Ωρα για δύσκολες αποφάσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση

Στην παν­δη­μία και στις πρό­σφα­τες φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές οι δήμοι έδει­ξαν ότι μπο­ρούν – τώρα το κρά­τος πρέ­πει να δώσει αρ­μο­διό­τη­τες και πό­ρους. Γρά­φει ο Πρό­ε­δρος της ΚΕΔΕ Δη­μή­τρης Πα­πα­στερ­γί­ου.

Η δια­χεί­ρι­ση της παν­δη­μί­ας της Covid-19 από τον Μάρ­τιο του 2020 έως σή­με­ρα, ανέ­δει­ξε τον ση­μα­ντι­κό ρόλο που επι­τε­λεί η το­πι­κή αυ­το­διοί­κη­ση πρώ­του βαθ­μού, στην πε­τυ­χη­μέ­νη δια­χεί­ρι­ση κρί­σι­μων γε­γο­νό­των.

Απο­δεί­ξα­με ότι εί­μα­στε σε θέση να δια­χει­ρι­στού­με δύ­σκο­λες κα­τα­στά­σεις, με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα και ευ­θύ­νη. Στη­ρί­ξα­με μέσα από τις κοι­νω­νι­κές μας δομές και το έμπει­ρο προ­σω­πι­κό μας τις ευ­πα­θείς ομά­δες πλη­θυ­σμού. Κι­νη­το­ποι­ή­σα­με το εθε­λο­ντι­κό κί­νη­μα. Στα­θή­κα­με στο πλευ­ρό των το­πι­κών επι­χει­ρή­σε­ων. Κα­τα­φέ­ρα­με να κρα­τή­σου­με τους δή­μους μας ανοι­χτούς, προ­σφέ­ρο­ντας με ασφά­λεια εξ απο­στά­σε­ως υπη­ρε­σί­ες. Με τον τρόπο αυτό έμει­ναν οι πό­λεις μας όρ­θιες.

Όσον αφορά τη δια­χεί­ρι­ση πε­ρι­στα­τι­κών φυ­σι­κών κα­τα­στρο­φών, όπως ήταν οι πρό­σφα­τες πυρ­κα­γιές του κα­λο­και­ριού, τα σει­σμι­κά γε­γο­νό­τα, τα πε­ρι­στα­τι­κά πλημ­μυ­ρών και εκ­δή­λω­σης ακραί­ων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων, στα­θή­κα­με ξανά δίπλα σε όσους επλή­γη­σαν. Συμ­με­τεί­χα­με με μέσα και προ­σω­πι­κό αρ­χι­κά στη δια­χεί­ρι­σή τους και στη συ­νέ­χεια βρε­θή­κα­με δίπλα σε πο­λί­τες και επι­χει­ρή­σεις για να τους βοη­θή­σου­με να στη­ρι­χθούν ξανά στα πόδια τους.

Η εμπει­ρία μας από τη δια­χεί­ρι­ση αυτού του εί­δους των πε­ρι­στα­τι­κών ανέ­δει­ξε για ακόμη μία φορά τον κρί­σι­μο ρόλο που δια­δρα­μα­τί­ζουν οι δήμοι, ο πιο κο­ντι­νός θε­σμός κρα­τι­κής εξου­σί­ας προς τον πο­λί­τη, έχο­ντας ανα­λά­βει αρ­μο­διό­τη­τες που τον συ­νο­δεύ­ουν σε κάθε πτυχή της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς του.

Από τις κα­τα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές στην Εύ­βοια, το κα­λο­καί­ρι του 2021. Για να μπο­ρέ­σει η Το­πι­κή Αυ­το­διοί­κη­ση να αντε­πε­ξέλ­θει στην απο­στο­λή της και στον στόχο της μελ­λο­ντι­κής ανά­πτυ­ξης, οι δήμοι πρέ­πει να ενι­σχυ­θούν οι­κο­νο­μι­κά και να δια­σα­φη­νι­στούν οι αρ­μο­διό­τη­τες -κι αυτό λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι κάθε πόλη, κάθε πε­ριο­χή, κάθε τόπος έχουν δια­φο­ρε­τι­κές ανά­γκες και δυ­να­τό­τη­τες. Shutterstock / Alexandros Michailidis

Όμως, για να εί­μα­στε στο μέλ­λον ακόμη πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κοί, χρειά­ζε­ται να αλ­λά­ξουν πολλά. Αυτό είναι και το βα­σι­κό συ­μπέ­ρα­σμα από το πρό­σφα­το ετή­σιο τα­κτι­κό συ­νέ­δριο της Κε­ντρι­κής Ένω­σης Δήμων Ελ­λά­δος.

