Γιάννης Δεμιρτζόγλου: Το «Ζωγράφειο» είναι η ψυχή μας. Φάρος παιδείας κι ελπίδας στην Πόλη

• Ο διευ­θυ­ντής του ιστο­ρι­κού Λυ­κεί­ου Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, Άρ­χο­ντας Μ. Ρε­φε­ρεν­δά­ριος της ΜΧΕ, μι­λά­ει για τη λει­τουρ­γία του ρω­μέι­κου ιδρύ­μα­τος που συ­μπλή­ρω­σε 131 χρό­νια ζωής • Για να διευ­θύ­νεις το ΖΩ­ΓΡΑ­ΦΕΙΟ ΣΧΟ­ΛΕΙΟ, πρέ­πει να είσαι πρώτα και πάνω από όλα άρι­στος χει­ρι­στής των ισορ­ρο­πιών των σχέ­σε­ων των δύο κρα­τών, των δύο λαών

Τα­ξι­δεύ­ο­ντας προ­σφά­τως στην πόλη των πό­λε­ων, στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη, είχα τη χαρά να συ­να­ντή­σω τον διευ­θυ­ντή του Ζω­γρα­φεί­ου Λυ­κεί­ου κ. Γιάν­νη Δε­μιρ­τζό­γλου, σε ένα σχο­λείο από τα λίγα ενα­πο­μεί­να­ντα εκ­παι­δευ­τι­κά ιδρύ­μα­τα που λει­τουρ­γούν εκεί. Το ιστο­ρι­κό Ζω­γρά­φειο Λύ­κειο βρί­σκε­ται στο κέ­ντρο της πόλης, στο Πέραν και τον κε­ντρι­κό δρόμο της Ιστι­κλάλ, σε ένα γρα­φι­κό σο­κά­κι. Το μο­να­δι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής σχο­λείο δε­σπό­ζει επι­βλη­τι­κό σε ένα κτή­ριο που αν σή­με­ρα εντυ­πω­σιά­ζει, τα χρό­νια της ίδρυ­σής του σί­γου­ρα θα ξε­χώ­ρι­ζε ανά­με­σα στα κα­λύ­τε­ρα σχο­λεία της Ευ­ρώ­πης.

Η συ­νέ­ντευ­ξη που ακο­λου­θεί απο­τε­λεί ένα τα­ξί­δι στην καρ­διά της ρω­μέι­κης παι­δεί­ας, μέσα από τα λόγια του διευ­θυ­ντή του κ. Δε­μιρ­τζό­γλου. Με μία πο­ρεία που ξε­περ­νά τις τέσ­σε­ρις δε­κα­ε­τί­ες ως μα­θη­τής, κα­θη­γη­τής και διευ­θυ­ντής, ο κ. Δε­μιρ­τζό­γλου μιλά με πάθος για το έργο του σχο­λεί­ου, που εδώ και 131 χρό­νια απο­τε­λεί φάρο παι­δεί­ας και πο­λι­τι­σμού. Σε ένα πε­ρι­βάλ­λον όπου η ελ­λη­νι­κή ομο­γέ­νεια αντι­με­τω­πί­ζει τη συρ­ρί­κνω­ση, οι προ­σπά­θειες για τη δια­τή­ρη­ση της ελ­λη­νι­κής γλώσ­σας, της πα­ρά­δο­σης και της πο­λι­τι­στι­κής ταυ­τό­τη­τας είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο από ποτέ επι­τα­κτι­κές.

Η συ­νέ­ντευ­ξη απο­τυ­πώ­νει τις προ­κλή­σεις, τα όνει­ρα, τις επι­τυ­χί­ες αλλά και την κα­θη­με­ρι­νή αφο­σί­ω­ση που απαι­τεί η λει­τουρ­γία ενός τέ­τοιου ιδρύ­μα­τος, ενώ ταυ­τό­χρο­να προ­σφέ­ρει μία σπά­νια ματιά στις ισορ­ρο­πί­ες με­τα­ξύ δύο κό­σμων – εκεί­νου της ελ­λη­νι­κής πα­ρά­δο­σης και της σύγ­χρο­νης Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Στο ιστο­ρι­κό Ζω­γρά­φειο, έχετε πε­ρά­σει κ. Δε­μιρ­τζό­γλου από όλες τις βαθ­μί­δες, ως μα­θη­τής, κα­θη­γη­τής και διευ­θυ­ντής, για πάνω από τέσ­σε­ρις δε­κα­ε­τί­ες και είστε ο 12ος κατά σειρά από ιδρύ­σε­ώς του που έχει ανα­λά­βει τη διεύ­θυν­ση. Αυ­το­νό­η­τος ο συ­νειρ­μός ότι έχει ση­μα­δέ­ψει κα­θο­ρι­στι­κά τη ζωή σας και αντι­λαμ­βά­νο­μαι ότι πα­λεύ­ε­τε σκλη­ρά να το κρα­τή­σε­τε ζω­ντα­νό, ώστε να συ­νε­χί­σει τη λει­τουρ­γία του. Πόσο εύ­κο­λο είναι όταν οι ομο­γε­νείς, αλλά και οι ορ­θό­δο­ξοι της Πόλης συρ­ρι­κνώ­νο­νται;

