Τουρκία: Ποιες κινήσεις ανησυχούν την Αθήνα

Σε συν­θή­κες από­λυ­της επι­φυ­λα­κής βρί­σκο­νται άπαντες οι υπη­ρε­σια­κοί παρά­γο­ντες στα υπουρ­γεία Εθνικής Αμυνας και Εξω­τε­ρι­κών, καθώς οι πιθα­νό­τη­τες για ραγδαίες εξε­λί­ξεις σε όλα τα μέτωπα που φέρνει το καλο­καίρι στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο παρα­μέ­νουν υψη­λό­τα­τες. Οι εκλο­γι­κές εκκρε­μό­τη­τες στην Ελλάδα, στην Τουρκία, αλλά και στο Ισραήλ, σε συν­δυα­σμό με την άνοδο της έντασης στον Περσικό, αλλά και την ασταθή εξέλιξη της σχέσης ανάμεσα σε Ουά­σιγ­κτον και Αγκυρα, συμ­βάλ­λουν στην ανη­συ­χία, καθώς τα σήματα για δρα­στη­ριο­ποί­ηση των Τούρκων στην ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα πριν από το τέλος του θέρους, εξα­κο­λου­θούν να επι­μέ­νουν. Οι εξε­λί­ξεις δεν είναι, εκ των πραγ­μά­των, γραμ­μι­κές και εξαρ­τώ­νται σε πολύ σημα­ντικό βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο ο πρό­ε­δρος της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν θα απο­φα­σί­σει να κινηθεί κατά τους επό­με­νους μήνες, σε μια περίοδο κατά την οποία η τουρ­κική οικο­νο­μία εισέρ­χε­ται σε δύσκο­λες μέρες.

Χρονικά ορόσημα είναι η 29η Ιουνίου, όταν και ανα­μέ­νε­ται ότι θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί η συνά­ντηση των δύο προ­έ­δρων, Ντό­ναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, στο περι­θώ­ριο του G-20 στο Τόκιο, αλλά και ο Ιούλιος, όταν ο πρό­ε­δρος των ΗΠΑ ανα­μέ­νε­ται να επι­σκε­φθεί την Αγκυρα. Οι πλη­ρο­φο­ρίες περί προ­σπά­θειας προ­σέγ­γι­σης, ώστε η προ­μή­θεια S-400 να γίνει κατά το δυνατόν «συμβατή» με τη συνέ­χιση συμ­με­το­χής της Τουρ­κίας στο πρό­γραμμα των μαχη­τι­κών πέμπτης γενιάς F-35, δεν είναι απο­λύ­τως σαφές αν θα απο­δώ­σει, παρά το γεγονός ότι στη­ρί­ζε­ται από τον Λευκό Οίκο, σε σχεδόν απόλυτη από­κλιση από όσα προωθεί η αμε­ρι­κα­νική διοί­κηση (Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ και Πεντά­γωνο), βάσει των μακρο­πρό­θε­σμων στόχων της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής των ΗΠΑ. Αντι­θέ­τως, είναι απο­λύ­τως σαφές ότι τον ερχό­μενο Νοέμ­βριο λήγει το όριο επι­βο­λής κυρώ­σεων με βάση τον νόμο για την Αντι­με­τώ­πιση των Αντι­πά­λων της Αμε­ρι­κής (CAATSA). Εάν η Τουρκία και οι ΗΠΑ δεν έχουν κατα­λή­ξει το αργό­τερο έως τότε σε κάποια φόρ­μουλα συνεν­νό­η­σης, το Κογκρέσο θα πιέσει για την επιβολή κυρώ­σεων. Παρά την προφανή από­κλιση των αμε­ρι­κα­νι­κών και τουρ­κι­κών συμ­φε­ρό­ντων σε αρκετά σημεία στη Μέση Ανατολή, ουκ ολίγοι έμπει­ροι παρα­τη­ρη­τές εκτι­μούν ότι η ταύτιση του κ. Ερντο­γάν με το «ανε­λεύ­θερο» πρότυπο που επι­κρο­τεί και ο κ. Τραμπ, μέσω του Στιβ Μπάνον, στην Ευρώπη, μετα­τρέ­πει την Τουρκία σε έναν ακόμη σύμμαχο κατά της φιλε­λεύ­θε­ρης αστικής Ευρώπης.

