Ο γερμανός και η… παρέα του καταστρέφουν το Αιγαίο

Aλλα είναι όμορφα, άλλα τρο­μα­κτικά, άλλα φέρο­νται ως λύκοι της θάλασ­σας (κι ας μοιά­ζουν με λαγό) κι άλλα με κατσί­κες των βυθών, άλλα τρώνε μαζικά γόνο κι άλλα κατα­βρο­χθί­ζουν τα υπο­θα­λάσ­σια λιβάδια, προ­κα­λώ­ντας και στις δύο περι­πτώ­σεις ιδιαί­τερα αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στο θαλάσ­σιο οικο­σύ­στημα και στην ανα­πα­ρα­γωγή πολλών ειδών ψαριών. Πρό­κει­ται για τα είδη εισβο­λείς, ένα μικρό μέρος των ξενικών ειδών που έχουν εισ­ρεύ­σει στα νερά της Μεσο­γείου και του Αιγαίου και που ανα­πτύσ­σο­νται γρήγορα, σε συνάρ­τηση και με την άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας των υδάτων.

«Υπάρχει ήδη μια ανη­συ­χη­τική κατά­σταση, αλλοί­ωση της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας. Καθώς μεγα­λώ­νει διαρκώς το ποσοστό των ξενικών ειδών στη βιομάζα των ιχθυο­πλη­θυ­σμών, οι θάλασ­σές μας αλλά­ζουν, γίνο­νται κάτι δια­φο­ρε­τικό. Αρκεί να δούμε τι έγινε στη θαλάσ­σια περιοχή της Λεβα­ντί­νης (σ.σ. η λεκάνη της ΝΑ Μεσο­γείου), όπου συχνά το μερίδιο των ξενικών ειδών ξεπερνά το 50%», λέει στην «Κ» ο Στέλιος Κατσα­νε­βά­κης, καθη­γη­τής Θαλάσ­σιας Οικο­λο­γίας στο τμήμα Ωκε­α­νο­γρα­φίας και Θαλάσ­σιων Βιο­ε­πι­στη­μών του Πανε­πι­στη­μίου του Αιγαίου.

Στις κατα­γρα­φές των ιχθυο­πλη­θυ­σμών των υφάλων σε 71 περιο­χές του Αιγαίου, που πραγ­μα­το­ποί­ησε τα προη­γού­μενα χρόνια το τμήμα, δια­πι­στώ­θηκε ότι στο νότιο Αιγαίο η βιομάζα των ξενικών ψαριών αντι­προ­σω­πεύει κατά μέσον όρο το 21% του συνόλου, έχοντας όμως ως μέγιστη τιμή σε μία περιοχή το 58%. Αντί­θετα στο Βόρειο Αιγαίο τα ξενικά είδη αντι­προ­σώ­πευαν μόλις το 0,7% του συνόλου με μέγιστη τιμή το 13,2% σε μία περιοχή.

Απο­τυ­πώ­νε­ται στα στοι­χεία αυτά η διαφορά θερ­μο­κρα­σίας μεταξύ των νερών Βορείου και Νοτίου Αιγαίου. Τα ξενικά είδη ψαριών έχουν έρθει στη Μεσό­γειο από θερ­μό­τε­ρες θάλασ­σες, μέσω της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, γι’ αυτό ονο­μά­ζο­νται και «Λεσε­ψια­νοί μετα­νά­στες» από το όνομα του Γάλλου διπλω­μάτη και μηχα­νι­κού Φερ­ντι­νάντ Λεσέψ που διηύ­θυνε τις εργα­σίες.

«Τα είδη αυτά είναι στην πλειο­νό­τητά τους θερ­μό­φιλα, προ­τι­μούν τα πιο ζεστά νερά. Για παρά­δειγμα στη Λέσβο σχεδόν δεν έχουμε καμία επί­πτωση. Από την άλλη, σε Κρήτη και Ρόδο υπάρχει αφθονία ξενικών πλη­θυ­σμών. Οσο όμως η θερ­μο­κρα­σία της Μεσο­γείου και του Αιγαίου ανε­βαί­νει τόσο ανα­πτύσ­σο­νται», σημειώ­νει ο κ. Κατσα­νε­βά­κης. Μάλιστα, μοντέλα που έχει «τρέξει» το τμήμα Ωκε­α­νο­γρα­φίας και Θαλάσ­σιων Βιο­ε­πι­στη­μών, δεί­χνουν πως με την άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας (σε συνάρ­τηση με την κλι­μα­τική αλλαγή) εισβο­λικά είδη θα περνούν βορειό­τερα και δυτι­κό­τερα, ανα­πτυσ­σό­μενα και στη Δυτική Μεσό­γειο.

