Στην Ευρώπη ξεχνάμε ότι είμαστε – μεταξύ άλλων – και οι ”συνθήκες” μας. Είμαστε οι ”συμφωνίες” μας.
Και μετά την συνθήκη του Μάαστριχ ξεχνάμε συχνά -πυκνά ότι εμείς στο Νότο της Ευρώπης έχουμε διαμορφωθεί πολύ, ως σύγχρονοι ευρωπαϊκοί λαοί, από συμβολή βασικών θεσμικών πλαισίων (όπως η Διαδικασία της Βαρκελώνης, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας, η Ένωση για τη Μεσόγειο και το «Νέο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο»)
Η ακούραστη στα θεσμικά επίδικα διεθνολόγος Ελευθερία Φτακλάκη, με την διόπτρα της και την αναλυτική της επιμονή, μάχιμη απέναντι στην διάχυτη κοινωνικά θεσμική αγνωσία για το ευρωπαϊκό φαντασιακό και ιδεώδες, δεν σταχυολογεί απλά τα απόκρυφα των ευρωμεσογειακών σχέσεων κατά την περίοδο 1995-2025.

Του Ηλία Καραβόλια 

Αλλά εμβαθύνει στο πρόσφατο βιβλίο της την ”μέθοδο”( περί αυτού πρόκειται)  με την οποία Η ΕΕ έτρεξε από το 1995 και μετά την νέα μορφή σύνδεσης και συνεργασίας με τις χώρες της Νότιας και Ανατολικής Μεσογείου.
Η συγγραφέας κάνει κάτι πρωτοποριακό : εξαντλεί την διαχρονική στρατηγική των ευρωμεσογειακών σχέσεων και φθάνει μέχρι και στην ανάλυση επιρροής  από την ασύμμετρη(σωστά το επισημαίνει) περιφερειακή ολοκλήρωση της Αφρικής.
Αφού επιμένει στην εμβάθυνση της καταλυτικής συνθήκης της Βαρκελώνης, και αφού εξηγεί άγνωστα για το ευρύ κοινό περιεχόμενα της, εξηγεί με πληθώρα στοιχείων, πολιτικών γεγονότων, διακηρύξεων, διαδικασιών αλλά και μηχανισμών ”τεχνογνωσίας”, πως φθάσαμε στο ”Νέο Σύμφωνο για την Μεσόγειο”(2025).
Καταφέρνει φυσικά – με κόπο και για τον αναγνώστη – να εισέλθει σε περιοχές δύσβατες σχετικά με το θεσμικό περιεχόμενο των συμφωνηθέντων από την συνεργασία κεντρικής – περιφερειακής ευρωπαϊκής ηγεσίας.
Ως πολιτική προσωπικότητα, εκτός από την ακαδημαϊκή της σκέψη, ξεδιπλώνει και το χαμένο, το ελλειπτικό εκείνο στοιχείο που σήμερα μας ”δυσφορεί” ως κράτη – μέλη, με ευθύνη δική μας κυρίως : ότι έπρεπε  να είμαστε ”στρατηγικοί δρώντες” και όχι απλά συμμετέχοντα κράτη στα εγχειρήματα των διακηρύξεων και των συμφωνιών της ευρωμεσογειακής συνεργασίας.
Πρέπει να πω ως αναγνώστης ότι αν δεν εμβαθύνει κανείς στο βιβλίο, δεν θα νιώσει τόσο τις προσπάθειες όσο και τις δυσκολίες συγκρότησης του οποίου  συνεκτικού δεσμού σήμερα μεταξύ Βρυξελλών και μεσογειακής περιφέρειας.
Η συγγραφέας σε αυτό το συγκεκριμένο θέμα κάνει το εξής : ενώνει νοηματικά, και συνεκτικά θα έλεγα,  ενωσιακές επιλογές, και εθνικά συμφέροντα.
Παράλληλα, σε δυο ολόκληρα κεφάλαια προσπαθεί να δει αν αυτά τα δυο ζητούμενα( επιλογές -συμφέροντα) αλληλεεπιδρούν και δοκιμάζουν τα όρια τους – δηλαδή τις ασυνείδητες περιοχές μεταξύ ευρωπαϊκού και εθνικού ιδεώδους ( όπως αυτό φυσικά αφορά τις μεσογειακές χώρες)
Στο πλαίσιο αυτό, σωστά κατα την γνώμη μου η Φτακλάκη επιλέγει την Γαλλία ως μελέτη περίπτωσης, ως χώρα με στοχιεία ικανά στην διπλωματική και ευρωπαϊκή της ιστορία για μια συγκριτική ανάλυση (το ίδιο κάνει και με την Ισπανία, αλλά σε μικρότερο βαθμό και χαμηλότερη ένταση νοήματος)
Ο στόχος της είναι κάπως πολύπλευρος και τολμηρός : θέλει να βγει από το στενό οικονομικό-πολιτικό περιεχόμενο των ευρωμεσογειακών σχέσεων ( ίσως μπορούσε να το αναλύσει και βαθύτερα ώστε να προσελκύσει επιπλέον ενδιαφέρον και έξτρα αναγνωστικό κοινό)
Στόχο έχει την ανάδειξη μοτίβων θεσμικής λειτουργίας και μηχανικής, δηλαδή ομοιοτήτων και διαφορών σε εθνικά μοντέλα διακυβέρνησης και στο κατα πόσο συμβάλλουν στην διαμόρφωση  ευρωμεσογειακής πολιτικής.
Πάντα στα γραπτά της η συγγραφέας πιάνει τον σφυγμό της εποχής και στο βιβλίο της αυτό καταλήγει με το πως δρα ο αντίκτυπος των σύγχρονων γεωπολιτικών κρίσεων στην περιοχή στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο -από τις συγκρούσεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή έως την προσφυγική-μεταναστευτική κρίση.
Η συγγραφέας κυνηγάει επίμονα στο βιβλίο της – όπως και στα προηγούμενα – την ”στρατηγική αυτονομία” της ΕΕ, και φυσικά ξέρει καλά( μελετάει πολύ και πειθαρχημένα- φαίνεται αυτό) τα ενδογενή όρια της θεσμικής υπερδομής στην Ευρώπη, και επιμένει πάντα να την αναδεικνύει ως ”χαμένο” φορτίο της ευρωπαικής μας σκέψης….

Η μεγάλη θάλασσα της Ευρώπης

το 1981, με ποσοστό 48, 07 %, από 2.726.310 πολίτες,

το 1985, με ποσοστό 45, 82 %, από 2.916.450 πολίτες και

το 1993, με ποσοστό 46, 88 %, από 3.235.020 πολίτες.

Ενέπνευσε αυτή την αγάπη και την εμπιστοσύνη ο Ανδρέας Παπανδρέου, γιατί επαγγέλθηκε την ΑΛΛΑΓΗ, της θεσμικής, της κοινωνικής και της οικονομικής κατάστασης των Ελλήνων & των Ελληνίδων. Και έκανε πράξη την Αλλαγή σε μεγάλο βαθμό :

Με την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της χώρας μας και τον «ενιαίο αμυντικό χώρο Θράκη – Αιγαίο – Κύπρος».

Με την εθνική συμφιλίωση καταργώντας κατάλοιπα του εμφυλίου πολέμου & αναγνωρίζοντας την ενιαία Αντίσταση.

Με την θωράκιση της Δημοκρατίας με θεσμούς στη Βουλή, στον συνδικαλισμό & στην αποκέντρωση με αυτοδιοίκηση.

Με δραστική ενίσχυση των εισοδημάτων των φτωχών & των «μη προνομιούχων», δημιουργώντας την «μεσαία τάξη».

Με ουσιαστική μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων στην Ελλάδα, εγκαθιστώντας κοινωνικό κράτος – κράτος δικαίου.

Με την ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (Ε.Σ.Υ) και την κατασκευή πανεπιστημιακών & περιφ/κών νοσοκομείων (όπως της Ρόδου) και κέντρων υγείας σε όλη τη χώρα.

Με την ίδρυση νέων πανεπιστημίων και ιδιαίτερα στην ελληνική περιφέρεια (μεταξύ αυτών & του Πανεπ/μίου Αιγαίου) και μεγάλου πλήθους σχολείων και των δυο βαθμίδων σε όλη την ελληνική επικράτεια και ιδιαίτερα στην περιφέρεια.

Με την προοδευτική αλλαγή του Οικογενειακού Δικαίου, με έμφαση στην αναβάθμιση της θέσης των γυναικών.

Και τόσες και τόσες αλλαγές, που δεν είναι εφικτό να τις καταγράψω σ’ ένα σύντομο σημείωμα.

Το καθοριστικό πολιτικό αποτύπωμα του Ανδρέα Παπανδρέου στην σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας μας, σήμερα – 30 χρόνια μετά τον θάνατο του – το επικαλούνται όλοι. Ακόμη και τα κόμματα που το 1989 (το «βρώμικο 1989», όπως επικράτησε να ονομάζεται) – με πρωτεργάτη της παραπομπής τον πατέρα του κ. Κυριάκου Μητσοτάκη – τον παρέπεμψαν σε δίκη, με μαρτυρίες αργυρόνητων προσώπων του κοινού ποινικού δικαίου … Και το Ειδικό Δικαστήριο το ‘92 τον αθώωσε.

