“Μαζικός Τουρισμός: βαριά βιομηχανία ή ένα κορεσμένο μοντέλο;”

Τι μα­θαί­νου­με από το πα­ρά­δειγ­μα της Thomas Cook;

του Δη­μή­τρη Γάκη

Κα­νείς δεν ξε­χνά­ει τις πρό­σφα­τες φω­το­γρα­φί­ες του υπουρ­γού Του­ρι­σμού με την ηγε­σία της Thomas Cook λίγο καιρό πριν. Εάν η Thomas Cook είναι ένα πα­ρά­δειγ­μα των συμ­φω­νιών της νέα κυ­βέρ­νη­σης για την πο­λι­τι­κή της στο τομέα του Του­ρι­σμού, τότε πρέ­πει να εί­μα­στε πολύ ανή­συ­χοι για την ανευ­θυ­νό­τη­τά της. Όμως το πα­ρά­δειγ­μα της Thomas Cook δίνει την ευ­και­ρία να σκε­φτού­με μεί­ζο­να θέ­μα­τα πάνω στο ζή­τη­μα της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

Είναι ανα­με­νό­με­νο ότι η ζημία για τους έλ­λη­νες ξε­νο­δό­χους-συ­νερ­γα­ζό­με­νους με την Thomas Cook θα είναι πολύ με­γά­λη. Το «μάρ­μα­ρο» κα­λού­νται για άλλη μια φορά να πλη­ρώ­σουν οι «μι­κροί» για να δια­σω­θούν οι «με­γά­λοι». Μι­κρό­τε­ρα πα­κέ­τα σε πολύ χα­μη­λές τιμές, τε­ρά­στια απώ­λεια κέρ­δους και μια κυ­ριο­λε­κτι­κή κα­τα­στρο­φή για εκεί­νους τους επι­χει­ρη­μα­τί­ες που δεν έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα να κα­λύ­ψουν τη ζημιά.

Το πα­ρά­δειγ­μα της Thomas Cook μας επι­στρέ­φει σε ένα βα­σι­κό ερώ­τη­μα χά­ρα­ξης στρα­τη­γι­κής πο­λι­τι­κής: Πα­ρα­μέ­νει ο μα­ζι­κός του­ρι­σμός μία πραγ­μα­τι­κά ασφα­λής και κερ­δο­φό­ρα επι­χει­ρη­μα­τι­κά επι­λο­γή, ή πρό­κει­ται για ένα μο­ντέ­λο προη­γού­με­νων δε­κα­ε­τιών που εξά­ντλη­σε τα όριά του και γί­νε­ται ολο­έ­να πιο επι­σφα­λές και λι­γό­τε­ρο κερ­δο­φό­ρο;

Απα­σχό­λη­ση πε­ρι­στα­σια­κή και ανει­δί­κευ­τη σε ένα πλαί­σιο που τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές είναι σε βάρος του ερ­γα­ζό­με­νου σε ότι αφορά τη σχέση ερ­γα­σί­ας, τις αμοι­βές, την ασφά­λι­ση, τον χρόνο απα­σχό­λη­σης, εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­ση του πο­λι­τι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος και της ντό­πιας κουλ­τού­ρας, ζη­τή­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με τη δια­χεί­ρι­ση των του­ρι­στι­κών συ­νό­λων όπως η πολ­λα­πλών μορ­φών επι­βά­ρυν­ση του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, οι συ­γκρού­σεις για χρή­σεις γης, η με­τα­τρο­πή ολό­κλη­ρων πα­ρα­δο­σια­κών οι­κι­σμών σε του­ρι­στι­κούς «οι­κι­σμούς», η ανε­ξέ­λεγ­κτη χρήση της τε­χνο­λο­γί­ας και η ενερ­γεια­κή επι­βά­ρυν­ση των του­ρι­στι­κών πε­ριο­χών, είναι μόνο με­ρι­κές από τις δυ­σμε­νείς επι­πτώ­σεις που συν­δέ­ο­νται με το μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης του μα­ζι­κού του­ρι­σμού.

