Κ. Φίλης, διεθνολόγος: «Στην Ευρώπη υπάρχει μια τάση προς τον εθνικισμό και τα άκρα»

Κύριε Φίλη να ξεκι­νή­σουμε από το πρό­σφατο απο­τέ­λε­σμα των γερ­μα­νι­κών εκλογών. Πώς το σχο­λιά­ζετε;

Εκτός συγκλο­νι­στι­κού απρο­ό­πτου θα έχουμε τον σχη­μα­τι­σμό μίας τρι­κομ­μα­τι­κής κυβέρ­νη­σης, για πρώτη φορά στα χρονικά της Γερ­μα­νίας. Οι Φιλε­λεύ­θε­ροι με τους Πρα­σί­νους και το κόμμα της Καγκε­λα­ρίου Μέρκελ θα συν­θέ­σουν την νέα κυβέρ­νηση –εκτός και αν τώρα που άδειασε η θέση του υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών από τον κ. Σόιμπλε, οι Σοσιαλ­δη­μο­κρά­τες σκε­φτούν εκ νέου τη θέση που εξέ­φρα­σαν ευθύς αμέσως μετά το απο­τέ­λε­σμα και μπουν σε μια συζή­τηση συμ­με­το­χής στην κυβέρ­νηση. Κάτι που συγκε­ντρώ­νει σοβαρές πιθα­νό­τη­τες. Σε κάθε περί­πτωση αλλάζει το πολι­τικό σκηνικό αφού οι Πρά­σι­νοι μπορούν να δώσουν μια νότα πιο κεντρώα. Μετά όμως την εκπλη­κτική άνοδο της Ακρο­δε­ξιάς, -αυτού του εθνι­κι­στι­κού μορ­φώ­μα­τος με νεο­ζα­σι­στικά στοιχεία- νομίζω ότι η πολι­τική ατζέντα της Γερ­μα­νίας ‘μετατοπίζεται’ προς τα δεξιά. Πράγμα που σημαί­νει ότι θα δούμε την υιο­θέ­τηση ή τον μετρια­σμό πολι­τι­κών που άλλοτε χαρα­κτη­ρί­ζο­νταν νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρες π.χ. στο προ­σφυ­γικό – μετα­να­στευ­τικό ζήτημα από πλευράς Βερο­λί­νου. Ο ίδιος ο σχη­μα­τι­σμός σημαί­νει ότι οι Φιλε­λεύ­θε­ροι επι­στρέ­φουν μετά την απο­τυ­χη­μένη θητεία που είχαν και βέβαια οι θέσεις που έχουν εκφρά­σει είναι προ­βλη­μα­τι­κές για την χώρα μας, διότι έχουν συν­δέ­σει τυχόν ‘κούρεμα’ με έξοδο από την Ευρω­ζώνη ενώ είναι ιδιαί­τερα επι­κρι­τι­κοί στις προ­τά­σεις της Ευρω­ζώ­νης προς την κατεύ­θυνση ουσια­στι­κής εμβά­θυν­σης.

Περί­με­νατε την άνοδο της ακρο­δε­ξιάς ή σας εξέ­πληξε;

Οφείλω να ομο­λο­γήσω ότι δεν μου έκανε ιδιαί­τερη έκπληξη. Ήδη από τα τέλη του 2015 όταν η προ­σφυγο – μετα­να­στευ­τική κρίση ήταν στο απώγειό της, το ακρο­δε­ξιό ΑfD ξεκί­νησε με μεγάλη επι­τυ­χία μέχρι και πρό­σφατα να συμ­με­τέ­χει σχεδόν σε όλα τα ομό­σπονδα κρα­τί­δια της Γερ­μα­νίας και μέσα από εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις. Βέβαια, τους τελευ­ταί­ους μήνες φαι­νό­ταν ότι είχε μετρια­στεί η άνοδος, αλλά δια­πι­στώ­σαμε στην κάλπη ότι: α. 1εκ. και πλέον ψηφο­φό­ρων του κόμ­μα­τος της Καγκε­λα­ρίου Μέρκελ και των Χρι­στια­νο­κοι­νω­νι­στών ‘στράφηκε’ στο ΑfD β. περίπου μισό εκ. ψηφο­φό­ροι των Σοσιαλ­δη­μο­κρα­τών ψήφισε το ΑfD και γ. το χει­ρό­τερο –ένα και πλέον εκ. των νέων ψηφο­φό­ρων που ψήφισαν δηλ. για πρώτη φορά φέτος, επέ­λε­ξαν το ΑfD.