Μάλιστα την ιστορική πολιτική δικαίωση του Ανδρέα Παπανδρέου την επισφράγισαν 3.235.020 πολίτες, που τον ανέδειξαν πρωθυπουργό (για 3η φορά) στις εκλογές του 1993, με ποσοστό ψήφων 46, 88 % !

Σήμερα, που συμπληρώνονται 30 χρόνια από τον θάνατο του, μια φράση έχω να πω : Τιμή & Δόξα στον Α. Παπανδρέου.

30 χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου

Οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από το ιστορικό τραμπολίνο στο Έλλη και η διαπίστωση ότι η ευθύνη για τη συντήρηση και την αποκατάστασή του ανήκει πλέον στην ΕΤΑΔ, δεν πρέπει να μας αφήσουν αδιάφορους.

Αντίθετα, οφείλουν να αφυπνίσουν ολόκληρη τη ροδιακή κοινωνία και πρωτίστως τον Δήμο Ρόδου.

Γιατί το τραμπολίνο στο Έλλη δεν είναι απλώς μια παλιά κατασκευή από μπετόν μέσα στη θάλασσα.

Είναι ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της Ρόδου.

Ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό και πολιτιστικό σύμβολο που ξεχωρίζει το νησί μας από κάθε άλλη πόλη, κάθε άλλο νησί και κάθε άλλο τουριστικό προορισμό στην Ευρώπη.

Για δεκαετίες ολόκληρες αποτέλεσε το σημείο συνάντησης των Ροδίων.

Εκεί έκαναν τα πρώτα τους άλματα παιδιά, έφηβοι και νέοι.

Εκεί εμείς που μεγαλώσαμε στο ΝΟΡ.

Εκεί γεννήθηκαν αναμνήσεις, φιλίες, έρωτες και εικόνες που συνόδευσαν γενιές ολόκληρες.

Δεν υπάρχει σχεδόν κανένας Ροδίτης που να μην έχει μια προσωπική ιστορία συνδεδεμένη με το τραμπολίνο στο Έλλη.

Γι’ αυτό και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα διοικητικό πρόβλημα ή ως ένα οικονομικό βάρος.

Η διάσωσή του αποτελεί υποχρέωση της κοινωνίας των πολιτών, υποχρέωση απέναντι στην ιστορία μας, στην ταυτότητά μας και στις επόμενες γενιές.

Την ίδια στιγμή που Δήμος Ρόδου διεκδικεί το δίκιο του απέναντι στην ΕΤΑΔ για τις παραλίες, δεν είναι δυνατόν να αποστρέφουμε το βλέμμα από αυτό το μοναδικό κομψοτέχνημα της Ιταλοκρατίας.

Δεν γίνεται να μιλάμε για προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και να αφήνουμε ένα αναγνωρισμένο διατηρητέο μνημείο να καταρρέει αργά μπροστά στα μάτια μας.

Ο Δήμος Ρόδου οφείλει να αναλάβει πρωτοβουλία.

Να διεκδικήσει ενεργά τη ιδιοκτησία και να φροντίσει για την αποκατάσταση του τραμπολίνου.

Να κινητοποιήσει κάθε θεσμικό, τεχνικό και πολιτικό μέσο, ώστε να παραμείνει ζωντανό για τις επόμενες γενιές.

Δεν μπορώ να διανοηθώ ότι θα επιτρέψουμε να επικρατήσει η λογική της εγκατάλειψης.

Δεν μπορώ να αποδεχθώ ότι η απάντηση θα είναι η απαγόρευση πρόσβασης και το σταδιακό πέρασμά του στη φθορά του χρόνου.

Αν το τραμπολίνο στο Έλλη «σιωπήσει», η Ρόδος θα χάσει κάτι πολύ περισσότερο από μια κατασκευή.

Θα χάσει ένα κομμάτι της συλλογικής της μνήμης.

Και αυτό θα είναι πραγματικά εγκληματικό.

Το τραμπολίνο δεν είναι βάρος, αλλά η ψυχή της πόλης μας…

Εύκολο να το δούμε ως μια μακρινή τραγωδία σε μια αποτυχημένη χώρα. Λάθος. Γιατί η καταιγίδα που σκότωσε την Ντέρνα, ο «μεσογειακός κυκλώνας» Daniel, δεν γεννήθηκε στη Λιβύη. Γεννήθηκε στο Ιόνιο, βούλιαξε πρώτα τη Θεσσαλία, και μετά, τραφείσα από μια Μεσόγειο σε θερμοκρασίες ρεκόρ, στράφηκε νότια. Είναι η ίδια θάλασσα που βρέχει τα νησιά μας. Και ανεβαίνει.

Κώστας Καστανάκης

Δημοσιογράφος ΕΣΗΕΠΗΝ

Το μέγεθος του προβλήματος

Ας δούμε τα στοιχεία ψυχρά, γιατί είναι αρκετά τρομακτικά από μόνα τους. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων (ECMWF), η στάθμη της Μεσογείου ανεβαίνει πάνω από 3 χιλιοστά τον χρόνο τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ η Διακυβερνητική Επιτροπή για το Κλίμα (IPCC) προβλέπει άνοδο 0,3 έως 1 μέτρο μέχρι το τέλος του αιώνα.

Πίσω από αυτόν τον φαινομενικά μικρό αριθμό κρύβεται μια απλή και σκληρή αλήθεια. Η Μεσόγειος έχει ελάχιστη παλίρροια, σχεδόν δεν ανεβοκατεβαίνει μόνη της. Έτσι, κάθε εκατοστό ανόδου της μέσης στάθμης μετατρέπεται σχεδόν απευθείας σε κίνδυνο πλημμύρας. Κάθε καταιγίδα ξεκινά από ψηλότερο σημείο. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος το λέει ωμά: μια άνοδος μόλις 10 εκατοστών δεκαπλασιάζει τη συχνότητα των πλημμυρών. Και οι πλημμύρες που σήμερα θεωρούμε γεγονός μιας φοράς στον αιώνα θα γίνονται δέκα φορές συχνότερες στις μεσογειακές ακτές πριν καν το 2050.

Υπάρχει και χειρότερο. Η ίδια η στεριά βυθίζεται. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα SAVEMEDCOASTS, περίπου 19.000 χιλιόμετρα χαμηλών μεσογειακών ακτών εκτίθενται ολοένα περισσότερο, και οι ακτές της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Ισπανίας υφίστανται καθίζηση, δηλαδή κατακάθονται σιγά σιγά, κάτι που επιταχύνει ακόμη περισσότερο τη σχετική άνοδο της θάλασσας. Το Αιγαίο μπαίνει ρητά στις πιο ευάλωτες ζώνες. Και πάνω από όλα, η υπερθερμασμένη θάλασσα γεννά ολοένα και πιο βίαια medicanes, σαν τον Daniel και σαν τον Ιανό που χτύπησε την Ελλάδα το 2020.

Η κοινή μοίρα της λεκάνης

Εδώ είναι που το πρόβλημα παύει να είναι ελληνικό και γίνεται μεσογειακό. Γιατί η θάλασσα δεν ρωτά διαβατήρια, και η λεκάνη μοιράζεται μία μοίρα.

Κοιτάξτε την απέναντι όχθη. Η Αλεξάνδρεια, η μεγαλύτερη πόλη ολόκληρης της Μεσογείου με περίπου 7 εκατομμύρια κατοίκους, βυθίζεται και ταυτόχρονα την πολιορκεί η θάλασσα. Το 37% των κτιρίων της στέκεται σε λιγότερο από ένα χιλιόμετρο από το νερό, και πολλά ήδη καταρρέουν. Πιο μέσα, στο Δέλτα του Νείλου όπου ζει το 60% των Αιγυπτίων, το υφάλμυρο νερό της θάλασσας τρυπώνει στα χωράφια και δηλητηριάζει τη γη. Σύμφωνα με ανάλυση του Baker Institute του Πανεπιστημίου Rice, μια άνοδος μισού μέτρου θα εκτόπιζε ως 2 εκατομμύρια ανθρώπους. Ένα μέτρο θα βούλιαζε μεγάλο μέρος της πόλης, και επιστήμονες εκτιμούν ότι το 25% του Δέλτα μπορεί να εξαφανιστεί ως το 2100.

Δεν είναι ανθρωπιστικό πρόβλημα κάποιου άλλου. Εκατομμύρια εκτοπισμένοι από τις νότιες ακτές της Μεσογείου σημαίνουν νέα κύματα μετανάστευσης προς την Ευρώπη, με πύλη, για άλλη μια φορά, την Ελλάδα. Όπως ο πόλεμος και η ξηρασία, έτσι και η θάλασσα στέλνει ανθρώπους βόρεια. Η δική μας εκτεθειμένη ακτή είναι ταυτόχρονα θύμα και προορισμός.

Πώς βοηθά η τεχνητή νοημοσύνη, και πού κολλάει

Σε αυτό το σκηνικό έρχεται η υπόσχεση της τεχνητής νοημοσύνης, και είναι πραγματική. Νέα μοντέλα AI μαθαίνουν να προβλέπουν τις ακραίες υπερυψώσεις της στάθμης τρέχοντας πολύ πιο γρήγορα και φθηνά από τα κλασικά μοντέλα φυσικής. Αυτό επιτρέπει να δοκιμάσεις χιλιάδες μελλοντικά σενάρια, κάτι ανεκτίμητο όταν προσπαθείς να υπολογίσεις την πιθανότητα ενός σπάνιου αλλά καταστροφικού γεγονότος. Για μια περιοχή με λίγους πόρους σαν τη Μεσόγειο, μια φθηνή και γρήγορη πρόβλεψη είναι δώρο.