Είναι αλή­θεια ότι ο του­ρι­σμός απο­τε­λεί για την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία ση­μα­ντι­κό πυ­λώ­να ανά­πτυ­ξης και εισ­ρο­ής εσό­δων. Όμως είναι εξί­σου αλή­θεια ότι ο του­ρι­στι­κός κλά­δος στην Ελ­λά­δα βρί­σκε­ται εδώ και αρ­κε­τά χρό­νια σε μία εύ­θραυ­στη κα­τά­στα­ση με στοι­χεία πτώ­σης στα ποιο­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και αδυ­να­μία ή και απο­τυ­χία αξιο­ποί­η­σης του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος σε βάθος χρό­νου. Κοντά σε αυτό έρ­χε­ται να προ­στε­θεί και μία μό­νι­μη πλέον συ­γκυ­ρια­κού τύπου

αντι­με­τώ­πι­ση, δη­λα­δή η σύν­δε­σή του με το τι συμ­βαί­νει στις γει­το­νι­κές χώρες και το αντί­κτυ­πό του στον του­ρι­σμό.

Η κα­τά­στα­ση αυτή δεν είναι τυ­χαία. Η ανά­πτυ­ξη του του­ρι­σμού στην Ελ­λά­δα τα τε­λευ­ταία τριά­ντα χρό­νια έγινε χωρίς τον προ­σε­κτι­κό και μα­κρο­χρό­νιο σχε­δια­σμό που ήταν απα­ραί­τη­τος για έναν τόσο ση­μα­ντι­κό πυ­λώ­να εθνι­κής ανά­πτυ­ξης. Η στρα­τη­γι­κή υπήρ­ξε ανε­παρ­κής, η διοί­κη­ση και η λει­τουρ­γία χωρίς συ­νο­χή και διάρ­κεια. Το χα­μη­λό κό­στος πα­ρα­γω­γής και πώ­λη­σης του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων έφε­ραν μεν έναν στα­θε­ρό ρυθμό ανά­πτυ­ξης, αλλά η έλ­λει­ψη του­ρι­στι­κής παι­δεί­ας για τους επαγ­γελ­μα­τί­ες του κλά­δου και καλ­λιέρ­γειας του­ρι­στι­κής συ­νεί­δη­σης, είχαν ως απο­τέ­λε­σμα την αντι­με­τώ­πι­ση του του­ρι­σμού ως έναν ευ­και­ρια­κά προ­σο­δο­φό­ρο κλάδο και όχι ως εθνι­κό πυ­λώ­να ανά­πτυ­ξης. Μέσα σε αυτήν την αντι­με­τώ­πι­ση ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός με ρα­χο­κο­κα­λιά τον πα­ρα­θα­λάσ­σιο και νη­σιω­τι­κό του­ρι­σμό πε­ριο­ρί­στη­κε και προ­βλή­θη­κε με αφε­λείς και συχνά στε­ρε­ο­τυ­πι­κές ει­κό­νες, μια εσω­στρε­φή και μυω­πι­κή αντί­λη­ψη για το «ωραιό­τε­ρο μέρος του κό­σμου» και τε­λι­κά αδύ­να­μα και συ­γκε­χυ­μέ­να μη­νύ­μα­τα που συ­νο­δεύ­ουν την ει­κό­να της χώρας μας στο εξω­τε­ρι­κό.

Το μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης του του­ρι­σμού των τε­λευ­ταί­ων τριά­ντα χρό­νων δεν μπο­ρεί να μας πάει πα­ρα­πέ­ρα. Το μόνο που μπο­ρεί να κάνει είναι να μας συν­δέ­ει όλο και πιο στενά, να μας εξαρ­τά στη κυ­ριο­λε­ξία από εται­ρεί­ες όπως η Thomas Cook και να φέρ­νει τις του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις σε ολο­έ­να και πιο επώ­δυ­νους συμ­βι­βα­σμούς ή και στην ολο­κλη­ρω­τι­κή κα­τα­στρο­φή.