Δεν είναι κα­θό­λου εύ­κο­λη και διό­λου αυ­το­νό­η­τη κα Πα­μπρή, η προ­σπά­θεια να εξα­σφα­λι­σθεί η συ­νέ­χι­ση του Ζω­γρα­φεί­ου Σχο­λεί­ου. Με αυ­τα­πάρ­νη­ση, προ­σω­πι­κές θυ­σί­ες όλων των στε­λε­χών του Ζω­γρα­φεί­ου, δη­λα­δή τόσο του εκ­παι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού του, όσο και της Εφο­ρεί­ας του Σταυ­ρο­δρο­μί­ου και του Ιδρυ­τή του, συ­νε­χί­ζου­με να κρα­τά­με το σχο­λείο μας ανοι­χτό, έναν φάρο παι­δεί­ας και πο­λι­τι­σμού που δια­σχί­ζει τους αιώ­νες με το κε­φά­λι ψηλά. Οι επι­τυ­χί­ες μας στις ει­σα­γω­γι­κές εξε­τά­σεις σε Τουρ­κία και Ελ­λά­δα, η ποιό­τη­τα των μα­θη­μά­των και των εκ­παι­δευ­τι­κών μας, οι εκ­δη­λώ­σεις, τα Διε­θνή Μα­θη­τι­κά Συ­νέ­δρια Λο­γο­τε­χνί­ας, οι συ­ναυ­λί­ες, οι συ­νερ­γα­σί­ες με σχο­λεία του εξω­τε­ρι­κού συμ­βάλ­λουν στις προ­σπά­θειές μας και απο­τε­λούν εχέγ­γυο, για να έρ­θουν νέοι μα­θη­τές. Και νο­μί­ζω ότι τα κα­τα­φέρ­νου­με, τη­ρου­μέ­νων των ανα­λο­γιών, αν σκε­φθεί κα­νείς ότι ο πλη­θυ­σμός των Ορ­θο­δό­ξων Ρω­μιών της Πόλης βαί­νει μειω­τι­κά και η ανά­σχε­ση αυτής της συρ­ρί­κνω­σης είναι το με­γα­λύ­τε­ρο ζη­τού­με­νο για τη ρω­μιο­σύ­νη στην Πόλη.

• Διά­βα­ζα σε μία συ­νέ­ντευ­ξή σας, ότι όταν ανα­λά­βα­τε προ σχε­δόν 30 ετών τη διεύ­θυν­ση του σχο­λεί­ου, οι Κασ­σάν­δρες έλε­γαν ότι σε δύο το πολύ χρό­νια το Ζω­γρά­φειο θα κλεί­σει, αλλά συ­νε­χί­ζε­ται και με στα­θε­ρό αριθ­μό μα­θη­τών…Άρα κάθε χρό­νος που περ­νά­ει είναι και μία νίκη;

Κάθε μέρα λει­τουρ­γί­ας στο Ζω­γρά­φειο και στα ρω­μέι­κα εκ­παι­δευ­τι­κά ιδρύ­μα­τα στην Πόλη, είναι μία μέρα νίκης. Και φθά­σα­με τα 131 χρό­νια φέτος. Από τα χα­ρά­μα­τα ξε­κι­νά­ει το πουλ­μα­νά­κι του σχο­λεί­ου να πάει σε όλες τις άκρες της Πόλης, να μα­ζέ­ψει τους μα­θη­τές στο Τουρ­να­τσί­μπα­σι σο­κά­κι.