Τα πέντε χει­ρό­τερα

Σήμερα στο Αιγαίο έχουν παρα­τη­ρη­θεί 209 ξενικά είδη, εκ των οποίων τα 42 είναι ψάρια. Δεν έχουν όμως όλα σημα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στο περι­βάλ­λον. Οσον αφορά τους ιχθύς πέντε είναι τα είδη με τις πιο σημα­ντι­κές αρνη­τι­κές επι­δρά­σεις. Ας δούμε τα βασικά χαρα­κτη­ρι­στικά τους με τη βοήθεια του κ. Κατσα­νε­βάκη.

Ενα από τα παλιό­τερα εισβο­λικά είδη είναι ο λεγό­με­νος γερ­μα­νός, ο οποίος πρω­το­εμ­φα­νί­στηκε στην Ελλάδα το 1925 αλλά πήρε το όνομά του από τα χρόνια της γερ­μα­νι­κής κατοχής, όπου έκανε πιο αισθητή την παρου­σία του. Ο γερ­μα­νός έχει ανα­πτύ­ξει μεγά­λους πλη­θυ­σμούς στη νότια νησιω­τική χώρα, αλλά εμφα­νί­ζε­ται και στο Βόρειο Αιγαίο και στο Ιόνιο. Είναι αδη­φά­γος βοσκη­τής, κατα­βρο­χθί­ζει τη χλωρίδα των βυθών, μετα­τρέ­πο­ντας τους υφάλους σε ερήμους. Ετσι όμως κατα­στρέ­φο­νται οι βιό­το­ποι ανα­πα­ρα­γω­γής πολλών ψαριών.

Η αγριό­σαλπα έχει παρό­μοια χαρα­κτη­ρι­στικά με τον γερμανό. Η αγριό­σαλπα παρα­τη­ρή­θηκε στην Ελλάδα το 1964, αλλά από τότε έχει εξα­πλω­θεί πολύ στα Δωδε­κά­νησα και στις Κυκλά­δες. Μαζί με τον γερμανό έχει μετα­τρέ­ψει υφάλους της περιο­χής σε κρανίου τόπο.

Ο λαγο­κέ­φα­λος, εκτός από τοξικός, είναι και πολύ χωρο­κα­τα­κτη­τι­κός. Εμφα­νί­στηκε στο Αιγαίο μόλις το 2003 και ήδη έχει μεγάλη επέ­κταση στην Κρήτη και στα νότια Δωδε­κά­νησα. (ΦΩΤ.G. KONDYLATOS)

Το λεο­ντα­ρό­ψαρο είναι ένα είδος με πολύ μεγάλες αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις. Εμφα­νί­στηκε στη Μεσό­γειο τη δεκα­ε­τία του 1990, κατ’ αρχάς στις ακτές του Ισραήλ. Το 2012 υπήρχαν ήδη πολλά άτομα στη θαλάσ­σια περιοχή της Λεβα­ντί­νης. Στην Ελλάδα η πρώτη κατα­γραφή έγινε το 2009 στην Κάλυμνο κι αργό­τερα σε Ρόδο και Κρήτη. Σήμερα έχει ανα­πτυ­χθεί πολύ στο Νότιο Αιγαίο αλλά και στο Ιόνιο, φτά­νο­ντας μέχρι την Κέρκυρα.

Το λεο­ντα­ρό­ψαρο είναι αδη­φά­γος θηρευ­τής, κατα­βρο­χθί­ζει γόνο, μικρά ψάρια και ασπόν­δυλα, προ­κα­λώ­ντας μεγάλες μειώ­σεις σε πλη­θυ­σμούς και εμπο­ρι­κών ειδών (όπως κου­τσο­μού­ρες και σαργούς). Από την άλλη, κατά την εισβολή του στη Μεσό­γειο δεν συνο­δεύ­τηκε από τους εχθρούς του, με απο­τέ­λε­σμα να μην έχει πολλούς αντι­πά­λους στο νερό, αν κι έχει εντο­πι­στεί πως το τρώνε οι ροφοί και οι μεγάλες ζαρ­γά­νες.

Η εμφά­νιση του λεο­ντα­ρό­ψα­ρου είναι εντυ­πω­σιακή, αλλά στα αγκάθια του κρύβει δηλη­τή­ριο, που μπορεί να προ­κα­λέ­σει πόνο στον άνθρωπο σε περί­πτωση επαφής (περίπου σε επίπεδα σκορ­πί­νας ή δρά­και­νας) ή και μεγα­λύ­τερη όχληση σε περί­πτωση αλλερ­γίας.

