Ο «βιασμός» της φύσης σε Καλυθιές και Αφάντου πίσω από τις νέες πλημμύρες

• Eνορκες κατα­θέ­σεις, πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες και μελέτη του ΥΠΕΚΑ από το 2012 περι­γρά­φουν εδώ και 15 χρόνια οικισμό που επε­κτά­θηκε πάνω σε ρέματα, μπα­ζω­μέ­νους χει­μάρ­ρους και αστυ­νό­μευση που ουδέ­ποτε υπήρξε. Η νερο­πο­ντή της 14ης Οκτω­βρίου 2026, με νεκρό τον 62χρονο κ. Ευάγ­γελο Γιο­μπλιάκη και εκα­το­ντά­δες πλημ­μυ­ρι­σμένα υπόγεια σε Αφάντου, Καλυ­θιές και Φαλη­ράκι, επι­βε­βαί­ωσε όσα ήταν γνωστά και δεν άλλαξαν

Η Ρόδος μετρά για μία ακόμη φορά τις πληγές της. Η νερο­πο­ντή της Τετάρ­της 14 Οκτω­βρίου 2026 άφησε πίσω της έναν νεκρό, αυτο­κί­νητα στη θάλασσα, πάνω από 30 δια­σώ­σεις και περισ­σό­τε­ρες από 200 αντλή­σεις υδάτων, σε μια εικόνα που στις δημο­τι­κές ενό­τη­τες Αφάντου και Καλ­λι­θέας δεν είναι και­νούρ­για. Είναι η ίδια εικόνα του 2011, του 2013, του 1998. Η διαφορά είναι ότι σήμερα κανείς δεν μπορεί να επι­κα­λε­στεί άγνοια.

Η ένορκη κατά­θεση του τότε προϊ­στα­μέ­νου του Τμή­μα­τος ΠΕΧΩΣΧ Δωδε­κα­νή­σου κ. Νίκου Φαρ­μα­κίδη της 4ης Δεκεμ­βρίου 2013, η πραγ­μα­το­γνω­μο­σύνη του πολι­τι­κού μηχα­νι­κού κ. Ιωάννη Λια­γούρη της 12ης Μαΐου 2014 και τα πορί­σματα των επι­τρο­πών του 2011 περι­γρά­φουν με ακρί­βεια τον μηχα­νι­σμό της κατα­στρο­φής και προει­δο­ποιούν ότι το φαι­νό­μενο «θα επα­να­λη­φθεί ούτως ή άλλως στο μέλλον». Επα­να­λή­φθηκε.

Η 14η Οκτω­βρίου σε Αφάντου και Καλ­λι­θέα

Η βροχή ξεκί­νησε τη νύχτα της Τρίτης και κορυ­φώ­θηκε το πρωί της Τετάρ­της. Ο σταθμός του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών στη Ρόδο κατέ­γραψε 264 χιλιο­στά από την αρχή της ημέρας έως τις 12:50. Ο επι­κε­φα­λής της ομάδας «Κυκλώ­νας Ρόδου» κ. Γιάννης Μανωλάς έκανε λόγο για περίπου 282 χιλιο­στά σε 6 ώρες, δηλαδή το 83% των 341 χιλιο­στών της τρι­ή­με­ρης κακο­και­ρίας «Bora» του 2024, με μέγιστη ένταση 392 χιλιο­στών ανά ώρα. Στις 10:54 εκπέμ­φθηκε μήνυμα του 112.

Στο Αφάντου το νερό συγκε­ντρώ­θηκε στην οδό Πιπίνου και στο παρα­λιακό μέτωπο και υπόγεια κατοι­κιών γέμισαν. Στις Καλυ­θιές και στο Φαλη­ράκι πλημ­μύ­ρι­σαν υπόγεια σπιτιών και επι­χει­ρή­σεων, ένοικοι κατα­λυ­μά­των απο­μα­κρύν­θη­καν προ­σω­ρινά και η ακτο­γραμμή γέμισε λάσπη, κορμούς και απορ­ρίμ­ματα που κατέ­βα­σαν τα ρέματα. Ο πρό­ε­δρος της Κοι­νό­τη­τας Καλυ­θιών κ. Βασίλης Σωτρίλ­λης περιό­δευσε στις πλη­γεί­σες περιο­χές με μηχα­νι­κούς της Περι­φέ­ρειας για να ξεκι­νή­σει η κατα­γραφή. Προ­βλή­ματα ανα­φέρ­θη­καν και σε Κοσκι­νού, Καλ­λι­θέα και Κολύ­μπια, ενώ στην εθνική οδό Ρόδου προς Λίνδο, κοντά στο Τσαΐρι, εγκλω­βί­στη­καν δεκάδες οχήματα.