Όταν ήμουν νε­ό­τε­ρος τα χρό­νια που πρω­το­α­νέ­λα­βα είχα με­γα­λύ­τε­ρη αγω­νία για το αύριο του σχο­λεί­ου. Κάθε κα­λο­καί­ρι διέ­κο­πτα τις με­τρη­μέ­νες ημέ­ρες των θε­ρι­νών δια­κο­πών μου, για να βρω χο­ρη­γούς, που θα εξα­σφά­λι­ζαν τη λει­τουρ­γία του σχο­λεί­ου για άλλη μια χρο­νιά.

Τώρα το πήρα από­φα­ση. Όπως μας δι­δά­σκει η ιστο­ρία, τα σχο­λεία αυτά έμει­ναν ανοι­χτά σε δυ­σκο­λό­τε­ρους και­ρούς. Άντε­ξαν πο­λέ­μους, Σε­πτεμ­βρια­νά, Απε­λά­σεις, σει­σμούς, λι­μούς και κα­τα­πο­ντι­σμούς.

Σή­με­ρα έχω την πε­ποί­θη­ση ότι το Ζω­γρά­φειο θα υπάρ­χει και μετά από εμάς. Είναι αδύ­να­το να σβή­σει αυτός ο φάρος παι­δεί­ας. Εύ­χο­μαι και ο/η διά­δο­χος μου σε λίγα χρό­νια να μπει με δύ­να­μη στη διεύ­θυν­ση του σχο­λεί­ου και να κα­τα­φέ­ρει να το ανα­δεί­ξει ακόμη πιο πολύ.

Τα σχο­λεία μας είναι τα ζω­ντα­νά κύτ­τα­ρα της παι­δεί­ας και του πο­λι­τι­σμού μας. Οι μα­θη­τές και οι μα­θή­τριές μας συμ­με­τέ­χουν με επι­τυ­χία σε διε­θνή συ­νέ­δρια, σε δια­γω­νι­σμούς, σε ευ­ρω­παϊ­κά προ­γράμ­μα­τα ανταλ­λα­γών, σε καλ­λι­τε­χνι­κές εκ­δη­λώ­σεις. Συ­να­να­στρέ­φο­νται συ­νο­μή­λι­κούς τους από την Ελ­λά­δα και τον κόσμο. Επι­κοι­νω­νούν μαζί τους και συ­νερ­γά­ζο­νται. Δια­κρί­νο­νται και ει­σπράτ­τουν το πιο τρελό χει­ρο­κρό­τη­μα. Διευ­ρύ­νουν τους ορί­ζο­ντές τους. Καλ­λιερ­γούν την ελ­λη­νο­μά­θεια και τη γλωσ­σο­μά­θεια. Συ­νε­χί­ζουν τις πα­ρα­δό­σεις και τα έθιμα. Γε­μί­ζουν τις εκ­κλη­σί­ες και τα ανα­λό­για. Είναι η δύ­να­μή μας. Είναι η συ­νέ­χειά μας! Με κάθε θυσία πρέ­πει να δια­τη­ρή­σου­με άσβε­στη την εστία των σχο­λεί­ων. Εκεί επω­ά­ζε­ται η ελ­πί­δα. Γνω­ρί­ζω ότι κά­ποιοι μάς θε­ω­ρούν ρο­μα­ντι­κούς και αι­θε­ρο­βά­μο­νες. Εγώ θα μας έλεγα πι­στούς! Πι­στούς και ιδε­ο­λό­γους! Συ­νε­χι­στές μιας με­γά­λης κλη­ρο­νο­μιάς και τα­πει­νούς ερ­γά­τες της Ορ­θο­δο­ξί­ας και της Ρω­μιο­σύ­νης.

• Στο Ζω­γρά­φειο πόσοι μα­θη­τές φοι­τούν φέτος – παι­διά της ομο­γέ­νειας, Ελ­λή­νων κρα­τι­κών αξιω­μα­τού­χων, μει­κτών γάμων, αλλά και από την Αντιό­χεια και πόσοι είναι οι εκ­παι­δευ­τι­κοί;

74 μα­θη­τές και μα­θή­τριες φοι­τούν σή­με­ρα στο Ζω­γρά­φειο. Συ­νη­θί­ζω να λέω ότι η δύ­να­μη των μα­θη­τών των σχο­λεί­ων μας, θυ­μί­ζει το καρ­διο­γρά­φη­μα. Όσο υπάρ­χει παλ­μός δεν φο­βό­μα­στε. Όσο υπάρ­χουν παι­διά, η ευ­θύ­νη μας με­γα­λώ­νει. Η ζωή συ­νε­χί­ζε­ται με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται. Συ­νε­χί­ζου­με να δί­νου­με το μή­νυ­μα ζωής, ύπαρ­ξης και ελ­πί­δας.

