Το Νεοκλασικό Σχολείο της Μεσαιωνικής Πόλης στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προγράμματος SINCERE

Το Νε­ο­κλα­σι­κό Σχο­λείο στην πλα­τεία Κλε­ο­βού­λου, δίπλα στο Πα­λά­τι του Με­γά­λου Μα­γί­στρου, απο­τε­λεί ένα από τα πι­λο­τι­κά κτή­ρια του ευ­ρω­παϊ­κού ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος SINCERE του Horizon Europe, στο πλαί­σιο του οποί­ου εξε­τά­ζο­νται νέες λύ­σεις για την απο­κα­τά­στα­ση, την ενερ­γεια­κή ανα­βάθ­μι­ση και την επα­νά­χρη­ση κτη­ρί­ων πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Το πρό­γραμ­μα εξε­τά­ζει πώς μπο­ρούν ιστο­ρι­κά κτή­ρια να απο­κα­θί­στα­νται και να απο­κτούν σύγ­χρο­νες χρή­σεις, με κα­λύ­τε­ρη ενερ­γεια­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά και μι­κρό­τε­ρο πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό απο­τύ­πω­μα, με σε­βα­σμό στα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά που συν­δέ­ο­νται με την ιστο­ρι­κή και αρ­χι­τε­κτο­νι­κή τους αξία. Η Ρόδος απο­τε­λεί ένα από τα τέσ­σε­ρα κύρια πι­λο­τι­κά πεδία του προ­γράμ­μα­τος, μαζί με αντί­στοι­χες εφαρ­μο­γές στην Ισπα­νία, το Ισ­ρα­ήλ και την Τσε­χία. Στη Μάλτα πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται επι­πλέ­ον χώρος επί­δει­ξης των τε­χνο­λο­γιών.

Το SINCERE ξε­κί­νη­σε τον Οκτώ­βριο του 2023 και έχει προ­γραμ­μα­τι­στεί να ολο­κλη­ρω­θεί τον Απρί­λιο του 2027. Έχει συ­νο­λι­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό πε­ρί­που 4,35 εκατ. ευρώ και χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το Horizon Europe. Στό­χος του είναι η δο­κι­μή, σε πραγ­μα­τι­κές συν­θή­κες, τε­χνο­λο­γιών που έχουν ανα­πτυ­χθεί για την απο­κα­τά­στα­ση και την ενερ­γεια­κή ανα­βάθ­μι­ση πα­λαιών κτη­ρί­ων.

Η επι­λο­γή του σχο­λεί­ου της Ρόδου συν­δέ­ε­ται και με την ιδιαί­τε­ρη ιστο­ρία του. Σύμ­φω­να με την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή με­λέ­τη του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού, το κτή­ριο βρί­σκε­ται σε χώρο με δια­δο­χι­κά ιστο­ρι­κά στρώ­μα­τα. Στο ση­μείο βρι­σκό­ταν τμήμα του ναού του Αγίου Ιω­άν­νη των Ιπ­πο­τών, ο οποί­ος κα­τα­στρά­φη­κε το 1856 μετά από έκρη­ξη πυ­ρι­τι­δα­πο­θή­κης που προ­κλή­θη­κε από κε­ραυ­νό. Πάνω στα ερεί­πια ανε­γέρ­θη­κε το πρώτο σχο­λείο το 1876. Το ση­με­ρι­νό, με­γα­λύ­τε­ρο κτή­ριο κα­τα­σκευά­στη­κε το 1898.

Το σχο­λείο χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε επί δε­κα­ε­τί­ες για εκ­παι­δευ­τι­κούς σκο­πούς και μέχρι το 1985 στέ­γα­ζε το 13ο Δη­μο­τι­κό Σχο­λείο της πόλης της Ρόδου. Η λει­τουρ­γία του δια­κό­πη­κε εξαι­τί­ας σο­βα­ρών στα­τι­κών προ­βλη­μά­των.

Πρό­κει­ται για ση­μα­ντι­κό δείγ­μα απλου­στευ­μέ­νης νε­ο­κλα­σι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής, με δώ­δε­κα αί­θου­σες γύρω από κε­ντρι­κό αί­θριο και πε­ρι­με­τρι­κή στοά. Η επι­φά­νεια του κτη­ρί­ου είναι πε­ρί­που 912 τε­τρα­γω­νι­κά μέτρα, ενώ ο πε­ρι­βάλ­λων χώρος φθά­νει τα 5.000 τε­τρα­γω­νι­κά μέτρα και πε­ρι­λαμ­βά­νει ση­μα­ντι­κά αρ­χαιο­λο­γι­κά κα­τά­λοι­πα.