Όμως ας μην ξεγελιόμαστε, και το παραδέχεται και η ίδια η έρευνα. Η AI έχει δύο σοβαρά όρια. Δυσκολεύεται ακριβώς με τα σπάνια ακραία φαινόμενα, αυτά που σκοτώνουν, επειδή υπάρχουν λίγα παραδείγματά τους για να μάθει. Και δυσκολεύεται να προβλέψει ένα μέλλον που δεν μοιάζει με το παρελθόν, δηλαδή ακριβώς το κλίμα προς το οποίο τρέχουμε. Πάνω από όλα, η AI δεν είναι αυτόνομη. Τρέφεται από μοντέλα φυσικής και από μετρήσεις του πραγματικού κόσμου. Χωρίς αυτά, δεν δίνει αλήθεια, δίνει ψεύτικη σιγουριά. Κι όπως έχουμε ξαναγράψει, αυτά ακριβώς τα συστήματα παρατήρησης των θαλασσών απειλούνται σήμερα με περικοπές.

Το μάθημα της Ντέρνα

Ας γυρίσουμε εκεί που ξεκινήσαμε, γιατί η Ντέρνα κρύβει το πιο σημαντικό μάθημα. Το πρόβλημα εκεί δεν ήταν μόνο η έλλειψη πρόβλεψης. Ήταν ότι οι αρχές είπαν στους κατοίκους να μείνουν στα σπίτια τους, αντί να τους απομακρύνουν. Η καταιγίδα ήταν γνωστή. Η αλυσίδα έσπασε στον κρίκο ανάμεσα στην προειδοποίηση και τη δράση.

Αυτό αλλάζει τα πάντα στο πώς διαβάζουμε την υπόσχεση της τεχνολογίας. Η AI κονταίνει τον πρώτο κρίκο, την πρόβλεψη. Αλλά μια τέλεια πρόβλεψη που δεν μετατρέπεται σε έγκαιρη προειδοποίηση και σε πραγματική εκκένωση δεν σώζει κανέναν. Σώζει η ολόκληρη αλυσίδα.

Άρα το συμπέρασμα για την Ελλάδα και την Ευρώπη είναι διπλό. Πρέπει να επενδύσουμε στα δεδομένα και στα ευρωπαϊκά συστήματα παρατήρησης σαν το Copernicus, ώστε τα έξυπνα εργαλεία να έχουν με τι να τραφούν. Και πρέπει να χτίσουμε την υπόλοιπη αλυσίδα, τα σχέδια εκκένωσης, τις άμυνες, τη συνεργασία ολόκληρης της λεκάνης, ακόμη και με δύσκολους γείτονες. Γιατί η θάλασσα είναι κοινή. Και αν δεν χτίσουμε κοινή άμυνα, η επόμενη Ντέρνα δεν θα είναι απαραίτητα στην άλλη όχθη.

Η επόμενη πλημμύρα ξέρει ήδη τη διεύθυνσή σου

Οι υποσχέσεις που μοίρασαν αφειδώς οι κ.κ. Τσίπρας και Ανδρουλάκης για δωρεάν μετακινήσεις με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, επιβεβαιώνουν ότι όσο θα πλησιάζουμε προς τις εκλογές, το έλλειμμα αξιοπιστίας και ικανότητας διακυβέρνησης των κομμάτων της αντιπολίτευσης θα αναπληρώνεται από την τοξικότητα και τα λόγια του αέρα.

Κατά πρώτο λόγο, δεν υπάρχει τίποτα δωρεάν. Οι δωρεάν μετακινήσεις που υπόσχονται οι κ.κ. Τσίπρας και Ανδρουλάκης θα δημιουργήσουν ελλείμματα εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία θα επιβαρύνουν κάθε φορολογούμενο πολίτη.

Κατά δεύτερο λόγο, η διακυβέρνηση της χώρας είναι πολύ σοβαρή υπόθεση. Απαιτεί σχέδιο, ικανούς ανθρώπους, μετρήσιμα αποτελέσματα. Η Ελλάδα με πολύ κόπο και προσπάθεια από το 2019, κατέκτησε ένα επίπεδο ασφάλειας και σταθερότητας που δεν πρέπει να τεθεί σε κίνδυνο.

Ο Πρωθυπουργός και οι κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας διαχειρίστηκαν πρωτοφανείς κρίσεις, μείωσαν φόρους, στήριξαν τους πολίτες, επανάφεραν την οικονομία σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Για την αντιπολίτευση, προτεραιότητα είναι η τοξικότητα και οι υποσχέσεις.

Για τη Nέα Δημοκρατία προτεραιότητα είναι η αντιμετώπιση προβλημάτων, όπως η ακρίβεια που πυροδοτείται από την ενεργειακή κρίση και τις γεωπολιτικές εντάσεις και συγκρούσεις.

Οι πολίτες περιμένουν από την κυβέρνηση να συνεχίζει να λαμβάνει και να ενεργοποιεί μέτρα στήριξης, να εξαντλεί κάθε περιθώριο για να αμβλύνει τις επιπτώσεις για τους πολίτες και ιδιαίτερα τους οικονομικά αδύναμους.

Ο στόχος της Νέας Δημοκρατίας, αλλά και της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνικού λαού είναι η σταθερότητα και όχι η αστάθεια και η ακυβερνησία.

Άλλωστε, εκλογές γίνονται για να αναδειχθεί κυβέρνηση και όχι για να διαλυθεί η χώρα.

Η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών αντιλαμβάνεται πρώτον ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, αξιόπιστη και ρεαλιστική πρόταση διακυβέρνησης απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και δεύτερον ότι δεν υπάρχει κουλτούρα και διάθεση συνεργασίας από τα άλλα κόμματα ακόμα και για τα αυτονόητα.

Στη δημοκρατία, όμως, δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Επειδή στη χώρα μας αποδεικνύεται και επιβεβαιώνεται ότι δεν υπάρχει κουλτούρα συνεργασίας, προφανώς για να διατηρηθεί η πολιτική και οικονομική σταθερότητα πρέπει να υπάρχει μια αυτοδύναμη κυβέρνηση που θα την εγγυηθεί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια αυτοδύναμη κυβέρνηση της Ν.Δ. δεν θα πρέπει να επιδιώκει τη συναίνεση και τη συνεργασία. Απόδειξη, το κάλεσμα που απευθύναμε σε όλα τα κόμματα για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.

Επειδή, όπως είπα, η διακυβέρνηση της χώρας είναι πολύ σοβαρή υπόθεση, αναδεικνύονται και θα συνεχίσουν να αναδεικνύονται πραγματικά διλήμματα που τα θέτει η ίδια η ζωή και η πραγματικότητα, όπως:

– Ποιος από τους αρχηγούς των κομμάτων της αντιπολίτευσης μπορεί να πείσει ότι είναι σε θέση να ανταποκριθεί στα καθήκοντα του Πρωθυπουργού και να εκπροσωπήσει τη χώρα διεθνώς σε ένα μεταβαλλόμενο και ασταθή κόσμο;

– Θα παραμείνει η Ελλάδα ασφαλής, ισχυρή και σταθερή σε μια τροχιά προόδου ή θα μπει σε μια περιπέτεια ακυβερνησίας και αστάθειας;

– Το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η χώρα μας αναλαμβάνει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα ληφθούν κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον της Ευρώπης, τα χρηματοδοτικά προγράμματα, την άμυνα της Ευρώπης, πιστεύει κανείς ότι πέρα από τον Κυριάκο Μητσοτάκη θα μπορεί να προεδρεύσει της Ε.Ε. κάποιος άλλος; Φαντάζεται κανείς τον κ. Ανδρουλάκη, την κα. Κωνσταντοπούλου , την κα. Καρυστιανού, τον κ. Τσίπρα ή τον κ. Βελόπουλο σε αυτόν το ρόλο;

Άρθρο στην Λίδα Μπόλα για την εφημερίδα «Political»

του

Μάνου Κόνσολα

Βουλευτή Δωδεκανήσου

Προέδρου της Επιτροπής Περιφερειών της Βουλής

Καθηγητή Πανεπιστημίου Αιγαίου

Η διακυβέρνηση της χώρας είναι πολύ σοβαρή υπόθεση

Μπροστά σε αυτά τα στοιχεία, η εύκολη ανάγνωση λέει ότι οι Ελληνίδες κάνουν λίγα παιδιά. Είναι όμως λάθος ανάγνωση. Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα γεννήσεων. Αντιμετωπίζει πρόβλημα εμπιστοσύνης στο μέλλον.

Καστανάκης Κώστας

Δημοσιογράφος ΕΣΗΕΠΗΝ

Η σωστή διάγνωση

Ας το πούμε καθαρά. Οι νέοι δεν αρνούνται τα παιδιά. Τα αναβάλλουν και τα ακυρώνουν. Τα αναβάλλουν γιατί δεν βρίσκουν σπίτι που να αντέχουν να πληρώσουν, σταθερή δουλειά, μισθό που να φτάνει, μια αίσθηση ότι το αύριο θα είναι καλύτερο από το σήμερα.

Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτή την ανάγνωση. Ο δείκτης γονιμότητας κινείται γύρω στο 1,3 παιδί ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης των γενεών που βρίσκεται στο 2,1. Και περίπου το 11% των γεννήσεων προέρχεται πλέον από μητέρες σαράντα ετών και άνω, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Όταν το παιδί έρχεται τόσο αργά, η οικογένεια χάνει το περιθώριο για δεύτερο ή τρίτο. Η καθυστέρηση, με άλλα λόγια, δεν είναι ιδιοτροπία. Είναι το αποτύπωμα μιας ανασφάλειας που κρατά δεκαετίες.

Η στέγη ως δημογραφικός παράγοντας

Αν υπάρχει ένας μοχλός που τα συμπυκνώνει όλα, αυτός λέγεται στέγαση. Η Τράπεζα της Ελλάδος το έθεσε ξεκάθαρα: η έντονη άνοδος των ενοικίων αντανακλά διαρθρωτικές ανισορροπίες στην αγορά κατοικίας. Πίσω από αυτή την τεχνική διατύπωση κρύβεται μια απλή αλήθεια. Όταν ένα νέο ζευγάρι δίνει το μισό του εισόδημα σε ενοίκιο, δεν αναβάλλει μια αγορά. Αναβάλλει ένα παιδί.

Η πολιτεία το αναγνώρισε. Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, παραδέχτηκε τον Ιούνιο του 2026 ότι το δημογραφικό δεν λύνεται με επιδόματα, αλλά χρειάζεται στέγη, εργασία και στήριξη της οικογένειας. Παρουσίασε μάλιστα το πρόγραμμα «Σπίτι μου», που ωφέλησε πάνω από 21.000 πολίτες, και περίπου 2.300 κοινωνικές κατοικίες. Η κατεύθυνση είναι σωστή. Το μέγεθος όμως είναι ελάχιστο μπροστά σε μια κρίση που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες νέους. Λίγες χιλιάδες κατοικίες δεν αλλάζουν την απόφαση μιας ολόκληρης γενιάς.

Εργασία, μισθοί και ο μεγάλος αόρατος μοχλός

Εδώ το πρωτότυπο σχέδιο που μου δόθηκε άφηνε ένα κενό, και είναι το πιο σημαντικό. Η Ελλάδα παραμένει τελευταία στην ΕΕ στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Αυτό δεν είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι ίσως ο ισχυρότερος μοχλός που έχουμε αφήσει ανενεργό.

Γιατί το δημογραφικό δεν λύνεται πιέζοντας τις γυναίκες να επιλέξουν ανάμεσα στην καριέρα και στο παιδί. Λύνεται όταν δεν χρειάζεται να επιλέξουν. Σήμερα η αγορά εργασίας τιμωρεί έμμεσα τη μητρότητα: επισφάλεια, φόβος απόλυσης, χαμηλοί μισθοί. Η Ελλάδα ψήφισε άδεια πατρότητας δεκατεσσάρων ημερών και γονικές άδειες με τον νόμο 4808 του 2021, και αυτό μετράει. Όμως ο νόμος στα χαρτιά δεν αρκεί όταν η πραγματικότητα στην επιχείρηση παραμένει εχθρική.

Και εδώ ο ΟΟΣΑ δίνει την πιο χρήσιμη συμβουλή. Η πρόσβαση σε βρεφονηπιακή φροντίδα αυξάνει τη γονιμότητα περισσότερο από τα εφάπαξ επιδόματα, γιατί μειώνει το πραγματικό κόστος του δεύτερου και του τρίτου παιδιού. Το επίδομα γέννας λειτουργεί σαν ασπιρίνη. Ο παιδικός σταθμός λειτουργεί σαν θεραπεία.

Η γενιά που εξάγαμε

Υπάρχει και μια ακόμη αιμορραγία που υποτιμήσαμε. Από το 2010, περίπου 660.000 Έλληνες έφυγαν στο εξωτερικό. Δεν έφυγε ένα τυχαίο δείγμα του πληθυσμού. Έφυγαν κυρίως άνθρωποι 25 έως 44 ετών, στην πλειονότητά τους πτυχιούχοι. Με άλλα λόγια, η χώρα εξήγαγε ακριβώς τον πληθυσμό αναπαραγωγικής και παραγωγικής ηλικίας, τους ανθρώπους που θα έκαναν εδώ τα παιδιά της επόμενης γενιάς.

Τα τελευταία χρόνια ένα μέρος αυτής της γενιάς επιστρέφει, καθώς περίπου 423.000 έχουν ήδη γυρίσει. Η επιστροφή όμως μένει εύθραυστη, και τα εμπόδια είναι ακριβώς τα ίδια που γεννούν το δημογραφικό: η δυσκολία να βρει κανείς σπίτι και οι χαμηλοί μισθοί. Όποιος θέλει να γυρίσει σκοντάφτει στους ίδιους τοίχους που έσπρωξαν τους νέους να φύγουν. Το brain drain, λοιπόν, δεν είναι ξεχωριστό πρόβλημα. Είναι η ίδια ανασφάλεια με άλλο πρόσωπο.

Τι δεν είναι λύση

Ας ξεκαθαρίσουμε και κάτι ακόμη, γιατί σε κάθε συζήτηση για το δημογραφικό κάποιοι το φέρνουν στο τραπέζι. Ο περιορισμός των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων των γυναικών δεν αποτελεί δημογραφική πολιτική. Συγκρούεται με δικαιώματα υγείας και δεν παράγει παιδιά, παράγει μόνο κίνδυνο. Η σοβαρή πολιτική κινείται αντίστροφα: σεξουαλική αγωγή, πρόσβαση στην αντισύλληψη, συμβουλευτική, και κυρίως οικονομική ασφάλεια ώστε μια γυναίκα που θέλει να κρατήσει ένα παιδί να μπορεί να το κάνει χωρίς φόβο.

Τι θα έκανε πραγματικά τη διαφορά

Το δημογραφικό δεν λύνεται με ένα επίδομα ούτε με ένα σύνθημα. Λύνεται με ασφάλεια, και η ασφάλεια χτίζεται σε λίγους αλλά γερούς πυλώνες.

Πρώτα η στέγη. Η χώρα χρειάζεται μαζικό πρόγραμμα προσιτής κατοικίας για νέους, με αξιοποίηση κενών και δημόσιων ακινήτων, σε κλίμακα δεκάδων χιλιάδων και όχι λίγων χιλιάδων. Έπειτα η εργασία: σταθερές θέσεις, μισθοί που να συνδέονται με την παραγωγικότητα, και πραγματική, ελεγχόμενη προστασία των εγκύων και των νέων γονέων. Μετά η φροντίδα: καθολική πρόσβαση σε βρεφονηπιακό σταθμό, που απελευθερώνει κυρίως τις γυναίκες να μείνουν στην εργασία και να κάνουν το επόμενο παιδί. Και τέλος η περιφέρεια, με γιατρούς, σχολεία και συγκοινωνίες, ώστε να μην αδειάζει η ύπαιθρος προς τα δύο μεγάλα αστικά κέντρα.

Όλα αυτά κοστίζουν, και κοστίζουν πολύ. Κοστίζουν όμως λιγότερο από μια χώρα 8 εκατομμυρίων με τον έναν στους τρεις άνω των 65, που δεν θα έχει αρκετούς εργαζόμενους για να στηρίξει τις συντάξεις και την ανάπτυξή της.

Το πραγματικό διακύβευμα

Στο τέλος, το δημογραφικό είναι ο καθρέφτης όλων των άλλων. Ενώνει την οικονομία, τη στέγη, την εργασία, τους μισθούς, την υγεία και την περιφέρεια σε ένα ερώτημα: εμπιστεύεται ο νέος άνθρωπος αρκετά το μέλλον του εδώ ώστε να ριζώσει; Η ίδια ανασφάλεια που αδειάζει τις κούνιες σπρώχνει τους νέους στο αεροπλάνο της φυγής και τρέφει την οργή που εκμεταλλεύεται η ακροδεξιά. Είναι όλα όψεις του ίδιου προβλήματος.

Γι’ αυτό η απάντηση δεν μπορεί να είναι συντηρητική πίεση στα σώματα των γυναικών. Πρέπει να είναι μια προοδευτική πολιτική ασφάλειας για οικογένειες, νέους και παιδιά. Μια χώρα που θέλει παιδιά οφείλει πρώτα να δώσει στους νέους της ένα μέλλον που να αξίζει να φέρεις ένα παιδί μέσα του.

Πηγές

1.      ΕΛΣΤΑΤ, «Στοιχεία Φυσικής Κίνησης Πληθυσμού 2024» (3 Οκτ. 2025) και εκτιμώμενος πληθυσμός: 68.467 γεννήσεις, 126.916 θάνατοι, φυσική μείωση ~58.000, δείκτης γήρανσης 185,4, πληθυσμός ~10,37 εκατ.