• Τι ση­μαί­νει Ζω­γρά­φειο για τον ελ­λη­νι­σμό και τη δια­τή­ρη­ση της γλώσ­σας;

Το Ζω­γρά­φειο κάνει γνω­στή την πα­ρου­σία της ρω­μέι­κης εκ­παί­δευ­σης στην Πόλη σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Παίρ­νου­με μέρος σε διε­θνή συ­νέ­δρια, σε συ­να­ντή­σεις μα­θη­τών σχο­λεί­ων στην Ευ­ρώ­πη, στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο, στην Ελ­λά­δα, στη Μα­θη­τιά­δα, στους Αγώ­νες Τέ­χνης στη Θεσ­σα­λο­νί­κη, όπου έρ­χο­νται σχο­λεία από όλο τον ελ­λη­νι­σμό. Στο Ζω­γρά­φειο προ­σπα­θού­με να μι­λά­με τη γλώσ­σα του γέ­νους μας, να συ­ντη­ρού­με στα σπί­τια μας την ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα, κάθε στιγ­μή. Με τον κι­νη­μα­το­γρά­φο, το θέ­α­τρο, τις λο­γο­τε­χνι­κές μας πα­ρου­σιά­σεις, τους χο­ρούς και τις χο­ρω­δί­ες μας ανα­πτύσ­σου­με τον ελ­λη­νι­κό λόγο μέσα στα εκα­τομ­μύ­ρια των Τούρ­κων πο­λι­τών. Μι­λά­με, τρα­γου­δά­με, χο­ρεύ­ου­με και προ­ά­γου­με την ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα, τα έθιμα μας…

• Αντι­λαμ­βά­νο­μαι ότι το να διευ­θύ­νεις ένα εμ­βλη­μα­τι­κό σχο­λείο, όπως το Ζω­γρά­φειο, πέραν από το εκ­παι­δευ­τι­κό του σκέ­λος, απαι­τεί και δι­πλω­μα­τι­κή διά­στα­ση;

Ως διευ­θυ­ντής του ΖΩ­ΓΡΑ­ΦΕΙΟΥ ΣΧΟ­ΛΕΙΟΥ, πρέ­πει να είσαι πρώτα και πάνω από όλα άρι­στος χει­ρι­στής των ισορ­ρο­πιών των σχέ­σε­ων των δύο κρα­τών, των δύο λαών. Με το ακορ­ντε­όν, το τρα­γού­δι, τη λο­γο­τε­χνία, τα βρα­βεία και τα δι­πλώ­μα­τα σε όποιον περνά από το σχο­λείο μας, με το ζεστό φα­γη­τό κάθε με­ση­μέ­ρι σε όποιον το έχει ανά­γκη, πα­ρά­γου­με πο­λι­τι­στι­κή και εκ­παι­δευ­τι­κή δι­πλω­μα­τία. Ανοί­γου­με δρό­μους φι­λί­ας των δύο λαών. Και πολ­λές φορές συν­θλί­βο­νται οι σκέ­ψεις και τα συ­ναι­σθή­μα­τά μας από τις εντά­σεις των δύο κρα­τών. Το χα­μό­γε­λο όμως των παι­διών και η προ­σή­λω­ση στο χρέος μας είναι η δύ­να­μή μας.

• Ποιες ήταν οι στιγ­μές που μέ­νουν ανε­ξί­τη­λες στη μνήμη σας από τη θη­τεία σας, από μικρό παιδί μέχρι σή­με­ρα στο Ζω­γρά­φειο;

