πιο καθο­ρι­στική δεξιό­τητα της εποχής μας θα είναι η ενσυ­ναί­σθηση. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνο­λο­γία και οι μηχανές αντι­κα­θι­στούν όχι μόνο υπη­ρε­σίες αλλά και κοι­νω­νι­κές αλλη­λε­πι­δρά­σεις, η ανθρώ­πινη ικα­νό­τητα να αντι­λαμ­βά­νε­ται συναι­σθή­ματα, να δημιουρ­γεί σχέσεις, να καλ­λιερ­γεί εμπι­στο­σύνη και να κατα­νοεί τον άλλον σε βάθος, θα απο­τε­λεί το στοι­χείο που πραγ­μα­τικά μας ξεχω­ρί­ζει. Είναι το χάρισμα που καμία μηχανή δεν μπορεί να ανα­πα­ρά­γει και που θα καθο­ρί­σει την αξία μας, τόσο ως επαγ­γελ­μα­τίες όσο και ως άνθρω­ποι.

– Ποια είναι η δική σας πρό­βλεψη για την επόμενη δεκα­ε­τία; Τι θα αλλάξει ριζικά στη ζωή μας λόγω της AI;

Μέσα στην επόμενη δεκα­ε­τία, η Τεχνητή Νοη­μο­σύνη θα πάψει να απο­τε­λεί ένα επι­πρό­σθετο εργα­λείο και θα εξε­λι­χθεί σε βασική υποδομή της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς μας, όπως είναι σήμερα το ηλε­κτρικό ρεύμα και το δια­δί­κτυο. Θα λει­τουρ­γεί στο παρα­σκή­νιο, αθόρυβα αλλά καθο­ρι­στικά, υπο­στη­ρί­ζο­ντας σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής μας. Η πιο ριζική αλλαγή που θα δούμε άμεσα αφορά τον χρόνο. Θα ανα­κτή­σουμε «άπειρες» ώρες που σήμερα χάνο­νται σε επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες εργα­σίες, ανα­ζή­τηση πλη­ρο­φο­ριών, γρα­φειο­κρα­τία και διοι­κη­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις. Η εργασία θα μετα­κι­νη­θεί στα­διακά από την εκτέ­λεση στη στρα­τη­γική, στην κρίση και στη λήψη απο­φά­σεων, δεξιό­τη­τες που θα απο­κτή­σουν ακόμη μεγα­λύ­τερη βαρύ­τητα στην εποχή της ΑΙ. Στην εκπαί­δευση για παρά­δειγμα, ελπίζω πως το μοντέλο του «ενιαίου σχο­λείου για όλους» θα αρχίσει να υπο­χω­ρεί. Κάθε παιδί θα μπορεί να έχει πρό­σβαση σε έναν προ­σω­πικό ψηφιακό μέντορα, ο οποίος θα γνω­ρί­ζει τους ρυθμούς, τα ενδια­φέ­ρο­ντα και τις δυνα­τό­τη­τές του. Η μάθηση θα γίνει πραγ­μα­τικά εξα­το­μι­κευ­μένη, και αυτό ίσως απο­δει­χθεί η μεγα­λύ­τερη κοι­νω­νική επέν­δυση της εποχής μας. Στον χώρο της υγείας, η ΑΙ σε συν­δυα­σμό με το ταχύ­τατα ανα­πτυσ­σό­μενο Quantum Computing θα επι­τρέ­ψει μια απο­λύ­τως προ­σω­πική προ­σέγ­γιση στην ιατρική. Θα δούμε αλγο­ρίθ­μους που προ­βλέ­πουν ασθέ­νειες πριν ακόμη εμφα­νι­στούν, φάρμακα σχε­δια­σμένα ειδικά για τον γενε­τικό μας κώδικα και δια­γνώ­σεις που θα ολο­κλη­ρώ­νο­νται σε δευ­τε­ρό­λε­πτα αντί για ημέρες. Ωστόσο, η μεγα­λύ­τερη αλλαγή δεν θα είναι τεχνο­λο­γική. Θα χρεια­στεί να απο­φα­σί­σουμε ποια στοι­χεία της ανθρώ­πι­νης εμπει­ρίας είναι δια­πραγ­μα­τεύ­σιμα και ποια όχι. Τι θέλουμε να συνε­χί­σουμε να κάνουμε μόνοι μας από επιλογή, ακόμη κι αν η μηχανή μπορεί να το κάνει καλύ­τερα. Η επόμενη δεκα­ε­τία δεν θα δια­μορ­φώ­σει μόνο το μέλλον της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, αλλά και τη θέση του ανθρώ­που μέσα σε αυτό. Αν επι­λέ­ξουμε η τεχνο­λο­γία να υπη­ρε­τεί τον άνθρωπο, και όχι να τον υπο­κα­θι­στά, τότε η νέα εποχή μπορεί να απο­δει­χθεί όχι μόνο πιο απο­δο­τική, αλλά και βαθύ­τερα ανθρώ­πινη.

*Ο Νίκος Καρ­τά­λης κατά­γε­ται από την Ιαλυσό της Ρόδου και είναι από­φοι­τος Πλη­ρο­φο­ρι­κής του New York City College of Technology (CUNY), ενώ κατέχει μετα­πτυ­χιακό τίτλο, Master of Science στις Τεχνο­λο­γίες Internet και E-Commerce από το Pace University. Είναι στέ­λε­χος της Bentley Systems ως Σύμ­βου­λος Επι­χει­ρή­σεων και Τεχνο­λο­γίας. Παράλ­ληλα, υπη­ρε­τεί ως Πρό­ε­δρος της Δωδε­κα­νη­σια­κής Ομο­σπον­δίας Αμε­ρι­κής και του Συλ­λό­γου της Ρόδου Νέας Υόρκης – Απόλλων