2.      Eurostat / Capital / ΙΟΒΕ: δείκτης γονιμότητας ~1,3, προβολές πληθυσμού 9,5 εκατ. (2050) και 8,1 εκατ. (2100), μείωση γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας ~28% έως το 2050

3.      Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση Διοικητή για το 2025 (Απρ. 2026): άνοδος ενοικίων και διαρθρωτικές ανισορροπίες στην κατοικία

4.      Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας / Δ. Μιχαηλίδου (4 Ιουν. 2026): δηλώσεις και μέτρα στέγασης, πρόγραμμα «Σπίτι μου», κοινωνικές κατοικίες

5.      ΟΟΣΑ (OECD Family Database, 2026): η βρεφονηπιακή φροντίδα αυξάνει τη γονιμότητα περισσότερο από τα εφάπαξ επιδόματα

6.      ΣΕΒ / CNN Greece: brain drain ~660.000 από το 2010 (κυρίως 25-44 ετών, πτυχιούχοι), επιστροφή ~423.000, εμπόδια στέγη και μισθοί

7.      ΟΗΕ (Replacement Migration): η μετανάστευση μετριάζει αλλά δεν εξαφανίζει τη γήρανση

8.      ν. 4808/2021: άδεια πατρότητας και γονικές άδειες

Το δημογραφικό δεν είναι πρόβλημα γεννήσεων αλλά πρόβλημα εμπιστοσύνης

Υπήρξε εποχή που η γνώμη απαιτούσε κόπο. Διάβασμα, εμπειρία, τριβή με το αντικείμενο, ίσως και μερικά λάθη στην πορεία. Σήμερα αρκεί ένα κινητό και τρία δευτερόλεπτα. Η οθόνη ισοπέδωσε την απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που ξέρει και σε εκείνον που απλώς μιλάει, και το αποτέλεσμα είναι ορατό σε κάθε ανάρτηση. Ο σχολιασμός αυτός δεν στρέφεται εναντίον κανενός προσώπου, αλλά εναντίον ενός φαινομένου που έχει γίνει πια κανόνας.

Το παράδοξο της εποχής δεν είναι ότι οι άνθρωποι έχουν άποψη. Άποψη πάντα είχαν, και καλώς. Το παράδοξο είναι η σιγουριά με την οποία εκφέρεται. Πάνω σε θέματα που απαιτούν χρόνια μελέτη, οικονομία, υγεία, δίκαιο, διεθνείς σχέσεις, εμφανίζεται μια στρατιά αυτόκλητων ειδικών που μέσα σε λίγες αράδες λύνουν ό,τι δεν κατάφεραν να λύσουν ολόκληρες σχολές σκέψης. Η εξειδίκευση που κάποτε χτιζόταν με κόπο, σήμερα αποκτάται με ένα βίντεο 40 δευτερολέπτων και μια εύηχη φράση.

Το επικίνδυνο δεν είναι το λάθος καθαυτό. Λάθη κάνουν και οι μετρημένοι. Επικίνδυνη είναι η απουσία της παραμικρής αμφιβολίας. Εκεί που ο γνώστης διστάζει, ο αδαής βεβαιώνει. Εκεί που ο ειδικός βάζει αστερίσκους, ο αυτοσχέδιος σχολιαστής βάζει τελεία και θαυμαστικό.

Το έδαφος δεν είναι ουδέτερο. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ανταμείβουν την ακρίβεια αλλά την ένταση. Όσο πιο κατηγορηματική η διατύπωση, τόσο μεγαλύτερη η απήχηση. Όσο πιο προκλητική η θέση, τόσο περισσότερα τα σχόλια. Έτσι, η νηφάλια φωνή πνίγεται και η κραυγή ανεβαίνει. Δεν είναι σύμπτωση ότι οι πιο θορυβώδεις είναι συχνά οι λιγότερο ενημερωμένοι. Ο μηχανισμός τους επιβραβεύει ακριβώς για αυτό που τους λείπει, για το θράσος.

Το αποτέλεσμα είναι ένας δημόσιος διάλογος που μοιάζει πλούσιος ενώ είναι ρηχός. Χιλιάδες απόψεις, ελάχιστη γνώση. Πολλή φασαρία, λίγο νόημα.

Το πρόβλημα ξεπερνά την ενόχληση. Όταν η άποψη του ανίδεου τοποθετείται στο ίδιο ζύγι με την κρίση εκείνου που έχει αφιερώσει τη ζωή του σε ένα αντικείμενο, η ίδια η έννοια της γνώσης απαξιώνεται. Η κοινωνία χάνει τα σημεία αναφοράς της. Δεν ξέρει πια ποιον να εμπιστευτεί, γιατί όλοι μιλούν με την ίδια βεβαιότητα.

Δεν πρόκειται για έκκληση στη σιωπή. Ο καθένας έχει δικαίωμα λόγου, και αυτό είναι κατάκτηση. Πρόκειται για έκκληση στη μετριοφροσύνη, σε εκείνη τη χαμένη αρετή που λέει ότι μπορεί κανείς να ρωτήσει αντί να αποφανθεί, να μάθει αντί να διδάξει. Γιατί στο τέλος, η γνώση δεν χρειάζεται όγκο φωνής. Η άγνοια όμως, πάντα τον επιζητεί.

Η αυτοπεποίθηση της άγνοιας, ο νέος εμπειρογνώμονας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Αυτές οι 8 δημοσκοπήσεις «μετρούν» τη Νέα Δημοκρατία κατά μέσον όρο (μ.ο.) στο 29,35 % και σε σύγκριση με το 40,55 % του 2023, την εμφανίζουν σε μεγάλη πτώση 11, 2 % και με απώλεια 40 – 45 βουλευτικών εδρών. Όλες αυτές οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν ως ΟΥΤΟΠΙΑ την ΑΥΤΟΔΥΝΑΜΙΑ του κ. Μητσοτάκη ως πρωθυπουργού, για 3η 4ετία.
Και οι 8 δημοσκοπήσεις «μετρούν» τον κ. Τσίπρα ως δεύτερο, με μ.ο των ποσοστών που του δίνουν 15,1 % και σε σύγ- κριση με το 17,84% του 2023, βρίσκεται 2,5-3 μονάδες χαμηλότερα και με λιγότερες έδρες από το 2023. Όταν με το 17,84%, τρεις μέρες μετά τις εκλογές, παραιτήθηκε από πρόεδρος του ΣΥ.ΡΙΖ.Α, τώρα το 15,1% είναι επιτυχία ; Πάντως όλες αυτές οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν επίσης ως ΟΥΤΟΠΙΑ την ΠΡΩΤΙΑ του κ.Τσίπρα, για πρωθυπουργία.
Σε ότι αφορά στο ΠΑ.ΣΟ.Κ, αυτές οι 8 δημοσκοπήσεις καταγράφουν επίσης ως ΟΥΤΟΠΙΑ την «ΠΡΩΤΙΑ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΣΤΩ και 1 ΨΗΦΟ», όπως είναι ο διακηρυγμένος, από τον κ.Ανδρουλάκη, στόχος. «Μετράται» ως 3ο κόμμα – όπως και το 2023, με μικρότερες διαφορές από τα προπορευόμενα : – από τη Ν.Δ, στις 18 μονάδες, από τις 28 του ‘23, – από τον κ.Τσίπρα, στις 3,5 ποσοστιαίες μονάδες, από τις 6 του 2023 και με λίγες επιπλέον έδρες. Αν επιβεβαιωθούν, αυτά στις κάλπες (όμως ΜΠΟΡΕΙ και ΟΧΙ), θα είναι αποτυχία, να μην εκλεγεί το ΠΑΣΟΚ ούτε Αξιωματική Αντιπολίτευση…
Για την κα Καρυστιανού, οι 8 δημοσκοπήσεις «μετρούν» το κόμμα της, κατά μ.ο, στο 10,3% και την κατατάσσουν στην 4η θέση. Δεν υπάρχουν στοιχεία σύγκρισης με το 2023 και είναι «μακρύς ο δρόμος», μέχρι την τελική κατάταξη της…
Και δυο βασικά στοιχεία όλων αυτών των δημοσκοπήσεων : – ποσοστά των αναποφάσιστων πάνω από 15%, κατά μ.ο και ποσοστά όσων ζητούν ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ, που κατά μ.ο πλησιάζει το 70 % !

Επειδή είναι «φωτογραφίες της στιγμής» αυτά που «αποθανάτισαν» οι μετρήσεις αυτών των εταιρειών, ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΠΟΙΑ από τις προαναφερθείσες ΟΥΤΟΠΙΕΣ ΝΑ ΑΝΑΤΡΑΠΕΙ. Και θα πετύχει την ανατροπή όποιος θα πλειοψηφίσει στο ΚΕΝΤΡΟ.