Η επί­ση­μη πε­ρι­γρα­φή του SINCERE προσ­διο­ρί­ζει τις τε­χνο­λο­γί­ες που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στον σχε­δια­σμό για το πι­λο­τι­κό έργο της Ρόδου.

Στο σχο­λείο προ­βλέ­πε­ται να πα­ρου­σια­στούν και να αξιο­λο­γη­θούν τε­χνο­λο­γί­ες που αφο­ρούν στην πα­ρα­κο­λού­θη­ση των πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών συν­θη­κών και των κιν­δύ­νων που συν­δέ­ο­νται με την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, την ψη­φια­κή τρισ­διά­στα­τη ανα­κα­τα­σκευή του κτη­ρί­ου, θερ­μο­μο­νω­τι­κά κο­νιά­μα­τα και επι­χρί­σμα­τα, επι­στρώ­σεις που πε­ριο­ρί­ζουν την υπερ­θέρ­μαν­ση των επι­φα­νειών, δια­φα­νή φω­το­βολ­ταϊ­κά εν­σω­μα­τω­μέ­να στο κτή­ριο και ψη­φια­κά ερ­γα­λεία για την εκτί­μη­ση δια­φο­ρε­τι­κών σε­να­ρί­ων ενερ­γεια­κής κα­τα­νά­λω­σης.

Οι πα­ρα­πά­νω τε­χνο­λο­γί­ες πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στον σχε­δια­σμό της πι­λο­τι­κής εφαρ­μο­γής. Από τα δια­θέ­σι­μα δη­μό­σια στοι­χεία δεν προ­κύ­πτει ότι έχουν εγκα­τα­στα­θεί στο σύ­νο­λό τους στο σχο­λείο ή ότι υπάρ­χουν ορι­στι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα για την ενερ­γεια­κή του από­δο­ση.

Το ερευ­νη­τι­κό πρό­γραμ­μα βρί­σκε­ται στην τε­λι­κή πε­ρί­ο­δο υλο­ποί­η­σής του. Σύμ­φω­να με τον προ­γραμ­μα­τι­σμό του SINCERE, η Ρόδος πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στα πι­λο­τι­κά ση­μεία αξιο­λό­γη­σης των λύ­σε­ων που ανα­πτύσ­σο­νται, ενώ προ­βλέ­πε­ται και η έκ­δο­ση οδη­γού για την επαγ­γελ­μα­τι­κή εφαρ­μο­γή των απο­τε­λε­σμά­των.

Η ερευ­νη­τι­κή διά­στα­ση του SINCERE συν­δέ­ε­ται με το ευ­ρύ­τε­ρο έργο απο­κα­τά­στα­σης του ίδιου του σχο­λεί­ου, το οποίο υλο­ποιεί­ται υπό την ευ­θύ­νη και την επί­βλε­ψη του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού, μέσω της Εφο­ρεί­ας Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου, με χρη­μα­το­δό­τη­ση από το Τα­μείο Ανά­καμ­ψης και Αν­θε­κτι­κό­τη­τας, στο πλαί­σιο του Εθνι­κού Σχε­δί­ου «Ελ­λά­δα 2.0». Η πι­λο­τι­κή εφαρ­μο­γή των νέων τε­χνο­λο­γιών μέσω του SINCERE χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το ευ­ρω­παϊ­κό πρό­γραμ­μα Horizon Europe και υλο­ποιεί­ται σε συ­νερ­γα­σία με εξει­δι­κευ­μέ­νους ερευ­νη­τι­κούς φο­ρείς.

Η Β΄ φάση της απο­κα­τά­στα­σης πε­ρι­λαμ­βά­νει, με­τα­ξύ άλλων, ερ­γα­σί­ες στα ξύ­λι­να δά­πε­δα και τις ορο­φές, νέες ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κές εγκα­τα­στά­σεις, απο­κα­τά­στα­ση μαρ­μά­ρι­νων στοι­χεί­ων, πα­ρεμ­βά­σεις στους εσω­τε­ρι­κούς χώ­ρους, νέες προ­σβά­σεις και υπο­δο­μές για άτομα με ανα­πη­ρία.

Για το υπο­έρ­γο της αρ­χι­τε­κτο­νι­κής απο­κα­τά­στα­σης και της δια­μόρ­φω­σης του πε­ρι­βάλ­λο­ντος χώρου ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός είχε ορι­στεί σε 1 εκατ. ευρώ. Τον Φε­βρουά­ριο του 2025 δη­μο­σιεύ­θη­κε από το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού η σχε­τι­κή ερ­γο­λα­βι­κή σύμ­βα­ση.

Το ευ­ρύ­τε­ρο έργο της Β΄ φάσης είχε αρ­χι­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 3,5 εκατ. ευρώ, ο οποί­ος ανα­θε­ω­ρή­θη­κε το 2025 σε πε­ρί­που 3,12 εκατ. ευρώ. Από τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία δεν προ­κύ­πτει με ακρί­βεια ο βαθ­μός ολο­κλή­ρω­σης των ερ­γα­σιών.