Η Αθήνα παρα­κο­λου­θεί

Για την Αθήνα υπάρ­χουν πιο βρα­χυ­πρό­θε­σμου χαρα­κτήρα ανη­συ­χίες, όπως αν τελικά η Τουρκία προ­χω­ρή­σει στον σχε­δια­σμό σει­σμι­κών ερευνών στην ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα, στην περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελ­λό­ρι­ζου, κατά τον μήνα Αύγου­στο. Αυτή τη στιγμή δεν είναι σαφές αν η δεδο­μένη αλλαγή κυβέρ­νη­σης στην Ελλάδα από τις 7 Ιουλίου και έπειτα, τρο­πο­ποιεί με κάποιο τρόπο και τον σχε­δια­σμό για απο­στολή του «Ορούτς Ρέις» στην ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα, αλλά και τη γενι­κό­τερη αντι­με­τώ­πιση της Αγκυρας έναντι της Αθήνας. Τις τελευ­ταίες ημέρες, πάντως, οι Τούρκοι προ­χώ­ρη­σαν σε όλες τις προ­α­ναγ­γελ­θεί­σες ασκή­σεις τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, μάλιστα με τη χρήση υπο­βρυ­χίων και μονάδων που ειδι­κεύ­ο­νται στην αντι­με­τώ­πιση ατυ­χη­μά­των που γίνο­νται κάτω από την επι­φά­νεια της θάλασ­σας. Απο­τε­λεί ενδια­φέ­ρουσα λεπτο­μέ­ρεια ότι στην ευρύ­τερη περιοχή τέτοιου τύπου, τεχνο­λο­γικά εξε­λιγ­μέ­νες, δυνα­τό­τη­τες δια­θέ­τει απο­κλει­στικά και μόνον το τουρ­κικό ναυτικό.

Παράλ­ληλα, η Αγκυρα προχωρά στον σχε­δια­σμό της σε σχέση με τις γεω­τρή­σεις στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Απο­τε­λεί εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρουσα λεπτο­μέ­ρεια η χρήση της «Rowan Norway», μιας ξένων συμ­φε­ρό­ντων (με έδρα το Λονδίνο) πλωτής πλατ­φόρ­μας για γεω­τρή­σεις εντός των τουρ­κι­κών χωρικών υδάτων. Ανα­μέ­νε­ται αν οι Τούρκοι θα προ­λά­βουν να στεί­λουν στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και τρίτο πλωτό γεω­τρύ­πανο (τουρ­κι­κής ιδιο­κτη­σίας αυτή τη φορά), το «Γιαβούζ», πριν από τις εκλογές της 23ης Ιουνίου για τον δήμο της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης ή θα κρα­τή­σουν το συγκε­κρι­μένο «χαρτί» για αργό­τερα μέσα στο καλο­καίρι. Το κόμμα του κ. Ερντο­γάν δεν απου­σιά­ζει από το εθνι­κι­στικό προ­ε­κλο­γικό παι­χνίδι. Δημο­σίως, στελέχη του ΑΚΡ, αλλά και πρόσωπα που βρί­σκο­νται κοντά στο προ­ε­δρικό περι­βάλ­λον, ζητούν ανα­κή­ρυξη απο­κλει­στι­κής οικο­νο­μι­κής ζώνης (ΑΟΖ) και κατα­σκευή μεγάλης ναυ­τι­κής βάσης στα Κατε­χό­μενα. Το δεύτερο αίτημα φαί­νε­ται ότι δεν απο­κλεί­ε­ται να προ­χω­ρή­σει, ωστόσο το πρώτο θα απο­τε­λούσε πρω­το­φανή κλι­μά­κωση και, σε αυτή τη φάση του­λά­χι­στον, δεν μπορεί να θεω­ρεί­ται πιθανόν. Οι ιδέες που κυκλο­φο­ρούν δεν είναι, πάντως, κατ’ ανάγκην στη­ριγ­μέ­νες σε ειση­γή­σεις, αλλά και σε απο­φά­σεις που φαί­νε­ται ότι συζη­τιού­νται πολύ ρεα­λι­στικά. Οπως, η τοπο­θέ­τηση των ρωσικής κατα­σκευής αντια­ε­ρο­πο­ρι­κών συστη­μά­των S-400 στα νότια παράλια της Ανα­το­λίας, απέ­να­ντι δηλαδή από την Κυπριακή Δημο­κρα­τία, η οποία θεω­ρεί­ται ο κρί­σι­μος κρίκος που συνδέει την Ελλάδα με το Ισραήλ, χώρες που και οι δύο διά­κει­νται –κατά την τουρ­κική αντί­ληψη– εχθρικά έναντι της Τουρ­κίας.

Η Λευ­κω­σία παρα­κο­λου­θεί όλη αυτή την κινη­τι­κό­τητα με εύλογη ανη­συ­χία και προ­σπα­θεί από την πλευρά της να θωρα­κι­στεί έναντι της τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας, αλλά και να διε­θνο­ποι­ή­σει τις θέσεις της. Σε μια κίνηση ανα­λο­γική προς την τουρ­κική, το πρωί της Παρα­σκευής κλή­θη­καν στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας οι πρέ­σβεις όλων των κρατών-μελών της Ε.Ε. που βρί­σκο­νται στη Λευ­κω­σία για να ενη­με­ρω­θούν από τον γενικό διευ­θυ­ντή Τάσο Τζιώνη για τα απο­τε­λέ­σματα των τουρ­κι­κών απειλών, εφόσον αυτές πραγ­μα­το­ποι­η­θούν, εις βάρος της Κύπρου. Η κυπριακή διπλω­μα­τία εστιά­ζει ιδιαι­τέ­ρως στα δύο πιο ακραία περι­στα­τικά, την απο­στολή του «Φατίχ» εντός της ΑΟΖ της Κύπρου, αλλά και τα περι­στα­τικά του Φεβρουα­ρίου 2018 που οδή­γη­σαν στον ναυτικό απο­κλει­σμό του οικο­πέ­δου 3 της κυπρια­κής ΑΟΖ από το τουρ­κικό ναυτικό. Η διε­ξα­γωγή, κατά τη διάρ­κεια των τελευ­ταίων ημερών, ασκή­σεων πολ­λα­πλών σενα­ρίων με πολυ­ε­θνική συμ­με­τοχή στο έδαφος, στον αέρα και στην ΑΟΖ της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας, ανα­δει­κνύ­ουν τον απο­τε­λε­σμα­τικό μεσο­πρό­θε­σμο σχε­δια­σμό της Λευ­κω­σίας, αλλά και την προ­θυ­μία των Ευρω­παίων εταίρων, Αμε­ρι­κα­νών και των Ισραη­λι­νών, να δια­τη­ρή­σουν, έστω και συμ­βο­λικά, τη στρα­τιω­τική παρου­σία τους στην περιοχή.

