Nα το ποτίσεις…

Κοντά 40 χρόνια από την Πρω­το­μα­γιά που «έφυγε», σε μυστη­ριώ­δες… ατύχημα ο κορυ­φαίος αγω­νι­στής κατά της δικτα­το­ρίας, ο άντρας με την ασυμ­βί­βα­στη προ­σω­πι­κό­τητα και το εκρη­κτικό ταμπε­ρα­μέ­ντο, ο άνθρω­πος που αγάπησε την Ελευ­θε­ρία, την Δημο­κρα­τία.

(…) Ο Πανα­γού­λης ήταν πολύ μεγα­λύ­τε­ρος από τον καιρό του, πολύ μεγα­λύ­τε­ρος από τα δικά μας μέτρα και σταθμά, πολύ μεγα­λύ­τε­ρος από τις μετα­πο­λι­τευ­τι­κές μας ανάγκες και προσ­δο­κίες. Για αυτό και τον τυλί­γουμε με την αμη­χα­νία μας, για αυτό και τον παρα­δί­νουμε στη σιωπή.

Τον εξω­θούμε στο περι­θώ­ριο του νου μας γιατί δεν τον αντέ­χουμε, τον διώ­χνουμε από μέσα μας γιατί δει­λιά­ζουμε να τον συλλογιστούμε’ είναι η ίδια μοναξιά εκείνων των παλιών ηρώων του Σοφοκλή – σκέψου τον Οιδί­ποδα, την Αντι­γόνη, τον Φιλο­κτήτη, τον Ηρακλή.

Ο Πανα­γού­λης κάμπο­σες φορές στα σύντομη ζωή του βίωσε τούτη την τραγική μοναξιά: όταν το 1969 δρα­πέ­τευσε από την φυλακή μαζί με τον δεσμο­φύ­λακά του Γιώργο Μωράκη δίχως κανένας να του δώσει κατα­φύ­γιο• στις εκλογές του 1974, όταν εκείνος ο παγκο­σμίου φήμης τυραν­νο­κτό­νος και μάρ­τυ­ρας της χούντας ψηφί­στηκε μόλις στην έκτη θέση και εκλέ­χτηκε βου­λευ­τής με τη Β’ κατα­νομή• το 1976, όταν έβλεπε να μένει όλο και πιο μόνος του στην υπόθεση της απο­κά­λυ­ψης των αρχείων της ΕΣΑ – φυσικά και αυτήν την πήγε μέχρι το τέλος, δηλαδή μέχρι το τέλος του το ξημέ­ρωμα εκείνης της Πρω­το­μα­γιάς που αιμορ­ρα­γεί.

Πάνω από όλα ο Πανα­γού­λης βίωσε την τραγική μοναξιά του ιδε­α­λι­σμού του: απο­φά­σισε να σκο­τώ­σει για να υπε­ρα­σπ­σι­τεί αξίες ζωής, έβαλεε βόμβες για να αντι­στα­θεί σε αυτούς που βομ­βαρ­δί­ζουν.

Ο Πανα­γού­λης πέθανε. Άφησε πίσω του πράξεις και ποι­ή­ματα, αιμά­τινη ιστορία, λαχα­νιά­σματα, παρα­φορά, σπα­σμούς που ανα­τα­ρά­ζουν το νου και την καρδιά όσων των γνώ­ρι­ζαν. Άφησε πίσω του την προ­μη­θεϊκή λαχτάρα του για ανθρώ­πι­νες κοι­νω­νίες, ανθρώ­πι­νες αξίες, ηθικά διλ­λή­ματα, ασυ­νάρ­τητα νεύματα. Για αντί­σταση σε κάθε αφέντη, μεγάλο τιμο­νιέρη, πιστολά πρόεδρο, φιλή­συχο αστό που θέλει «αυξη­μένη αστυ­νό­μευση στα σύνορα».

Ο Πανα­γού­λης άφησε πίσω του το τραγικό του άλμα – την παρά­φορη βεβαιό­τητα ότι θα πάει τούτο το άλμα του μέχρι το τέλος. Και κάποτε, μέσα στον αλλό­κοτο τάφο του Μπο­για­τίου, βρήκε την ανάσα να απα­ντήση με μια αχά­λα­στη κατά­φαση στην άρνηση του θανάτου.

ΝΑ ΤΟ ΠΟΤΙΣΕΙΣ:

Μη κλαις για μένα

ας ξέρεις πως πεθαίνω

να με βοη­θή­σεις δε μπορείς

Μα δες εκείνο το λου­λούδι

για κείνο που μαραί­νε­ται σου λέω.

Να το ποτί­σεις.