Το πρώτο και σί­γου­ρο είναι πως θα πρέ­πει η αυ­το­διοί­κη­ση, οι δήμοι της χώρας, να αυ­το­διοι­κη­θούν. Μια σύγ­χρο­νη αυ­το­διοί­κη­ση θα πρέ­πει να είναι ανε­ξάρ­τη­τη οι­κο­νο­μι­κά αυ­το­διοί­κη­ση, που θα ανα­λά­βει τις ευ­θύ­νες της, όμως θα είναι στα­θε­ρή και στι­βα­ρή σε σχέση με τα έσοδά της, τα οποία δεν θα εξαρ­τώ­νται από τον βαθμό ενα­γκα­λι­σμού και συ­μπά­θειας προς το κε­ντρι­κό κρά­τος.

Το δεύ­τε­ρο ανα­γκαίο στοι­χείο είναι η διοι­κη­τι­κή αυ­το­τέ­λεια των δήμων. Να μπο­ρούν να απο­φα­σί­ζουν για όσα αφο­ρούν τη λει­τουρ­γία των πό­λε­ών τους. Αυτό απαι­τεί ξε­κα­θά­ρι­σμα αρ­μο­διο­τή­των. Απαι­τεί μια δια­δι­κα­σία μέσα από την οποία τις κα­τα­γρά­φου­με όλες μία προς μία, κα­ταρ­γού­με αυτές που είναι πλέον πα­ρω­χη­μέ­νες, κρα­τά­με όσες χρειά­ζο­νται και τις ψη­φιο­ποιού­με, δη­μιουρ­γώ­ντας έναν και μο­να­δι­κό μη­χα­νι­σμό ελέγ­χου -κι αυτόν ψη­φια­κό.

Ξε­κα­θα­ρί­ζου­με τι θα κά­νουν οι δήμοι, τι θα κά­νουν οι πε­ρι­φέ­ρειες, τι οι απο­κε­ντρω­μέ­νες διοι­κή­σεις, εφό­σον συ­νε­χί­σουν να υπάρ­χουν ως τέ­τοιες και όχι ως πα­ραρ­τή­μα­τα κά­ποιων υπουρ­γεί­ων και, τέλος, ποιος θα είναι ο ρόλος του κε­ντρι­κού κρά­τους. Πρέ­πει να απα­ντή­σου­με με γεν­ναιό­τη­τα στο ερώ­τη­μα: «Θέ­λου­με ένα κε­ντρι­κό κρά­τος που θα ελέγ­χει τα πάντα και θα κάνει πο­λι­τι­κή ακόμη και σε επί­πε­δο δήμων ή ένα κρά­τος που θα έχει τον ορα­μα­τι­κό και στρα­τη­γι­κό ρόλο να χα­ράσ­σει ορι­ζό­ντιες πο­λι­τι­κές και να φρο­ντί­ζει για την τή­ρη­σή τους;».

Η εμπει­ρία μας λέει ότι δεν είναι όλη η Ελ­λά­δα ίδια. Δεν έχει κάθε δήμος τα ίδια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, τις ίδιες ανά­γκες. Γι’ αυτό, για την επό­με­νη μέρα, χρεια­ζό­μα­στε, εκτός από χρή­μα­τα, και ξε­κα­θά­ρι­σμα αρ­μο­διο­τή­των, αυ­το­τέ­λεια σε όραμα και σχε­δια­σμό.

Ο κάθε δήμος θα πρέ­πει να κάνει μια ανά­λυ­ση των το­πι­κών ανα­γκών, των κιν­δύ­νων, αλλά και των προ­ο­πτι­κών. Να απο­φα­σί­σει ποια θέλει να είναι η θέση του τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες και να χα­ρά­ξει με συ­ναι­νέ­σεις και συ­νερ­γα­σί­ες το στρα­τη­γι­κό του σχέ­διο. Να θέσει προ­τε­ραιό­τη­τες και να ορα­μα­τι­στεί ποιες υπη­ρε­σί­ες θέλει να προ­σφέ­ρει στους πο­λί­τες του. Έτσι, στη συ­νέ­χεια, αξιο­ποιώ­ντας τους πό­ρους που θα έχει, θα μπο­ρέ­σει να εφαρ­μό­σει το σχέ­διό του.

