Όταν η πράσινη μετάβαση έχει οσμή «οικονομίας της απληστίας» και όχι περιβαλλοντικής και αναπτυξιακής πολιτικής υπέρ των τοπικών κοινωνιών

Έχει ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον το πως παρου­σιά­ζο­νται από τη Κυβέρ­νηση τα μεγάλα επεν­δυ­τικά προ­γράμ­ματα, ειδικά αυτά της ενέρ­γειας για την πράσινη μετά­βαση, δηλαδή την απε­ξάρ­τηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ας κατα­γρα­φεί ότι την ίδια στιγμή η χώρα έχει παρα­χω­ρή­σει θαλάσ­σια οικό­πεδα για εύρεση και άντληση ….ορυκτών καυ­σί­μων, ενώ παράλ­ληλα δεν υιο­θε­τεί την χρήση καθα­ρό­τε­ρων καυ­σί­μων στη παγκό­σμια ναυ­τι­λία, κόντρα στην εισή­γηση της ΕΕ. Μια τόσο δα μικρή αντί­φαση που δείχνει καθαρά ότι η προ­τε­ραιό­τητα δεν είναι στο περι­βάλ­λον, αλλά στην επι­χο­ρή­γηση μεγάλων ιδιω­τι­κών επεν­δύ­σεων με εξα­σφα­λι­σμένη απόδοση, αφού είναι εξα­σφα­λι­σμένη η διάθεση της ενέρ­γειας που θα παρα­χθεί και μάλιστα σε υψηλή τιμή.

Ετσι και στη περί­πτωση του επεν­δυ­τι­κού προ­γράμ­μα­τος του Ταμείου Απαν­θρα­κο­ποί­η­σης των Νήσων. Και ενώ ακού­γε­ται η επέν­δυση ενός πολύ μεγάλου ποσού (2,3 δις ευρώ)  στα νησιά, η ανάλυση που κάνει το ίδιο το Υπουρ­γείο δείχνει ότι τα οφέλη σ’αυτά θα είναι μόνο έμμεσα και περιο­ρι­σμένα, αφού τα χρήματα θα κατευ­θυν­θούν κυρίως στην εισα­γωγή εξο­πλι­σμού και στις μεγάλες εται­ρείες που θα κατα­σκευά­σουν τα έργα.

Τα προσ­δο­κώ­μενα οφέλη στις τοπικές κοι­νω­νίες ανα­μέ­νε­ται να είναι:

–            η στα­θε­ρο­ποί­ηση της παροχής ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος που σε πολλά νησιά είναι πράγ­ματι προ­βλη­μα­τική με πολλές ζημιές στα μηχα­νή­ματα επι­χει­ρή­σεων και νοι­κο­κυ­ριών, με την ελπίδα ότι δεν θα υπάρ­χουν προ­βλή­ματα στη λει­τουρ­γία της δια­σύν­δε­σης όπως συμ­βαί­νει σε άλλα νησιά που έχουν ήδη δια­συν­δε­θεί.

–            η μείωση της ρύπαν­σης από τα υφι­στά­μενα εργο­στά­σια που θα τεθούν σε εφε­δρεία

–            η δαπάνη των συνερ­γείων που θα δου­λεύ­ουν στα νησιά κατά τη διάρ­κεια των εργα­σιών και πιθανά η απα­σχό­ληση κάποιων ντόπιων του κατα­σκευα­στι­κού κλάδου στα έργα.

Αν συν­δυά­σει κανείς τη δια­σύν­δεση και το Ειδικό Χωρο­τα­ξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) των ΑΠΕ, ανα­μέ­νε­ται να υπάρ­ξουν αρνη­τι­κές συνέ­πειες στο τοπίο λόγω των έργων μεγάλης κλί­μα­κας ανα­γκαίων για την εγκα­τά­σταση βιο­μη­χα­νι­κής κλί­μα­κας ΑΠΕ σε μια σειρά νησιών, κυρίως των μεγα­λύ­τε­ρων και των λιγό­τερο του­ρι­στι­κών, αφού λόγω της πίεσης που υπήρξε από παρά­γο­ντες του του­ρι­σμού ανα­μέ­νε­ται να εξαι­ρε­θούν οι περιο­χές που θεω­ρού­νται του­ρι­στικά ανα­πτυγ­μέ­νες.