Αυτό για μένα είναι το καλύ­τερό του ποίημα. Από την Πρω­το­μα­γιά του 1976 πέρασαν χρόνια οι αξίες για τις οποίες ο Πανα­γού­λης χόρεψε πάνω στο θάνατό του γίνανε τετριμ­μένα λόγια. Οι Αμε­ρι­κά­νοι βομ­βαρ­δί­ζουν όποια πόλη επι­θυ­μούν – κι όσο περισ­σό­τερο βομ­βαρ­δί­ζουν οι Πρό­ε­δροι τους, τόσο ευκο­λό­τερα επαν­κε­λέ­γο­νται. Όλοι οι άνθρω­ποι είναι ίσοι – μα οι άνθρω­ποι της Δύσης πλου­ταί­νουν με την πείνα των υπο­λοί­πων ίσων συναν­θρώ­πων τους.

Αν δώσεις το όνομα του Πανα­γούλη στις μηχανές ανα­ζή­τη­σης του internet, βρί­σκεις ξεκού­δου­νες ανα­φο­ρές, ονόματα σε κατα­λό­γους γιατρών, φαρ­μα­κο­ποιών – στην ουσία τίποτε. Στα ελλη­νικά σχολικά βιβλία δεν θα δια­βά­σεις ούτε ένα από τα ποι­ή­ματα του. Το βιβλίο του πια το βρί­σκεις σε ελά­χι­στα βιβλιο­πω­λεία. Μήτε μια έκδοση από το Υπουρ­γείο Παι­δείας ή το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού – έστω από την Βουλή των Ελλήνων ή την Προ­ε­δρία της Δημο­κρα­τίας. Στα στρα­τό­πεδα του ελλη­νι­κού στρατού οι στρα­τιώ­τες εκπαι­δεύ­ο­νται φωνά­ζο­ντας «πού θα πιούμε το αίμα μας – στον Βόσπορο».

Οι πρώτοι νεκροί δεν πήραν απά­ντηση πάλης βοή, μα βόμβο τηλε­ο­ρά­σεων και συν­θή­ματα κομ­μα­τι­κών νεο­λαιών για παντο­τι­νούς πρω­θυ­πουρ­γούς.

Έχουμε μάθει να κατα­να­λώ­νουμε μηνύ­ματα – οι τρα­γω­δίες παρα­εί­ναι σύν­θε­τες και ενο­χλη­τι­κές για την αυτο­κα­τά­φασή μας.

Ο Πανα­γού­λης ενοχλεί – ως μνήμη, ως ανθρώ­πινο σήμα, ως πολι­τικό αίτημα, ως τραγικό άλμα. Ναι, ο Πανα­γού­λης ενοχλεί και θα ενοχλεί για πάντα το Έθνος, το Κόμμα, την Εκκλη­σία, τους Μεγά­λους Αδελ­φούς, τους Μεγά­λους Βασι­λιά­δες, τους Μεγά­λους Αρχη­γούς κι όλους τους ρου­φιά­νους τους, όσους λογα­ριά­ζουν τους ανθρώ­πους για υπη­κό­ους, για σκλά­βους, για υπο­τε­λείς, για καύσιμο της Ιστο­ρίας. Ο Πανα­γού­λης ενοχλεί γιατί ήταν τρα­γι­κός ήρωας και όχι άγαλμα.

Ενοχλεί γιατί δεν τον φόβιζε μήτε το Μπο­γιάτι, μήτε το Κολοσ­σαίο, μήτε το Γκουλάκ, το Γκουα­ντα­νάμο, μήτε τα νυχτε­ρινά περί­πολα των φιλή­συ­χων πολιτών, μήτε καν το διά­λειμμα για τις δια­φη­μί­σεις.

Ο Πανα­γού­λης ενοχλεί γιατί δεν ήταν ελέγ­ξι­μος, δια­πραγ­μα­τεύ­σι­μος, συζη­τή­σι­μος, λελο­γι­σμέ­νος, προ­βλε­πό­με­νος, ανταλ­λά­ξι­μος, ενοχλεί γιατί δεν φοβό­τανε τίποτε και κανέναν, μήτε τα φλο­γο­βόλα, μήτε τους παπάδες, μήτε τον δια­λε­κτικό ιστο­ρι­σμό, γιατί ζωντά­νευε τους τοίχους του τάφου του μοναχός του, κι όταν οι βασα­νι­στές του βάζαν πυρω­μέ­νες βελόνες στην ουρήθρα εκείνος γελούσε και τους έφτυνε.