Κάθε πόλη έχει δια­φο­ρε­τι­κό προ­φίλ. Υπάρ­χουν πό­λεις που έχουν του­ρι­στι­κό προ­σα­να­το­λι­σμό, άλλες που επεν­δύ­ουν στη γε­ω­γρα­φι­κή τους θέση ως κόμ­βος οδι­κών ή σι­δη­ρο­δρο­μι­κών αξό­νων, που ευ­νο­εί την ανά­πτυ­ξη του εμπο­ρί­ου. Υπάρ­χουν πό­λεις που ρί­χνουν βάρος στις σύγ­χρο­νες τε­χνο­λο­γί­ες και άλλες που ανα­δει­κνύ­ουν τη βιω­σι­μό­τη­τα ως συ­στα­τι­κό στοι­χείο των επό­με­νων ετών. Δεν κά­νουν, λοι­πόν, όλες οι λύ­σεις για όλους, δεν είναι ένα «κο­στού­μι» που μπο­ρεί να χω­ρά­ει στον κα­θέ­να.

Αν δεν έχου­με τη δυ­να­τό­τη­τα να το­πο­θε­τή­σου­με εμείς ως αυ­το­διοί­κη­ση τις πό­λεις μας στον χώρο και στον χρόνο με σωστά και αντι­κει­με­νι­κά κρι­τή­ρια, τότε δεν θα φέ­ρου­με ποτέ το επι­θυ­μη­τό απο­τέ­λε­σμα, τα χρή­μα­τα που θα επεν­δυ­θούν δεν θα πιά­σουν τόπο και δεν πρό­κει­ται ποτέ να αλ­λά­ξου­με ου­σια­στι­κά την πο­ρεία των πραγ­μά­των και τη ζωή των πο­λι­τών.

Κα­θο­ρι­στι­κής ση­μα­σί­ας στη λο­γι­κή αυτή θα απο­δει­χθεί στο άμεσο μέλ­λον η ενερ­γός συμ­με­το­χή των δήμων στον σχε­δια­σμό και στην υλο­ποί­η­ση των έργων και των πα­ρεμ­βά­σε­ων που θα χρη­μα­το­δο­τη­θούν από ευ­ρω­παϊ­κά και εθνι­κά προ­γράμ­μα­τα. Η δια­σφά­λι­ση πόρων είναι ση­μα­ντι­κή για την προ­ώ­θη­ση της βιώ­σι­μης πε­ρι­φε­ρεια­κής και το­πι­κής ανά­πτυ­ξης. Με έμ­φα­ση στην κα­τα­σκευή τε­χνι­κών υπο­δο­μών, τη στή­ρι­ξη της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, την ενί­σχυ­ση του το­πι­κού κοι­νω­νι­κού κρά­τους και τη στή­ρι­ξη των κοι­νω­νι­κών δομών και προ­γραμ­μά­των, τον ψη­φια­κό με­τα­σχη­μα­τι­σμό των δήμων.

Τα πα­ρα­πά­νω συν­δέ­ο­νται με τη στα­δια­κή απο­κα­τά­στα­ση της ΣΑΤΑ και την αξιο­ποί­η­ση του ΕΣΠΑ 2021-2027 και άλλων χρη­μα­το­δο­τι­κών πλαι­σί­ων, όπως το Τα­μείο Ανά­καμ­ψης και το Πρό­γραμ­μα «Αντώ­νης Τρί­τσης», με τους δή­μους να έχουν ου­σια­στι­κό ρόλο και λόγο. Οι λύ­σεις είναι μπρο­στά στα μάτια μας. Τώρα είναι η ώρα να πά­ρου­με δύ­σκο­λες απο­φά­σεις που θα κα­θο­ρί­σουν το μέλ­λον μας.

* Ο κ. Δη­μή­τρης Πα­πα­στερ­γί­ου είναι Δή­μαρ­χος Τρικ­καί­ων – Πρό­ε­δρος της Κε­ντρι­κής Ένω­σης Δήμων Ελ­λά­δος (ΚΕΔΕ)