Ο λαγο­κέ­φα­λος

Ο λαγο­κέ­φα­λος είναι το πλέον επι­κίν­δυνο από τα ψάρια εισβο­λείς. Κατ’ αρχάς, απο­τε­λεί ευθεία απειλή για την ανθρώ­πινη υγεία, καθώς συσ­σω­ρεύει στο σώμα του μια νευ­ρο­το­ξίνη, κυρίως σε ωοθήκες, συκώτι, έντερα αλλά και στο δέρμα. Η τοξίνη αυτή έχει μεγάλη τοξι­κό­τητα, προ­κα­λεί σοβαρή δηλη­τη­ρί­αση και μπορεί να δημιουρ­γή­σει σοβαρές επι­πλο­κές στον άνθρωπο που θα φάει λαγο­κέ­φαλο. Γι’ αυτό έχουν  απα­γο­ρευ­τεί η κατα­νά­λωση, η εμπορία και μετα­φορά του συγκε­κρι­μέ­νου είδους, οι ψαράδες πρέπει να απορ­ρί­πτουν όσα άτομα πιάνουν.

Δεν τελειώ­νουν όμως εδώ οι αρνη­τι­κές συνέ­πειες του λαγο­κέ­φα­λου. Εκτός από το ότι είναι κι αυτός μεγάλος θηρευ­τής, κατα­να­λώ­νο­ντας εμπο­ρικά είδη ψαριών, προ­κα­λεί ζημιές στα αλιευ­τικά εργα­λεία, κατα­στρέ­φει δίκτυα, καθώς δια­θέ­τει πολύ ισχυρό ράμφος, με το οποίο άλλωστε σπάει όστρακα. Ο λαγο­κέ­φα­λος είναι πολύ χωρο­κα­τα­κτη­τι­κός. Εμφα­νί­στηκε στο Αιγαίο μόλις το 2003 και ήδη έχει μεγάλη επέ­κταση σε Κρήτη και νότια Δωδε­κά­νησα.

Τέλος, η φιστου­λά­ρια ή ψάρι τρο­μπέτα, είναι επίσης ένας ανώ­τε­ρος θηρευ­τής, που αντέχει όμως και σε χαμη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες (παρότι προτιμά τη ζέστη) γι’ αυτό έχει ανα­πτυ­χθεί στο Βόρειο Αιγαίο και στη Δυτική Μεσό­γειο.

Απαι­τού­νται περισ­σό­τερα μέτρα

Η κατά­σταση με τα εισβο­λικά είδη είναι δύσκολη και απαι­τού­νται μέτρα. «Ηδη λαμ­βά­νο­νται μέτρα για να μη γίνεται μετα­φορά ξενικών ειδών, όπως με έλεγχο στις υδα­το­καλ­λιέρ­γειες, ή υπο­χρέ­ωση δια­χεί­ρι­σης των νερών στα έρμα των πλοίων έτσι ώστε να σκο­τώ­νο­νται οι οργα­νι­σμοί», σημειώ­νει ο κ. Κατσα­νε­βά­κης. Βεβαίως χρειά­ζο­νται και προ­γράμ­ματα για τα είδη ψαριών. «Κατ’ αρχάς, μπορεί να ενθαρ­ρυν­θεί η βρώση όσων τρώ­γο­νται. Υπάρχει ιδιαί­τερη εμπει­ρία στην Κύπρο, όπου ο γερ­μα­νός απο­τε­λεί στόχο της αλιείας και πιάνει υψηλές τιμές. Στην Ελλάδα δυστυ­χώς θεω­ρεί­ται χωρίς εμπο­ρική αξία. Το λεο­ντα­ρό­ψαρο, επίσης, όχι μόνο τρώ­γε­ται, αλλά θεω­ρεί­ται νοστι­μό­τατο. Μια εντα­τική και στο­χευ­μένη αλιεία μπορεί να έχει απο­τε­λέ­σματα», συμπλη­ρώ­νει ο καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου. Δια­φο­ρε­τική είναι η κατά­σταση με τον λαγο­κέ­φαλο. Στην περί­πτωσή του πρέπει να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί καμπά­νια ενη­μέ­ρω­σης έτσι ώστε να μην υπάρχει κατα­νά­λωση του τοξικού αυτού ψαριού.

Ταυ­τό­χρονα, όμως θα μπο­ρού­σαν να υπάρ­χουν προ­γράμ­ματα ελέγχου του πλη­θυ­σμού του. «Στην Κύπρο υπάρχει επι­κή­ρυξη του λαγο­κέ­φα­λου», κατα­λή­γει ο κ. Κατσα­νε­βά­κης.

Πηγή: kathimerini.gr

ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