Μπο­ρείτε να κάνετε μια σύγκριση της ανόδου της ακρο­δε­ξιάς στην Γαλλία με το κόμμα της Λε Πεν όπου τελικά, δεν τα κατά­φερε και τόσο καλά. Γιατί στη Γερ­μα­νία έγινε κάτι τέτοιο;

Υπάρχει διαφορά στα πολι­τικά συστή­ματα. Στην Γαλλία είχαμε Προ­ε­δρι­κές εκλογές όπου η άνοδος του Εμ. Μακρόν και η κατα­βα­ρά­θρωση των δύο κομ­μά­των εξου­σίας (Ρεπου­μπλι­κά­νοι και Σοσια­λι­στές), έδωσαν περι­θώ­ρια στο κόμμα της Λε Πεν που έχει βαθιές ρίζες στην γαλλική κοι­νω­νία εδώ και χρόνια, για να βρεθεί στον β’ γύρο και βέβαια να λάβει ένα σοβαρό ποσοστό σε επίπεδο ψηφο­φό­ρων. Στις κοι­νο­βου­λευ­τι­κές εκλογές όμως που ακο­λού­θη­σαν, το κόμμα δεν τα πήγε καθόλου καλά. Και κέρδισε μόλις 8 έδρες ενώ στη Γερ­μα­νία, το ΑfD θα πάρει περίπου 100 έδρες. Ως κοινός παρο­νο­μα­στής είναι ότι σε ένα σημα­ντικό κομμάτι της Ευρώπης, υπάρχει μία τάση προς τον εθνι­κι­σμό και προς τα άκρα, προς την περι­χα­ρά­κωση στα σύνορα για ζητή­ματα που αφορούν τον μέσο πολίτη (ανι­σό­τη­τες, ανεργία, κ.λπ.) Το ΑfD όπως και η Λε Πεν, εκμε­ταλ­λεύ­τηκε το προ­σφυ­γικό – μετα­να­στευ­τικό και την απειλή της τρο­μο­κρα­τίας. Στην Γαλλία οι ροές δεν ήταν τόσο μεγάλες, ενώ στη Γερ­μα­νία ήταν πολύ περισ­σό­τε­ρες. Η Λε Πεν επέν­δυσε στο αίσθημα ανα­σφά­λειας του μέσου πολίτη, ενώ το ΑfD συνέ­δεσε το προ­σφυ­γικό με την τρο­μο­κρα­τία. Στην Γερ­μα­νία επειδή οι οικο­νο­μι­κοί δείκτες δεν είναι τόσο κακοί, το ΑfD δεν επέν­δυσε σε αυτό αλλά στους χαμη­λό­μι­σθους που βλέπουν να παρα­μέ­νουν στά­σι­μοι και ανη­συ­χούν για την ασφά­λεια και το μετα­να­στευ­τικό. Αν αυτοί που έρχο­νται δηλ. θα τους πάρουν τις δου­λειές, αν θα προ­σπα­θή­σουν να επι­βά­λουν ένα πολι­τι­στικό μοντέλο κ.ο.κ. Κοινή συνι­στα­μένη λοιπόν, είναι ο ‘φόβος’.

Οι εξε­λί­ξεις στην Κατα­λο­νία, εκτι­μάτε ότι θα δημιουρ­γή­σουν κρίση στην Ισπανία;

Κρίση υπάρχει ήδη στην Ισπανία. Το θέμα είναι κατά πόσο θα εμβα­θυν­θεί και να διευ­ρυν­θεί. Η Μαδρίτη φρό­ντισε να στείλει ένα πολύ σκληρό μήνυμα στην Βαρ­κε­λώνη σε σχέση με τις προ­θέ­σεις της ενόψει του δημο­ψη­φί­σμα­τος κάνο­ντας τα πράγ­ματα αρκετά δύσκολα. Μιλάμε για μία χώρα κράτος – μέλος της Ε.Ε. οπότε δεν αναμένω να ‘χυθεί αίμα’ σε αυτή την αντι­πα­ρά­θεση η οποία έχει ξεσπά­σει και που έχει στοι­χεία ‘εμφυλιακής’ σύγκρου­σης. Ωστόσο δεν θα δούμε τον κόσμο να αλλη­λο­σπα­ράσ­σε­ται στους δρόμους. Όμως είναι ένα φαι­νό­μενο των καιρών. Οι Κατα­λα­νοί έχουν ιστο­ρικά δια­φο­ρές με την Μαδρίτη (γλώσσα, αρχές και αίσθηση μονα­δι­κό­τη­τας). Κατά πόσο όλο αυτό μπορεί να μετα­τρα­πεί σε βαθιά κρίση στην Ισπανία, είναι κάτι που απο­μέ­νει να το δούμε. Πιστεύω όμως ότι στο τέλος της ημέρας, θα επι­κρα­τή­σει ψυχραι­μία σε ένα κράτος – μέλος της Ε.Ε. –χωρίς να απο­κλεί­ο­νται και σκληρές κατα­στά­σεις ανάμεσα στις δύο πόλεις.