Το ανθρώ­πινο τίμημα πλη­ρώ­θηκε λίγο νοτιό­τερα. Ο κ. Ευάγ­γε­λος Γιο­μπλιά­κης, 62 ετών, ξενο­δο­χο­ϋ­πάλ­λη­λος, παρα­σύρ­θηκε με το αυτο­κί­νητό του στη θάλασσα στα Στεγνά και ανα­σύρ­θηκε νεκρός από στελέχη του Λιμε­νι­κού. Κατά πλη­ρο­φο­ρίες είχε μεταβεί στην περιοχή για να παρα­λά­βει το όχημά του. Η κηδεία του θα τελε­στεί το Σάββατο στο κοι­μη­τή­ριο του Ταξιάρχη.

«Απλά βιάσαμε τη φύση»

Η φράση που δίνει το μέτρο της υπό­θε­σης ανήκει στον κ. Νίκο Φαρ­μα­κίδη, επί σειρά ετών προϊ­στά­μενο της υπη­ρε­σίας με αρμο­διό­τητα την οριο­θέ­τηση των ρεμάτων. Στις 22 Ιανουα­ρίου 2014 είχε δηλώσει: «Δεν ήταν τόσο άσχημες οι και­ρι­κές συν­θή­κες τον περα­σμένο Νοέμ­βριο. Απλά «βιάσαμε» τη φύση σε μια περίοδο ύφεσης των και­ρι­κών συν­θη­κών. Νομί­ζαμε πως θα τη γλυ­τώ­σουμε. Να αφή­σουμε αυτό το παρα­μύθι με τον καιρό».

Στην ένορκη κατά­θεσή του είχε σημειώ­σει ότι στη Ρόδο «κατα­γρά­φο­νται κάθε δύο με τρία χρόνια περίπου κατα­στρο­φι­κές πλημ­μυ­ρι­κές κατα­στά­σεις», απο­τέ­λε­σμα «αλο­γί­στων παρεμ­βά­σεων» σε οικι­σμούς όπως Ρόδου, Αρχαγ­γέ­λου, Αφάντου, Ιαλυσού και Κρε­μα­στής. «Το να απο­δί­δουμε το φαι­νό­μενο αυτό σε θεο­μη­νία είναι ο τρόπος για να απε­μπο­λή­σουν οι αρμό­διοι τις ευθύνες τους, αφού οι κύριοι παρά­γο­ντες είναι η αλό­γι­στη και παρά­νομη δόμηση και η κατα­πά­τηση των χει­μάρ­ρων και όχι η μήνις του Θεού». Επι­κα­λέ­στηκε τα δια­γράμ­ματα του Κτη­μα­το­λο­γίου Ρόδου του 1926 για να υπο­στη­ρί­ξει ότι το ανα­γκαίο εύρος των κοιτών «η φύση το χάραξε» και ότι η κατά­ληψή τους από οικο­δο­μές και δρόμους το απο­μεί­ωσε, παρότι τα ρέματα είναι δημό­σιες εκτά­σεις.

Ο οικι­σμός που επε­κτά­θηκε πάνω στα ρέματα

Για τ’ Αφάντου ο κ. Φαρ­μα­κί­δης είχε δια­πι­στώ­σει από τις 27 Νοεμ­βρίου 2013 ότι, ενώ οικο­δο­μές επι­τρέ­πο­νται μόνο στο τμήμα που έχει χαρα­κτη­ρι­στεί προ­ϋ­φι­στά­μενο του 1923 και κάθε επέ­κταση απαιτεί Γενικό Πολε­ο­δο­μικό Σχέδιο, Πολε­ο­δο­μική Μελέτη και πράξη εφαρ­μο­γής, «η Πολε­ο­δο­μική Υπη­ρε­σία επέ­τρεψε την επέ­κταση του οικι­σμού, κυρίως προς νότο, χωρίς να προη­γη­θεί ΓΠΣ» και έτσι «περιέ­λαβε ρέματα που η δόμηση μείωσε κατά πολύ το απαι­τού­μενο εύρος των». Προει­δο­ποί­ησε και για φαι­νό­μενα κατο­λί­σθη­σης.