Χρεια­ζό­μα­στε μία νέα στρα­τη­γι­κή, ένα νέο πλαί­σιο αντί­λη­ψης για τον του­ρι­σμό, είτε πρό­κει­ται για μα­ζι­κό είτε για εναλ­λα­κτι­κό, που θα μας δώσει πε­ραι­τέ­ρω δυ­να­τό­τη­τες από το να επι­βιώ­νου­με χάρη στη σχέση χα­μη­λής αξίας ένα­ντι των αντα­γω­νι­στών μας.

Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο, η προ­α­γω­γή ενός σα­φούς και ενιαί­ου εθνι­κού στό­χου για την ανά­πτυ­ξη του του­ρι­σμού είναι απα­ραί­τη­το να λάβει υπόψη τους εξής άξο­νες:

Το μο­ντέ­λο της συ­νε­χούς (αει­φό­ρας) του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης. Πρό­κει­ται για ένα ζή­τη­μα εξαι­ρε­τι­κής ση­μα­σί­ας που συν­δυά­ζει την ορ­θο­λο­γι­κή δια­χεί­ρι­ση στο παρόν και στο μέλ­λον, πως δη­λα­δή θα κα­τα­φέ­ρου­με να έχου­με ή να δη­μιουρ­γού­με εκ νέου του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη χωρίς να εξα­ντλού­νται ή να κα­τα­στρέ­φο­νται οι φυ­σι­κοί ή του­ρι­στι­κοί πόροι. Αυτό ση­μαί­νει ήπια πα­ρέμ­βα­ση, σε­βα­σμό στη χω­ρη­τι­κό­τη­τα κάθε τόπου σε σχέση με το του­ρι­στι­κό φορ­τίο, αρ­μο­νι­κή συ­νύ­παρ­ξη του αν­θρώ­που με το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον, ισορ­ρο­πη­μέ­να με­γέ­θη και δρα­στη­ριό­τη­τα, έμ­φα­ση και αξία στην ιδιαι­τε­ρό­τη­τα του κάθε τόπου.

Πο­λι­τι­κές για τον εμπλου­τι­σμό και τη συ­νε­χή ανά­πτυ­ξη των του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων της χώρας προ­σα­να­το­λι­σμέ­νες στις σύγ­χρο­νες του­ρι­στι­κές τά­σεις, με στόχο την αύ­ξη­ση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας, την επι­μή­κυν­ση της του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου και την αύ­ξη­ση των ωφε­λη­μά­των του του­ρι­σμού, είναι επί­σης ζη­τή­μα­τα που πρέ­πει να απο­κτή­σουν κε­ντρι­κή ση­μα­σία και να μας βά­λουν από τη εσω­στρέ­φεια της «μο­να­δι­κής ομορ­φιάς» που αδι­κεί και πε­ριο­ρί­ζει τις δυ­να­τό­τη­τές μας. Απα­ραί­τη­τη είναι ταυ­τό­χρο­να και η συ­νε­χής ενί­σχυ­ση της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και καλ­λιέρ­γειας του­ρι­στι­κής παι­δεί­ας και συ­νεί­δη­σης που θα ανα­γνω­ρί­ζει και θα εν­σω­μα­τώ­νει σύγ­χρο­νες κοι­νω­νι­κές έν­νοιες όπως συ­νερ­γα­τι­κά μο­ντέ­λα επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας και σύγ­χρο­να ερ­γα­λεία όπως η ηλε­κτρο­νι­κή δια­χεί­ρι­ση.

Η στρα­τη­γι­κή στον του­ρι­σμό απο­τε­λεί μια πο­λι­τι­κή προ­τε­ραιό­τη­τα. Το κο­ρε­σμέ­νο μο­ντέ­λο των τε­λευ­ταί­ων τριά­ντα χρό­νων στο οποίο η κυ­βέρ­νη­ση της Νέας Δη­μο­κρα­τί­ας προ­σκολ­λά­ται, θα κρα­τά­ει μο­νί­μως σε μία επι­σφα­λή και επι­κίν­δυ­νη εξάρ­τη­ση το του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν μας και θα οδη­γή­σει σύ­ντο­μα σε ανα­πό­φευ­κτο μα­ρα­σμό την ανα­πτυ­ξια­κή του διά­στα­ση.

***

Το ΓΡΑ­ΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