Να μιλή­σουμε και για την Τουρκία φυσικά. Δεν έχει αλλάξει πολι­τική και στάση ο Ταγίπ Ερντο­γάν αλλά κάνει και ό,τι μπορεί για να απο­μα­κρύ­νει την είσοδο στην Ε.Ε.

Δε νομίζω ότι είναι καν προ­τε­ραιό­τητα της Τουρ­κίας αυτή την στιγμή, η είσοδος της στην Ε.Ε. παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη απο­τε­λεί τον μεγα­λύ­τερο εμπο­ρικό εταίρο της και είναι σημα­ντι­κές οι επεν­δύ­σεις από ευρω­παϊκά κεφά­λαια. Η μία έχει χρη­σι­μό­τητα για την άλλη. Η Άγκυρα όμως δεν έχει καλές σχέσεις με τις Βρυ­ξέλ­λες. Από την άλλη δεν θα πάει και σε καθο­λική ρήξη. Η Τουρκία έχει ‘βυθιστεί’ στον βάλτο της Μ.Ανα­το­λής και θα πρέπει να βρει τρόπους να απε­μπλα­κεί από αυτή την εμπλοκή διότι εάν βάλ­λε­ται τόσο στο ανα­το­λικό όσο και στο δυτικό μέτωπο μπορεί να έχουμε μια απο­στα­θε­ρο­ποι­η­μένη Τουρκία η οποία θα είναι…. ικανή για όλα.

Θα ήθελα και το σχόλιό σας για το δημο­ψή­φι­σμα στο Κουρ­δι­στάν. Θα έχει τύχη;

Παρα­μέ­νει ένα ‘καζάνι που βράζει’. Νομίζω ότι το λάθος της Κουρ­δι­κής ηγεσίας του Ιράκ είναι ότι επέλεξε χρόνο όπου έδωσε τη δυνα­τό­τητα λόγω της ρευ­στό­τη­τας της κατά­στα­σης στις περι­φε­ρεια­κές δυνά­μεις να συνα­σπι­στούν απέ­να­ντι στους Κούρ­δους και δυσκό­λεψε τις εξω­τε­ρι­κές δυνά­μεις να υπο­στη­ρί­ξουν αυτό το δημο­ψή­φι­σμα –παρά το ότι μπορεί να είναι πιο υπο­στη­ρι­κτική σε άλλα επίπεδα υπέρ των Κούρδων. Με εξαί­ρεση το Ισραήλ και μια επαμ­φο­τε­ρί­ζουσα στάση της Ρωσίας η οποία δεν μπορεί να είναι ιδιαί­τερα θετική, το Κουρ­δικό κομμάτι του Ιράκ, αυτή τη στιγμή μοιάζει απο­μο­νω­μένο. Και καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει τυχόν αντί­ποινα στο κομμάτι του εμπο­ρίου από πλευράς Τουρ­κίας και την κεντρική κυβέρ­νηση της Βαγδά­της που ίσως να διε­ξά­γει στρα­τιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις αλλά και από το Ιράν. Και φυσικά αν όλη αυτή η ανα­τα­ραχή και η ανα­στά­τωση μπορεί να απο­τε­λέ­σει ‘βούτυρο’ στο ψωμί για τους Τζι­χα­ντι­στές. Ενώ το αυτό-αποκαλούμενο ισλα­μικό κράτος υπο­χω­ρεί εδαφικά σε δρα­μα­τικό επίπεδο στην Μ.Ανατολή να δούμε τελικά μια ανά­καμψη.