Κατο­νό­μασε τα σημεία. «Η κατά­σταση που επι­κρα­τεί στο ρέμα στην περιοχή του Γυμνα­σίου Αφάντου είναι απα­ρά­δε­κτη, καθώς και εκείνη στο δυτικό ρέμα το παρα­κεί­μενο του δρόμου προς Ψίνθο, από το οποίο προ­φα­νώς πλημ­μυ­ρί­ζει το μεγα­λύ­τερο μέρος του οικι­σμού». Οι Τεχνι­κές Υπη­ρε­σίες της Νομαρ­χίας και κατόπιν της Περι­φέ­ρειας «έπρεπε να ελέγ­ξουν και να ζητή­σουν την κατε­δά­φιση όλων των παρα­νό­μων κατα­σκευών», όμως όταν το ΠΕΧΩ επε­σή­μανε εγγρά­φως την κατά­ληψη ρεμάτων «δεν υπήρξε καμιά αντί­δραση». Τόνισε ότι «κάθε πράξη που υπο­κα­θι­στά το ρέμα με αγωγούς είναι παρά­νομη και αντι­συ­νταγ­μα­τική». Ήδη από τον Φεβρουά­ριο του 2011 είχε ανα­φερ­θεί σε «εκτε­τα­μένα μπα­ζώ­ματα χει­μάρ­ρων σε Αφάντου και Αρχάγ­γελο» και σε «παρά­νομη χορή­γηση αδειών οικο­δό­μη­σης».

Τι δια­πι­στώ­θηκε στ’ Αφάντου το 2011

Στις 28 Ιανουα­ρίου 2011 σφοδρή βρο­χό­πτωση έπληξε κυρίως Αφάντου, Αρχάγ­γελο, Καλ­λι­θέα και Λίνδο και το νησί κηρύ­χθηκε σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης. Οι επι­τρο­πές κατα­γρα­φής κατέ­λη­ξαν σε δια­πι­στώ­σεις που δια­βά­ζο­νται σήμερα σαν περι­γραφή της περα­σμέ­νης Τετάρ­της. Στον Λουτάνη ποταμό κατα­στρο­φές «λόγω υπο­σκα­φής των θεμε­λίων και συνεχών λήψεων αμμο­χά­λι­κου». Στο ρέμα Καλάμι «πλήρης αστοχία του υπο­κεί­με­νου τεχνι­κού». Στο ρέμα Κολυ­μπίων «αδυ­να­μία των κιβω­τιοει­δών οχετών να αντι­με­τω­πί­σουν το αυξη­μένο υδραυ­λικό φορτίο». Στην παρα­λιακή οδό Αφάντου αστοχία τοιχίων, κατα­στροφή πεζό­δρο­μου, δικτύων και ποδη­λα­τό­δρο­μου. Η ποινική διε­ρεύ­νηση της υπό­θε­σης έκλεισε το 2019 χωρίς να κριθούν ποτέ επί της ουσίας τα αίτια.

Το κράτος γνώριζε από το 2012

Στην «Προ­κα­ταρ­κτική Αξιο­λό­γηση Κιν­δύ­νων Πλημ­μύ­ρας» της Ειδικής Γραμ­μα­τείας Υδάτων του ΥΠΕΚΑ, τον Δεκέμ­βριο του 2012, ως περιο­χές υψηλής τρω­τό­τη­τας στη Ρόδο ανα­φέ­ρο­νται, μεταξύ άλλων, τα Κολύ­μπια, η παραλία Αφάντου και το Φαλη­ράκι. Ως Ζώνη Δυνη­τικά Υψηλού Κιν­δύ­νου Πλημ­μύ­ρας με κωδικό GR14RAK0002 ορί­ζε­ται ρητά «η χαμηλή ζώνη λεκανών ρεμάτων βορειο­α­να­το­λι­κής ακτής νήσου Ρόδου (περιοχή Αφάντου)». Η έκθεση εντο­πί­ζει ως κύρια αίτια «τις ανθρώ­πι­νες παρεμ­βά­σεις στον κάτω ρου των ρεμάτων, όπως η ρίψη υλικών στις κοίτες, η κατα­σκευή στενών γεφυ­ριών και η μετα­τροπή μέρους της κοίτης σε δρόμους». Η περιοχή που πλημ­μύ­ρισε είναι, σχεδόν χάρτη προς χάρτη, η ζώνη που το Υπουρ­γείο είχε χαρα­κτη­ρί­σει υψηλού κιν­δύ­νου 14 χρόνια νωρί­τερα.