Ο Πανα­γού­λης ενοχλεί γιατί δεν μπορεί να ελεγ­χθεί, να οριο­θε­τη­θεί, να γίνει ηρωικό παρελ­θόν, γλυκιά συναί­νεση, Κυριακή Προ­σευχή, Σύμβολο της Πίστεως, γιατί δεν στα­μα­τιέ­ται με τίποτε και με κανέναν, παρά­φορο αίμα μέσα στις φλέβες, χαλάει την σύμπνοια των ιδεών, χου­γιά­ζει τους χωρο­φύ­λα­κες, ακυ­ρώ­νει τα πολυ­βόλα των τυράν­νων.

Ο Πανα­γού­λης ενοχλεί γιατί δεν απο­σύ­ρε­ται, δεν γίνεται πεπρω­μένο, δια­φη­μι­στική αφίσα, σύνθημα της ένδοξης πλειο­ψη­φίας, πακέτο προς διανομή’ κοντο­λο­γής, ο Πανα­γού­λης ενοχλεί γιατί δεν τελειώ­νει – γιατί παρα­μέ­νει λαχά­νια­σμα, πυρω­μένη ματιά, μονα­χική απο­κο­τιά, ερω­τι­κός σπασμός και πιρου­έτα θανάτου.

Εξάλλου, λένε, η παλιά μάχη τέλειωσε. Πλέον κανένας μεγάλος βασι­λιάς δεν έχει προη­γού­μενα με κανέναν. Τώρα πια ζούμε τον καιρό της ειρήνης – έτσι λένε.

Γι αυτό, λοιπόν: ξεχάστε τον Πανα­γούλη κι ανοίξτε την τηλε­ό­ραση. Θα σας δεί­ξουμε ημέρες λελο­γι­σμένα ηλιό­λου­στες, όσες και όσο χρειά­ζε­ται για να μην δια­μαρ­τυ­ρη­θεί κανένας για τη βαρυ­χει­μω­νιά, σφυγ­μο­με­τρη­μέ­νους ψεύτες, εμπό­ρους του προ­σώ­που τους, φτηνούς δημα­γω­γούς, χαμο­γε­λα­στούς φασί­στες που θα σας εξη­γή­σουν την ανα­γκαιό­τητα της Χιρο­σίμα, οργα­νι­κούς δια­νο­ού­με­νους που θα τάξουν άφθονη Ιστορία για όποιον συμ­φω­νεί – γενι­κό­τερα: ομορ­φιές, ρόδινα ακρο­γιά­λια, δωμάτια με θέα, καου­μπόι­δες που καθα­ρί­ζουν τους κακούς, χαρού­με­νες γιορτές των χορ­τά­των, χάρτινο ουρανό και χάρτινη θάλασσα, υπο­κα­τά­στατα ψωμιού και υπο­κα­τά­στατα αγάπης, καλούς Θεούς που αγαπούν τα υπάκουα παιδιά, κακούς δια­βό­λους για να κρατούν τα γκέμια, και πολλούς πολλούς εφιάλ­τες για να γεμί­σουν την χαρού­μενη μοναξιά σας.

Μα κάπου στα βάθη της νυχτε­ρι­νής απελ­πι­σίας, μέσα στην αφόρητη ερημία ενός πλήθους που έμαθε να πλα­γιά­ζει με μικρές υπο­γλώσ­σιες δόσεις «προ­σαρ­μο­σμέ­νης λογικής» (όπου οι πλού­σιοι ζούνε και οι φτωχοί πεθαί­νουν), μέσα στα σπίτια με τα ενι­σχυ­μένα κου­φώ­ματα, τα διπλά τζάμια, τις τριπλές κλει­δα­ριές, τα τετρα­πλά τηλε­κο­ντρόλ, ένας παλιός σπασμός λογ­χί­ζει τον νου μας, βάνει φωτιά στα στέρεα όνειρά μας, κατα­στρέ­φει τη νύχτα μας. Οι πει­να­σμέ­νοι, οι βασα­νι­σμέ­νοι, οι εξό­ρι­στοι, οι μετα­νά­στες, οι από­κλη­ροι και κατα­φρο­νε­μέ­νοι του πάντοτε θαυ­μα­στού και­νού­ριου κόσμου στέκουν εκεί έξω και περι­μέ­νουν. Όσοι πηγαί­νουν στο παρά­θυρο, κάποτε βλέπουν τους θαμπούς ίσκιους του.
Και κάποιος, εικο­σιο­χτώ χρόνια πεθα­μέ­νος, ανα­σαί­νει την παμπά­λαια τρα­γω­δία του και χνω­τί­ζει το τζάμι:
Μα δες εκείνο το λου­λούδι
για κείνο που μαραί­νε­ται σου λέω.
Να το ποτί­σεις.
(Θανάσης Τρια­ρί­δης Δημο­σιεύ­τηκε στην Φιλο­λο­γική Βραδυνή στις 13-4-2004)