Οι κα­θη­γη­τές και δά­σκα­λοί μου, ο Μού­τσο­γλου, ο Φρα­γκό­που­λος, ο Αρ­σε­νιά­δης, ο Αλε­ξαν­δρί­δης, ο Κα­σα­πί­δης αλλά και οι συμ­μα­θη­τές μου που φύγαν από την Πόλη και τη ζωή, είναι συ­νε­χώς στη μνήμη μου. Εδώ θυ­μά­μαι κάθε στιγ­μή ως μα­θη­τής, κάθε στιγ­μή ως κα­θη­γη­τής του και διευ­θυ­ντής του. Από 12 χρο­νών ανε­βο­κα­τε­βαί­νω τις σκά­λες του Ζω­γρα­φεί­ου. Γε­μά­τος μνή­μες, θύ­μη­σες αλλά και όνει­ρα και ευ­θύ­νες. Συ­νο­δοι­πό­ροι και συ­μπα­ρα­στά­τες μου οι συ­νερ­γά­τες μου, οι μα­θη­τές μου, οι από­φοι­τοι και φίλοι του Ζω­γρα­φεί­ου, ο πρό­ε­δρος της Κοι­νό­τη­τας Σταυ­ρο­δρο­μί­ου, κ. Γιώρ­γος Πα­πα­λιά­ρης, ο εκ­πρό­σω­πος Ιδρυ­τού κ. Στρά­τος Δολ­τσι­νιά­δης, τα τε­λευ­ταία χρό­νια ο μα­θη­τής μου και δη­μο­σιο­γρά­φος Μα­νώ­λης Κω­στί­δης, η οι­κο­γέ­νειά μου αλλά και ο κάθε επι­σκέ­πτης που περνά το κα­τώ­φλι του Ζω­γρα­φεί­ου, στέλ­νει ένα μή­νυ­μα ή τη­λε­φω­νεί.

• Τα ήρεμα νερά στο Αι­γαίο, η ανά­πτυ­ξη και του συ­στή­μα­τος visa at the gate για τους Τούρ­κους επι­σκέ­πτες έχουν δη­μιουρ­γή­σει καλό κλίμα και αι­σιο­δο­ξία ανά­με­σα σε Ελ­λά­δα και Τουρ­κία. Θα μπο­ρού­σε με βάση και τις εξε­λί­ξεις να ανα­πτυ­χθεί πε­ρισ­σό­τε­ρο η ελ­λη­νι­κή κοι­νό­τη­τα στην Πόλη;

Η ελ­λη­νι­κή κοι­νό­τη­τα μπο­ρεί να ανα­πτυ­χθεί, αν δο­θούν πραγ­μα­τι­κά κί­νη­τρα στους Ρω­μιούς της Πόλης να ξα­να­γυ­ρί­σουν στην Πόλη. Η οι­κο­νο­μία δη­μιούρ­γη­σε την Κων­στα­ντι­νού­πο­λη ως με­γα­λού­πο­λη και σταυ­ρο­δρό­μι πο­λι­τι­σμών, η οι­κο­νο­μία μπο­ρεί να ξα­να­φου­ντώ­σει τη Ρω­μιο­σύ­νη στην Πόλη. Πρέ­πει να συ­γκρα­τη­θεί ο ξε­νι­τε­μός των νέων Ρω­μιών της Πόλης προς την Ελ­λά­δα και αλλού στο εξω­τε­ρι­κό. Οι ρω­μέι­κες κοι­νό­τη­τες, τα σχο­λεία, το Φα­νά­ρι προ­σπα­θούν να κρα­τή­σουν τους νέους και τις νέες στην Πόλη με κί­νη­τρα επαγ­γελ­μα­τι­κά ή υπο­τρο­φί­ες. Να μεί­νουν στην Πόλη και να στή­σουν τις ζωές τους.

• Ένα από τα «τα­μπού» του πα­ρελ­θό­ντος ήταν η βυ­ζα­ντι­νή ιστο­ρία, την οποία βιώ­νει ο επι­σκέ­πτης στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη. Έχει αλ­λά­ξει αυτό σή­με­ρα ή πα­ρα­μέ­νει ένα δύ­σκο­λο κε­φά­λαιο;

Η Πόλη είναι μία συ­νε­χής, αδιά­λει­πτη βυ­ζα­ντι­νή μαρ­τυ­ρία. Τα τείχη της πόλης, τα μνη­μεία, τα πα­λά­τια, τα έθιμα και τα ήθη συ­νε­χί­ζο­νται στο διάβα των και­ρών. Και οι Τούρ­κοι ανα­γνω­ρί­ζουν την πα­ρου­σία του Βυ­ζα­ντί­ου στην πε­ριο­χή και θα έλεγα ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια προ­σπα­θούν να την ανα­δεί­ξουν. Πραγ­μα­το­ποιού­νται εκ­θέ­σεις, εκ­δό­σεις, εκ­δη­λώ­σεις αλλά και πολ­λές ανα­και­νί­σεις μνη­μεί­ων που ανα­δει­κνύ­ουν το βυ­ζα­ντι­νό πα­ρελ­θόν της Πόλης. Το απο­τύ­πω­μα του Βυ­ζα­ντί­ου είναι ανε­ξί­τη­λο.