Η αξία του προ­γράμ­μα­τος γί­νε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο κα­τα­νοη­τή αν λη­φθεί υπόψη το πε­ρι­βάλ­λον στο οποίο βρί­σκε­ται το κτή­ριο.

Η Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου βρί­σκε­ται από το 1988 στον Κα­τά­λο­γο Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO. Η UNESCO επι­ση­μαί­νει ότι τα κτή­ρια που χρο­νο­λο­γού­νται πριν από το 1912 απο­τε­λούν ση­μα­ντι­κό μέρος του ιστο­ρι­κού συ­νό­λου και χρειά­ζο­νται προ­στα­σία, ενώ κα­τα­γρά­φει ως ζη­τή­μα­τα που απαι­τούν συ­νε­χή δια­χεί­ρι­ση την του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη, την έντο­νη εμπο­ρι­κή χρήση και τις αλ­λα­γές στις χρή­σεις των κτη­ρί­ων.

Σε αυτό το πε­ρι­βάλ­λον εντάσ­σε­ται η πι­λο­τι­κή εφαρ­μο­γή του SINCERE, που εξε­τά­ζει τις δυ­να­τό­τη­τες απο­κα­τά­στα­σης και ενερ­γεια­κής ανα­βάθ­μι­σης ιστο­ρι­κών κτη­ρί­ων, με πα­ράλ­λη­λη δια­τή­ρη­ση των αρ­χι­τε­κτο­νι­κών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών τους. Στη Ρόδο το ζή­τη­μα αφορά ένα ολό­κλη­ρο ιστο­ρι­κό οι­κι­στι­κό σύ­νο­λο, με ιδιαί­τε­ρες απαι­τή­σεις προ­στα­σί­ας και δια­χεί­ρι­σης.

Στο πρό­γραμ­μα έχει εντα­χθεί και μία δεύ­τε­ρη προ­σέγ­γι­ση, με τη συμ­με­το­χή των κα­τοί­κων. Μέσω της με­θο­δο­λο­γί­ας Talking Buildings, πο­λί­τες κα­λού­νται να κα­τα­γρά­ψουν ιστο­ρί­ες, εμπει­ρί­ες και μνή­μες που συν­δέ­ο­νται με ιστο­ρι­κά κτή­ρια. Το πρό­γραμ­μα χρη­σι­μο­ποιεί τις αφη­γή­σεις αυτές ως ερ­γα­λείο συμ­με­το­χής της το­πι­κής κοι­νω­νί­ας στη συ­ζή­τη­ση για την πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά.

Η δράση εφαρ­μό­στη­κε και στη Ρόδο. Στο ενη­με­ρω­τι­κό δελ­τίο του SINCERE τον Σε­πτέμ­βριο του 2026 κα­τα­γρά­φε­ται η συ­νερ­γα­σία με το­πι­κές ομά­δες, η δη­μιουρ­γία συλ­λο­γής ποι­η­μά­των και σύ­ντο­μων κει­μέ­νων στα ελ­λη­νι­κά και στα αγ­γλι­κά από το Ερ­γα­στή­ριο Δη­μιουρ­γι­κής Ανά­γνω­σης και Γρα­φής «Το Κο­χύ­λι», καθώς και η με­τά­δο­ση ηχο­γρα­φη­μέ­νων αφη­γή­σε­ων από το Radio Lihnari.

Το εν­δια­φέ­ρον του προ­γράμ­μα­τος επι­κε­ντρώ­νε­ται στην αξιο­λό­γη­ση των λύ­σε­ων που ανα­πτύσ­σο­νται και στη δυ­να­τό­τη­τα αξιο­ποί­η­σής τους σε αντί­στοι­χα ιστο­ρι­κά κτή­ρια.

Με την ολο­κλή­ρω­ση του SINCERE, που προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται για τον Απρί­λιο του 2027, ανα­μέ­νο­νται τα τε­λι­κά συ­μπε­ρά­σμα­τα για την εφαρ­μο­γή των τε­χνο­λο­γιών και τη συμ­βο­λή τους στην απο­κα­τά­στα­ση και την ενερ­γεια­κή ανα­βάθ­μι­ση κτη­ρί­ων πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Για τη Ρόδο, τα απο­τε­λέ­σμα­τα της πι­λο­τι­κής εφαρ­μο­γής πα­ρου­σιά­ζουν ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον, καθώς μπο­ρούν να προ­σφέ­ρουν χρή­σι­μα δε­δο­μέ­να για μελ­λο­ντι­κές πα­ρεμ­βά­σεις σε ιστο­ρι­κά κτή­ρια της Με­σαιω­νι­κής Πόλης.