Η «αμοι­βαιό­τητα» του Τούρκου προ­έ­δρου

Η παρά­τολμη απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν να προ­χω­ρή­σει σε νέες εκλογές στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, αψη­φώ­ντας τη δυνα­μική που μπορεί να ανα­πτυ­χθεί από τα κόμματα της αντι­πο­λί­τευ­σης, οδήγησε πολλούς στην εκτί­μηση ότι ο πρό­ε­δρος της Τουρ­κίας, μετρ του σκληρού πολι­τι­κού παι­χνι­διού, έχει πλέον χάσει μέρος της δυνα­τό­τη­τάς του να ανα­γι­γνώ­σκει το τερέν επί του οποίου κινεί­ται. Ωστόσο, τις τελευ­ταίες ημέρες, ελέω και της έντονης διπλω­μα­τι­κής κινη­τι­κό­τη­τας που παρα­τη­ρεί­ται σε σχεδόν δια­προ­σω­πικό επίπεδο, ανάμεσα στον ίδιο και τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντό­ναλντ Τραμπ, αρχίζει να καλ­λιερ­γεί­ται η εκτί­μηση ότι ο κ. Ερντο­γάν απλά «ανε­βά­ζει» τον πήχυ των δια­πραγ­μα­τεύ­σι­μων χαρτιών του και παρα­μέ­νει προ­σκολ­λη­μέ­νος στην αρχή που χαρα­κτη­ρί­ζει όλη του τη διπλω­μα­τική τακτική: αυτή της αμοι­βαιό­τη­τας (αρκετοί ξένοι διπλω­μά­τες περι­γρά­φουν τον κ. Ερντο­γάν ως συνώ­νυμο της λέξης «reciprocity»). Μόλις πριν από λίγες ημέρες ο κ. Ερντο­γάν επα­νέ­λαβε ότι η Τουρκία παρα­μέ­νει προ­ση­λω­μένη στην προ­σπά­θειά της να εισέλ­θει στην Ε.Ε., ενώ την ίδια στιγμή έχει ανοι­χτούς διαύ­λους επι­κοι­νω­νίας τόσο με τη Μόσχα όσο –όπως φαί­νε­ται– και με τον κ. Τραμπ.

Οι κινή­σεις του κ. Ερντο­γάν υπα­γο­ρεύ­ο­νται και από τη ραγδαία επι­δει­νού­μενη εικόνα της τουρ­κι­κής οικο­νο­μίας. Το πρώτο τρίμηνο του 2019, η τουρ­κική οικο­νο­μία συρ­ρι­κνώ­θηκε με ρυθμό 2,6%, ενώ αθροι­στικά από τα τέλη του 2017 έως σήμερα, η λίρα έχει χάσει το 36% της αξίας της έναντι του δολα­ρίου. Σε αυτό το ατε­λεί­ωτο «παζάρι» θα εισέλ­θει εκ των πραγ­μά­των η επόμενη κυβέρ­νηση, όχι κατ’ ανάγκην λόγω του κ. Ερντο­γάν, αλλά των εκκρε­μο­τή­των που μένουν στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Τους τελευ­ταί­ους μήνες έχει ξεκι­νή­σει έντονα η συζή­τηση για πιθανή ανα­θέρ­μανση των συζη­τή­σεων για το Κυπριακό, ενδε­χο­μέ­νως και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο συνο­λι­κό­τερα. Στην παρούσα φάση, με ένα τουρ­κικό γεω­τρύ­πανο και απειλές για δεύτερο, μέσα στην κυπριακή ΑΟΖ, είναι απο­λύ­τως σαφές ότι τέτοια συζή­τηση δεν μπορεί να γίνει. Ωστόσο, αν Ουά­σιγ­κτον και Αγκυρα κατα­λή­ξουν σε έναν αμοι­βαία επωφελή συμ­βι­βα­σμό, τα χαρα­κτη­ρι­στικά του οποίου μόνο ο Τραμπ και ο Ερντο­γάν μπορεί να ξέρουν, είναι πιθανόν οι εξε­λί­ξεις να λάβουν εντελώς δια­φο­ρε­τική τροπή.