Οι 8 δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν το τελευταίο 15ήμερο, δεν έκαναν τίποτα άλλο από το να αποτυπώσουν τις τάσεις που κατέγραψαν τις ημέρες (από 26/5ου, έως και 8/6ου), που διεξήχθησαν οι αντίστοιχες έρευνες και γι’ αυτό η εικόνα που περιγράφουν, επιβεβαιώνει την ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑ, στην οποία αναφέρθηκα στο πρόσφατο (5 Ιουνίου) άρθρο μου. Ακόμη και οι ίδιοι οι δημοσκόποι λένε είναι νωρίς «περιμένετε το φθινόπωρο, αυτές οι δημοσκοπήσεις μπορεί να αλλάξουν». Αλλά αφού είναι έτσι τα πράγματα, ποιες σκοπιμότητες τους παρακίνησαν, να σπεύσουν να διαμορφώσουν το σημερινό κλίμα, με την πρωτοφανή στην Ευρώπη «ομοβροντία» των δημοσιεύσεων ; Ύστερα παρεξηγούνται, όταν πλήθος πολιτών και πολιτικών κομμάτων τους κατηγορούν, πως προσπαθούν να χειραγωγήσουν την κοινή γνώμη …

Μέχρι το φθινόπωρο μεσολαβούν : σίγουρα οι καλοκαιρινές διακοπές, οι ανακοινώσεις στην Έκθεση της Θεσαλονίκης, τόσο της κυβέρνησης, όσο και των κομμάτων της αντιπολίτευσης, αλλά ίσως και της δημιουργίας νέων κομμάτων (βλ. Αντ. Σαμαράς) ή της κατάργησης ή της σύμπραξης άλλων κομμάτων (βλ. ΣΥ.ΡΙΖ.Α, Νέα Αριστερά, Μέρα 25, Δημοκράτες Δ.Κ) και βέβαια όλες οι εξωστρεφείς – προς την κοινωνία – δραστηριότητες των κομμάτων.
Οι οποίες, μέχρι την ημέρα των εκλογών, θα επιδιώκουν να κερδίσουν το ψηλό ποσοστό των αναποφάσιστων, αλλά και να κινητοποιήσουν τον «κοιμώμενο γίγαντα» της αποχής !
Όλ’ αυτά μπορούν να διαμορφώσουν άλλους πολιτικούς συσχετισμούς, από τις «εικόνες της στιγμής» των 8 σημερινών δημοσκοπήσεων, στις οποίες αναφέρθηκα παραπάνω.
10 Ιουνίου 2026

Κοσμάς Σφυρίου.
 

Ανάλυση των οκτώ πρόσφατων δημοσκοπήσεων

Ας δούμε και τις δύο όψεις, γιατί η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες που ζει αυτή τη σύγκρουση και ως θύμα και ως κερδισμένη.

Από το Ορμούζ στο ελληνικό χωράφι

Καστανάκης Κώστας

Δημοσιογράφος ΕΣΗΕΠΗΝ

Η πρώτη όψη είναι σκληρή. Πίσω από τα πρωτοσέλιδα για το πετρέλαιο, η πραγματική, ύπουλη ζημιά περνά από αόρατα υλικά. Το Στενό του Ορμούζ δεν μεταφέρει μόνο αργό· μεταφέρει το θείο, την αμμωνία και το φυσικό αέριο που είναι η πρώτη ύλη των λιπασμάτων. Όπως σημειώνουν αναλύσεις για την κρίση, η Μέση Ανατολή ελέγχει σχεδόν το μισό της παγκόσμιας αγοράς θείου, και ο αποκλεισμός έχει στραγγαλίσει την προσφορά κρίσιμων εισροών «κατάντη» των ορυκτών καυσίμων από το θείο και το άζωτο ως το ήλιο.

Το αποτέλεσμα φτάνει ήδη στην Ελλάδα. Οι τιμές ορισμένων λιπασμάτων, όπως η ουρία, έχουν εκτοξευθεί  σε ελληνικά ρεπορτάζ γίνεται λόγος για αυξήσεις έως και 78% σε σχέση με την περίοδο πριν από τις συγκρούσεις. Η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει για το 2026 άνοδο 31% στις τιμές των λιπασμάτων και έως 60% στην ουρία, μαζί με 24% στην ενέργεια. Και επειδή η Ελλάδα εισάγει σχεδόν όλα τα λιπάσματά της, ο έλληνας αγρότης δεν έχει πού να κρυφτεί.

Η αλυσίδα είναι ευθεία και αμείλικτη: ακριβό λίπασμα σημαίνει είτε ακριβότερη παραγωγή είτε λιγότερη παραγωγή. Ήδη ο FAO προειδοποιεί ότι μειώνεται η σπορά σιταριού για το 2026, καθώς οι αγρότες στρέφονται σε λιγότερο «πεινασμένες» για λίπασμα καλλιέργειες, και ότι ο παγκόσμιος κόσμος απέχει μόλις μήνες από μια σοβαρή επισιτιστική κρίση. Ο διεθνής δείκτης λιπασμάτων κινδυνεύει, ως το τέλος του χρόνου, να πλησιάσει τα επίπεδα του 2022 τότε που η εισβολή στην Ουκρανία πυροδότησε το πρώτο μεγάλο κύμα ακρίβειας.

Η ακρίβεια φτάνει στο ταμείο

Από το χωράφι στο ράφι, η απόσταση είναι μικρή. Τα ελληνικά νοικοκυριά το βλέπουν ήδη: σύμφωνα με στοιχεία για τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, ο πληθωρισμός στα ράφια ήταν γύρω στο 2,2% τον Απρίλιο, αλλά με τις μεγαλύτερες αυξήσεις εκεί που πονάει η οικογένεια  σχεδόν 12% στα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, πάνω από 7% στις βρεφικές τροφές και τα αλλαντικά, πάνω από 5% στα φρέσκα κρέατα. Παράλληλα, τα εισαγόμενα πετρελαιοειδή ανατιμήθηκαν, λόγω των εξελίξεων στον Κόλπο, ακόμη και κατά 52%.

Η ελληνική κυβέρνηση απάντησε με μια επιδότηση 15% στο κόστος των τιμολογίων για αγορά λιπασμάτων  αλλά οι ίδιοι οι αγρότες λένε ότι δεν φτάνει. Κι έχουν δίκιο να ανησυχούν, γιατί αυτό το κύμα ακρίβειας δεν είναι το ίδιο με τα προηγούμενα. Δεν έρχεται από την ενεργειακή κρίση ή την πανδημία· έρχεται από ένα στενό πέρασμα θαλάσσης χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, και δεν θα κλείσει με μια ανακοίνωση εκεχειρίας. Ακόμη κι αν το Ορμούζ άνοιγε αύριο, οι ειδικοί εκτιμούν ότι θα χρειάζονταν τέσσερις έως έξι μήνες για να ομαλοποιηθεί η προσφορά.

Για μια χώρα όπου, όπως έχουμε ξαναγράψει, η μεσαία τάξη ήδη παλεύει να βγάλει τον μήνα, αυτό είναι μια νέα, εξωτερική πηγή πληθωρισμού τροφίμων που προστίθεται σε ένα ήδη επιβαρυμένο νοικοκυριό. Η ειρωνεία είναι ότι η αιτία δεν είναι ελληνική και η λύση δεν είναι αμιγώς ελληνική  αλλά τον λογαριασμό θα τον πληρώσει το ελληνικό τραπέζι.

Η άλλη όψη: η Ελλάδα ως πύλη ενέργειας

Κι εδώ έρχεται το παράδοξο. Η ίδια σύγκρουση που ακριβαίνει το ψωμί, αναβαθμίζει την Ελλάδα ως ενεργειακό κόμβο.

Καθώς το αέριο του Κόλπου γίνεται αναξιόπιστο και η Ευρώπη ψάχνει εναλλακτικές πηγές μακριά από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή, οι ελληνικές υποδομές βρέθηκαν ξαφνικά στο κέντρο του χάρτη. Η Ρεβυθούσα και το πλωτό τερματικό (FSRU) της Αλεξανδρούπολης έχουν μετατραπεί σε βασικές πύλες εισόδου αμερικανικού LNG  όχι μόνο για την ελληνική κατανάλωση, αλλά και για τα «στεγνά» από ενέργεια Βαλκάνια: Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία, χώρες με παραδοσιακή εξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Τον Δεκέμβριο του 2025, μάλιστα, η ΔΕΠΑ Εμπορίας και η ουκρανική Naftogaz υπέγραψαν δήλωση προθέσεων για μεταφορά αμερικανικού LNG μέσω Ελλάδας προς την Ουκρανία, με την παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και της Αμερικανίδας πρέσβειρας  ένδειξη του πολιτικού βάρους που απέκτησε ξαφνικά η Αλεξανδρούπολη.

Με άλλα λόγια: ο κατακερματισμός των παγκόσμιων αγορών ενέργειας, που είναι κακό νέο για τον πλανήτη, έδωσε στην Ελλάδα έναν ρόλο που επί δεκαετίες δεν είχε  εκείνον του ενεργειακού διαύλου που τροφοδοτεί μισή Νοτιοανατολική Ευρώπη. Είναι ένα πραγματικό, απτό γεωπολιτικό κεφάλαιο.

Δύο πρόσωπα, ένα μάθημα

Η Ελλάδα, λοιπόν, χάνει στο ράφι και κερδίζει στο λιμάνι. Είναι μια ασυνήθιστη, σχεδόν σχιζοφρενική θέση  και ακριβώς γι’ αυτό διδακτική.

Γιατί και οι δύο όψεις λένε το ίδιο πράγμα: η εποχή της φθηνής, αυτονόητης παγκοσμιοποίησης τελείωσε. Η πανδημία μας έμαθε την ευθραυστότητα των ιατρικών αλυσίδων, ο πόλεμος της Ουκρανίας την ενεργειακή εξάρτηση, και τώρα ο πόλεμος του Ιράν αποκαλύπτει κάτι ακόμη πιο βασικό ότι ακόμη και ένα λίπασμα ή ένα αδρανές αέριο μπορεί να γίνει όπλο. Ο κόσμος περνά από το μοντέλο της αποδοτικότητας στο μοντέλο της ανθεκτικότητας, και αυτό σημαίνει μόνιμα υψηλότερο κόστος για όλους.