Η πραγ­μα­το­γνω­μο­σύνη που δεν άφησε περι­θώ­ρια

Η έκθεση του κ. Ιωάννη Λια­γούρη, πραγ­μα­το­γνώ­μονα με απόφαση του Πται­σμα­το­δι­κείου Ρόδου, κατέ­γραψε ότι το 2013 είχαν πέσει 104,6 χιλιο­στά σε 24 ώρες με μέγιστη ένταση 35 χιλιο­στών ανά ώρα, όταν οι αντι­πλημ­μυ­ρι­κές μελέτες σχε­διά­ζο­νται για 50 έως 60 χιλιο­στά ανά ώρα. «Δεν είναι και τόσο σπάνιο δηλαδή το φαι­νό­μενο», έγραψε, αφού μια φθι­νο­πω­ρινή μέρα βροχής στη Ρόδο μπορεί να αγγίξει και τα 300 χιλιο­στά. Η νερο­πο­ντή της 14ης Οκτω­βρίου βρί­σκε­ται ακριβώς μέσα στο εύρος που είχε περι­γρά­ψει ως ανα­με­νό­μενο. Κατέ­γραψε ακόμη ότι ο νόμος απαιτεί για κάθε άδεια κοντά σε ρέμα υδραυ­λική μελέτη και από­σταση 20 μέτρων εκτός σχεδίου και 10 εντός, και ότι «για πλήθος οικο­δο­μών οι απο­στά­σεις αυτές δεν τηρή­θη­καν και δεν τηρού­νται». Τα ρέματα, κατέ­ληξε, «επί δεκα­ε­τίες αντι­με­τω­πί­ζο­νται απο­σπα­σμα­τικά με απόρ­ροια την εξυ­πη­ρέ­τηση της ιδιω­τι­κής δόμησης έναντι του δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος και της ασφά­λειας των πολιτών».

Ποιες υπη­ρε­σίες έπρεπε να ελέγ­χουν

Ο κ. Φαρ­μα­κί­δης υπεν­θύ­μισε ότι ο Κτι­ριο­δο­μι­κός Κανο­νι­σμός «απα­γο­ρεύει απο­λύ­τως τη δόμηση μέσα στις οριο­γραμ­μές του ρέματος» και ότι το πρώτο έγγραφό του προς τους φορείς είχε σταλεί το 1999. Πρό­τεινε κατα­γραφή όλων των κατα­σκευών στις ζώνες των ρεμάτων, άμεσα πρω­τό­κολλα κατε­δά­φι­σης για τις αυθαί­ρε­τες και διε­ρεύ­νηση του νομικού καθε­στώ­τος όσων έχουν άδεια. Κατέ­θεσε «σωρό από καταγ­γε­λίες απελ­πι­σμέ­νων πολιτών» προς αρμό­διους που «δεν ασχο­λού­νταν με το πρό­βλημα κατά παρά­βαση των αρμο­διο­τή­των τους» και κατέ­ληξε ότι «παρά­νομη δόμηση, μη αστυ­νό­μευση και μη καθα­ρι­σμός» ήταν «οι μονα­δι­κές αιτίες» της κατα­στρο­φής.

Από τη σύγκριση των εγγρά­φων με την εικόνα της περα­σμέ­νης Τετάρ­της προ­κύ­πτει ότι άλλαξε η ένταση της βροχής και τίποτε άλλο. Το 2019 η «Γηρυό­νης» στοί­χισε τη ζωή σε ηλι­κιω­μένη στην Ιαλυσό, το 2024 η «Bora» έριξε 341 χιλιο­στά σε 3 ημέρες και τον Απρίλιο του 2026 ρεπορ­τάζ της «Δημο­κρα­τι­κής» κατέ­γραφε ότι οι πλημ­μύ­ρες ακο­λου­θούν τις ίδιες φυσικές δια­δρο­μές εδώ και 2.300 χρόνια. Τα πλημ­μυ­ρι­σμένα υπόγεια των Καλυ­θιών, η οδός Πιπίνου κάτω από το νερό και η λάσπη στο Φαλη­ράκι είναι η φυσική συνέ­πεια ρεμάτων που δεν έχουν πια το πλάτος τους και ενός κράτους που ουδέ­ποτε τα φύλαξε.

28 χρόνια, τα ίδια ρέματα

Τον Νοέμ­βριο του 1998 οι πλημ­μύ­ρες σε Καλυ­θιές, Ψίνθο και Φαλη­ράκι στοί­χι­σαν τη ζωή σε 3 ανθρώ­πους. Τον Νοέμ­βριο του 2009 το ποτάμι στο ύψος του Γκολφ «μπλό­καρε» από γέφυρα οδικού έργου. Τον Ιανουά­ριο του 2011 το Αφάντου υπέστη τις βαρύ­τε­ρες ζημιές στο νησί. Τον Νοέμ­βριο του 2013, μία ημέρα μετά τους 4 θανά­τους στις γέφυρες Κρε­μα­στής και Παστί­δας, η κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης κηρύ­χθηκε και για Καλ­λι­θέα και Αφάντου.

Σχεδόν 13 χρόνια μετά το 2013, 15 χρόνια μετά τα πορί­σματα του 2011 και 28 χρόνια μετά τους 3 νεκρούς των Καλυ­θιών, το ερώτημα που θέτουν τα έγγραφα παρα­μέ­νει ανα­πά­ντητο.