Για την Ελλάδα, το συμπέρασμα είναι διπλό. Στην ενέργεια, οφείλει να μετατρέψει τη συγκυριακή της ευκαιρία σε μόνιμη υποδομή ολοκληρώνοντας τον Κάθετο Διάδρομο, εδραιώνοντας τον ρόλο της πύλης, χωρίς να εφησυχάσει. Στα τρόφιμα, οφείλει να σκεφτεί επιτέλους τη δική της ανθεκτικότητα: αποθέματα, στήριξη της εγχώριας παραγωγής, ακόμη και επένδυση σε εναλλακτικά, «πράσινα» λιπάσματα που δεν εξαρτώνται από το αέριο του Κόλπου  όπως ακριβώς προωθεί πλέον και το σχέδιο δράσης της Κομισιόν.

Γιατί το πιο επικίνδυνο σενάριο για μια χώρα δεν είναι να πληρώνει ακριβά το αέριο. Είναι να γίνει κόμβος διαμετακόμισης ενέργειας για μισή Ευρώπη και ταυτόχρονα να μην μπορεί να ταΐσει φθηνά τους δικούς της πολίτες. Ο πόλεμος του Ιράν δεν θα κριθεί, για την Ελλάδα, στα δελτία ειδήσεων για το πετρέλαιο. Θα κριθεί, σιωπηλά, στο καλάθι του σούπερ μάρκετ και στην τιμή του ψωμιού και εκεί η χώρα δεν έχει ακόμη βρει την απάντησή της.

Ο πόλεμος που δεν θα τον δεις στην αντλία αλλά στο ράφι

Να είμαστε δίκαιοι. Αφού τόσα λέμε κάθε μέρα για το έργο της δημοτικής αρχής Κολιάδη, ας της αναγνωρίσουμε τουλάχιστον μία επιτυχία. Μία πραγματικά μεγάλη επιτυχία. Κατάφερε να κάνει τους Ροδίτες να πανηγυρίζουν για το τίποτα!

Δεν είναι εύκολο πράγμα αυτό. Θέλει προσπάθεια. Θέλει επιμονή. Θέλει μεθοδικότητα. Θέλει να περνούν μπροστά από τα μάτια σου εκατομμύρια ευρώ σε χρηματοδοτήσεις και εσύ να κορδώνεσαι  επειδή ξηλώθηκε ένας τηλεφωνικός θάλαμος. Θέλει να βλέπεις δήμους σε όλη την Ελλάδα να εντάσσουν έργα, να τρέχουν προγράμματα, να διεκδικούν πόρους και εσύ να πανηγυρίζεις επειδή έριξες τριάντα μέτρα άσφαλτο σε μια γειτονιά.

Και αυτό είναι σίγουρα το μεγάλο επίτευγμα της δημοτικής αρχής Κολιάδη!

Ως κοινωνία, να έχουμε φτάσει στο σημείο να θεωρούμε επιτυχία ό,τι κάποτε θα περνούσε απαρατήρητο ως αυτονόητο.

Να έχουμε φτάσει στο σημείο να μειώνουμε συνεχώς τις απαιτήσεις μας για να χωρέσουν μέσα στις επιδόσεις της δημοτικής αρχής.

Οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί. Αντί η δημοτική αρχή να προσπαθεί να αρθεί στο ύψος των απαιτήσεων της κοινωνίας που ανέλαβε να υπηρετήσει, να είναι η κοινωνία εκείνη που δείχνει ότι προσπαθεί να χωρέσει μέσα σε ένα κοστούμι μίζερο και κακοραμμένο.

Ο εθισμός στο «τίποτα»
Σήμερα, πολύ κοντά στην συμπλήρωση τριών χρόνων από τη μέρα που ανέλαβε η δημοτική αρχή Κολιάδη, μπορούμε πλέον να οδηγηθούμε με ασφάλεια  σε συμπεράσματα. Το πρόβλημα με τη σημερινή δημοτική αρχή δεν είναι πλέον μόνο η παροιμιώδης ανικανότητά της να παράξει έργο. Δεν είναι καν το γεγονός ότι οι μεγάλες χρηματοδοτήσεις περνάνε από μπροστά της σαν τρένα κι αυτοί απλώς τους κουνάνε το μαντήλι. Δεν είναι η καθαριότητα, οι παραλίες, η ασχήμια του αστικού ιστού, η Ροδιακή Έπαυλη, τα ΣΔΙΤ των σχολείων, η Ακάβη  Το πραγματικό έγκλημα που συντελείται αυτή τη στιγμή στο νησί είναι πολύ βαθύτερο, πολύ πιο ύπουλο: Είναι η συστηματική εμπέδωση της «κουλτούρας του τίποτα». Είναι ο εθισμός των πολιτών στις μειωμένες, έως και εκμηδενισμένες, προσδοκίες. Είναι το αίσθημα της ματαίωσης της ελπίδας και τελικά της παραίτησης.

Όταν ο πήχης πέφτει στο πάτωμα
Σε αυτόν τον τόπο, η συζήτηση στον Δήμο Ρόδου θα έπρεπε να είναι  το πώς η Ρόδος θα πρωταγωνιστεί. Σήμερα, η δημοτική αρχή έχει καταφέρει  να υποβαθμίσει τόσο την πόλη και το νησί, έχει κατορθώσει να κατεβάσει τον πήχη τόσο χαμηλά, που πλέον έχει χαθεί κάθε μέτρο σύγκρισης.

Όταν ο κόσμος συνηθίζει στο μηδέν, φτάνει στο σημείο να χειροκροτεί τα αυτονόητα.  Να χαίρεται επειδή ξηλώθηκε ένας παλιός θάλαμος του ΟΤΕ από την Πλατεία Κύπρου –λες και ξαναχτίσαμε τον Κολοσσό της Ρόδου. Να πανηγυρίζει για κάποιες σκόρπιες «ψιλοασφαλτοστρώσεις» μέσα στην πόλη, ένα κομματάκι εδώ, ένα κομματάκι εκεί, στη μέση του πουθενά. Να επιχαίρει επειδή ρίχτηκε άσφαλτος της μικροπολιτικής σε ένα γραφικό χωριό, αντί να γίνει μια σωστή πλακόστρωση με αισθητική και τοπικό χρώμα.

Αν αυτό δεν είναι ο ορισμός του εθισμού της κοινωνίας στο ελάχιστο, τότε τι είναι;  Και αυτή είναι η χειρότερη κληρονομιά που θα αφήσουν πίσω τους Μια Ρόδο που έμαθε να μην περιμένει τίποτα, που ξέχασε να διεκδικεί και να ονειρεύεται. Και όταν δεν περιμένεις τίποτα, τα πάντα μοιάζουν σπουδαία. Σε λίγο θα αλλάζει κάποιος μια λάμπα και θα περιμένουμε κορδέλες και εγκαίνια. Η  εικόνα που έχει διαμορφωθεί, είναι σχεδόν σουρεαλιστική!

Από τα «60 εκατομμύρια» στο απόλυτο μηδέν
Θυμόμαστε όλοι καλά τις μεγαλόστομες υποσχέσεις μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο. Με ύφος, με στόμφο και περίσσια αυτοπεποίθηση, ο κ. Κολιάδης είχε πει το αμίμητο:

«Αν μέσα σε δύο χρόνια δεν έχουμε απορροφήσει 60 εκατομμύρια ευρώ, τότε να πάμε σπίτι μας»!

Τα δύο χρόνια πέρασαν, κοντεύουμε να κλείσουμε και τον τρίτο χρόνο. Δεν έχει μπει λίθος επί λίθου. Ποια 60 εκατομμύρια; Ούτε για αστείο!  Το κακό όμως είναι ότι είναι ακόμα εδώ. Δεν πήγαν στα σπίτια τους. Αντίθετα, παραμένουν στις καρέκλες τους, παρακολουθώντας απαθείς τις ευκαιρίες να χάνονται η μία μετά την άλλη. Ευκαιρίες όχι για τους ίδιους. Δεν είναι τσιφλίκι τους ο Δήμος. Ευκαιρίες  για την πόλη, για το νησί της Ρόδου.

Το κραυγαλέο παράδειγμα της αγροτικής οδοποιίας
Αν θέλει κανείς αποδείξεις για αυτή τη «δυσανεξία» που παρουσιάζει η δημοτική αρχή στην ωρίμανση έργων και τα χρηματοδοτικά εργαλεία, τα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης είναι αδιάψευστος μάρτυρας.

Το Υπουργείο υλοποίησε το μεγαλύτερο πρόγραμμα αγροτικής οδοποιίας των τελευταίων ετών, μοιράζοντας 194 εκατομμύρια ευρώ. Συνολικά 123 δήμοι σε όλη την Ελλάδα έσπευσαν, έφτιαξαν φακέλους και ενέταξαν 365 έργα για να φτιάξουν τους δρόμους των ανθρώπων του μόχθου, των αγροτών και των κτηνοτρόφων τους. Αλλά και για την αντιπυρική προστασία.

Ο Δήμος της Ρόδου, αυτός ο κολοσσός των 2.000 υπαλλήλων, τι κατάφερε; Μηδέν ευρώ.

Οι προτάσεις για τη βελτίωση των αγροτικών δρόμων σε μια σειρά από κοινότητες (Καλυθιές, Αρχάγγελος, Μάσσαρη, Λάερμα, Πυλώνα, Μαλώνα, Λαχανιά, Κατταβιά, Απολακκιά, Κρητηνία, Μανδρικό, Καλαβάρδα, Φάνες, Σάλακος, Σορωνή, Μαριτσά, Παστίδα, Αφάντου-Ψίνθος) πετάχτηκαν όλες στον κάλαθο των αχρήστων επειδή δεν πληρούσαν ούτε τα βασικά κριτήρια επιλεξιμότητας!

Δεν το χωράει ανθρώπου νους. Όταν ένας δήμος δεν μπορεί να φτιάξει έναν υπάρχοντα χωματόδρομο, όταν αποτυγχάνει στα απλά, τι απαιτήσεις μπορεί να έχεις για τα μεγάλα;

Η Ρόδος βουλιάζει στην παρακμή
Δυστυχώς, όσο η δημοτική αρχή συνεχίζει να πορεύεται χωρίς πλάνο, χωρίς όραμα και χωρίς την ικανότητα να απορροφήσει ούτε ένα ευρώ, το νησί θα συνεχίσει να βουλιάζει στην παρακμή.

Το χειρότερο, όμως, δεν είναι τα χαμένα εκατομμύρια. Είναι ότι μέρα με τη μέρα, οι συμπολίτες μας πείθονται ότι «αυτό είναι η Ρόδος και δεν μπορεί να γίνει τίποτα καλύτερο». Οι στρατιές των trolls στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να προσπαθούν να δημιουργήσουν «μπούγιο» και εικονικά χειροκροτήματα, όμως η αλήθεια δεν κρύβεται.  Και όσο ανεχόμαστε, όσο δικαιολογούμε την αδράνεια, την απροθυμία, την ανικανότητα της δημοτικής αρχής Κολιάδη , γινόμαστε συνένοχοι στην υποβάθμιση του ίδιου μας του τόπου.

ΥΓ. Κάθε φορά που ο Κολιάδης στριμώχνεται, έχει πρόχειρη την απάντηση: «Πιστεύει κανείς ότι μπορούμε να φτιάξουμε προβλήματα δεκαετιών σε ένα ή δυο χρόνια;». Προφανώς όχι. Με τον τρίτο χρόνο θητείας όμως να οδεύει στη λήξη του, θα έπρεπε να έχουν δείξει ότι έχουν κάποιο σχέδιο, έχουν βάλει κάποιες βάσεις. Μετά από τρία χρόνια, ένα άθλιο, σπασμένο παγκάκι, τι στο καλό, θα μπορούσε να έχει αντικατασταθεί.
Τίποτα τέτοιο δεν έχει διαφανεί. Δεν μπορούν; Δεν ξέρουν;, Δεν ενδιαφέρονται; Δεν θέλουν; Όποια κι αν είναι η αιτία, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η… ναυαρχίδα του στόλου κατευθύνεται ολοταχώς στα βράχια. Τα social media αρχίζουν όλο και συχνότερα να αναπαράγουν εικόνες ντροπής που αναρτούν οι επισκέπτες του νησιού.
Όσο για τους – άλαλους και αμέτοχους  – τοπικούς φορείς, μου θυμίζουν την ορχήστρα στο κατάστρωμα του Τιτανικού…

Δήμος Ρόδου: Ας τους αναγνωρίσουμε τουλάχιστον μία επιτυχία!

του δημοσιογράφου Τέρη Χατζηιωάννου

Το όνομά του ακούστηκε πολλές φορές σε εκλογικές αναμετρήσεις.
Πολλοί πίστεψαν πως η πολιτική θα αποτελούσε τον επόμενο σταθμό της διαδρομής του.
Εκείνος όμως δεν πείστηκε να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο.
Επέλεξε να παραμείνει εκεί όπου η φωνή του είχε τη μεγαλύτερη αξία: στις δικαστικές αίθουσες.
Εκεί όπου οι αγορεύσεις του άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα και ο λόγος του φώτισε τον χώρο της Δικαιοσύνης.
Γιατί εκεί, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, η κοινωνία έχει ανάγκη από φως.
Το φως της Δημοκρατίας.
Το φως της αλήθειας.
Ο Μανώλης της Φανής.
Όσο ψηλά κι αν έφτασε, όσες διακρίσεις κι αν γνώρισε, δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες του.
Δεν λησμόνησε τα χρόνια που έζησε στο μαράσι του Αι Νικόλα, τα σοκάκια που περπάτησε, τα πρόσωπα που σημάδεψαν τα παιδικά και νεανικά του χρόνια, τους ανθρώπους που αποτέλεσαν το πρώτο και πιο πολύτιμο σχολείο της ζωής του.
Και όπως ο ίδιος τονίζει με ιδιαίτερη έμφαση στο βιβλίο του, θεωρεί χρέος και ηθική υποχρέωση αυτή την αναδρομή.
Μια επιστροφή στις μνήμες, στους ανθρώπους και στις αξίες που τον διαμόρφωσαν.
Ο Μανώλης Κουτσούκος είναι από εκείνους τους ανθρώπους που κερδίζουν τον σεβασμό όχι μόνο για την επιστημονική τους επάρκεια, αλλά και για το ήθος τους.
Καλή πάστα ανθρώπου, αγαπητός φίλος, σμιλεμένος από τον μόχθο και τον κάματο των ανθρώπων του μεροκάματου, κουβαλά μέσα του την αυθεντικότητα και την ανθρωπιά της γειτονιάς που τον γέννησε.
Η δύσκολη περίοδος της πανδημίας του κορωνοϊού, του έκρυβε μια απρόσμενη ευκαιρία.
Του χάρισε τον πολύτιμο χρόνο να αναμετρηθεί με τις μνήμες του, να ξεφυλλίσει το χθες και να συγκεντρώσει τις θύμησες που φύλαγε βαθιά στην καρδιά του.
Να ζωντανέψει ξανά τις μορφές και τις φυσιογνωμίες της αγαπημένης του συνοικίας, από τον Αη Νικόλα έως τα Πανωγιαννιά, ανθρώπους απλούς αλλά σπουδαίους, που άφησαν το δικό τους ανεξίτηλο αποτύπωμα στον χρόνο.
Οι γνώσεις του τον έχουν κατατάξει στο πάνθεον της νομικής επιστήμης.
Η συμπεριφορά του όμως παραμένει απλή, ταπεινή και ανθρώπινη, αποδεικνύοντας ότι το πραγματικό μεγαλείο δεν βρίσκεται μόνο στην καταξίωση, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος παραμένει πιστός στις αξίες και στις καταβολές του.
Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου του (το οποίο θα παρουσιαστεί το Σάββατο 6 Ιουνίου, στις 19:00, στο Πνευματικό Κέντρο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου, από τους εκλεκτούς πνευματικούς ανθρώπους Κ. Σκανδαλίδη, Γ. Ζαχαριάδη και Θ. Καραναστάση) αναφέρει:
« Άι Νικόλας. Η συνοικία που στέκεται εκεί από τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας και αποτελούσε έναν από τους οικιστικούς πυρήνες έξω από το Κάστρο, όπου έμεναν Έλληνες μεροκαματιάρηδες, φτωχοί κι ανήμποροι, με την εκκλησία στο πλάι τους, τον προστάτη των ναυτικών, τον Άι Νικόλα, που τον έχτισαν ανθρωπάκια του Θεού το 1759, γεννημένα στη σκλαβιά, δίνοντάς του την αρχιτεκτονική μορφή της σταυροθολιακής βασιλικής, για να ’χουν ένα αποκούμπι στις δυσκολίες της πέτρινης ζωής τους, διηγώντας τους μόχθους και τα βάσανα της σκληρής καθημερινότητάς τους.
Άι Νικόλας. Μια γειτονιά ανθρώπινη, γεμάτη με τη ζωή φτωχών και τίμιων ανθρώπων του μεροκάματου, που ζούσαν ευτυχισμένοι με τη φτώχεια τους και την αγάπη που είχαν ο ένας για τον άλλο, πράγμα σπάνιο στη σημερινή ηλεκτρονική και απρόσωπη εποχή. Τότε που η καλημέρα, οι αποσπερίδες, οι όμορφες παρέες, οι φιλίες, το μπακάλικο, το φουρνάρικο, το τσαγκαράδικο, το ποδηλατάδικο, η ταβερνούλα, το θερινό σινεμά ήταν αναπόσπαστα κομμάτια της καθημερινότητας των ανθρώπων στις δεκαετίες του ’50 και του ’60. Τότε που η κοινωνική συνοχή και η ανθρώπινη αλληλεγγύη είχαν ρόλο πρωταγωνιστικό και καθοριστικό στην καθημερινή βιοπάλη. Τότε που τα σπίτια ήταν το πολύ διώροφα, τα πιο πολλά με πατελιά και τα μόνα που ξεχώριζαν ήταν τρία διώροφα αρχοντικά φτιαγμένα με την τέχνη της υψηλής αρχιτεκτονικής με τεράστιους κήπους με πορτοκαλιές και λεμονιές, που αποτελούσαν την «παραφωνία» της λαϊκής αυτής γειτονιάς και ανήκαν σε απόγονους της οικογένειας των ευεργετών Βενετοκλέων και Καζούλληδων, στον Όμηρο Δημητριάδη και τον Ευριπίδη Γιαρουφαλή.
Τότε στον Άι Νικόλα του ’50 και του ’60 με τα εργατικά σπίτια, μα προπαντός με τη μυρωδιά της ανθρωπιάς των νοικοκυραίων της».
Καλοτάξιδο, αγαπητέ φίλε Μανώλη!!!

Κάποτε στον Αι Νικόλα…Το βιβλίο του δικηγόρου Μανώλη Κουτσούκου