Το γεγονός αυτό έχει δημιουρ­γή­σει σημα­ντι­κές αντι­δρά­σεις σε νησιά όπως η Νάξος, η Ανδρος, η Χίος, η Ικαρία, καθώς τα σχέδια δημιουρ­γίας ΒΑΠΕ στα νησιά που “κυκλο­φο­ρούν” εδώ και χρόνια, ανα­φέ­ρο­νται σε μεγάλο αριθμό ανε­μο­γεν­νη­τριών και φωτο­βολ­ταϊ­κών που θα τα αλλοιώ­σουν τόσο κατά τη διάρ­κεια της κατα­σκευής τους, όσο και κατά τη λει­τουρ­γία τους, ενώ σε ορι­σμένα όπως η Χίος ανα­μέ­νε­ται να επη­ρε­ά­σει και τη πρω­το­γενή παρα­γωγή αφού δεν εξαι­ρέ­θη­καν οι περιο­χές καλ­λιέρ­γειας της μαστί­χας.

Ενας άλλος λόγος αντί­δρα­σης είναι η κατα­νομή των ωφε­λειών από τη παρα­γωγή πρά­σι­νης ενέρ­γειας, καθώς θα μπο­ρούσε να ακο­λου­θη­θεί το παρά­δειγμα της Χάλκης ή του Αγ. Ευστρα­τίου όπου:

–            οι εγκα­τα­στά­σεις είναι πολύ περιο­ρι­σμέ­νες: 1 ανε­μο­γεν­νή­τρια και 2 πάνελ στον Αη Στράτη (που έχει και τηλε­θέρ­μανση), 2 πάνελ στη Χάλκη που καλύ­πτουν σε μεγάλο βαθμό τις τοπικές ανάγκες.

–            μεγάλο τμήμα του οφέλους μένει τοπικά με μείωση ή μηδε­νι­σμό του κόστους ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος για Δήμο και κατοί­κους μέσα από ενερ­γεια­κές κοι­νό­τη­τες (υπάρ­χουν μεγάλες δυνα­τό­τη­τες βελ­τί­ω­σης με ένα καλύ­τερο θεσμικό πλαίσιο)

Ενώ κάτι ανάλογο συμ­βαί­νει σε αρκετές χώρες και κυρίως νησιά του βορά, η Κυβέρ­νηση ακο­λού­θησε άλλο μοντέλο με εμπλοκή μεγάλων κατα­σκευα­στι­κών και ενερ­γεια­κών εται­ρειών και περι­θω­ριο­ποί­ηση των τοπικών κοι­νω­νιών στο ρόλο του υφι­στά­με­νου τα εξω­τε­ρικά περι­βαλ­λο­ντικά και οικο­νο­μικά κόστη χωρίς ούτε καν ουσια­στικά οικο­νο­μικά οφέλη.

Το επεν­δυ­τικό μοντέλο που ακο­λου­θεί η Κυβέρ­νηση και στο θέμα των ΑΠΕ είναι το ίδιο με αυτό στους άλλους κλάδους: τα δια­θέ­σιμα ευρω­παϊκά κεφά­λαια κατευ­θύ­νο­νται στους μεγά­λους ομίλους που τα χρη­σι­μο­ποιούν για την αύξηση των δικών τους κερδών (οικο­νο­μία της απλη­στίας), ενώ ελά­χι­στα ή ανύ­παρ­κτα είναι τα οφέλη προς τη κοι­νω­νία.

Στη θεωρία της οικο­νο­μι­κής και ειδικά της περι­φε­ρεια­κής ανά­πτυ­ξης υπάρ­χουν δύο μεγάλες σχολές με τα «παρα­κλά­δια» τους:

–            Η πρώτη, η «συντη­ρη­τική», δίνει απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα στην οικο­νο­μική επι­τυ­χία των επεν­δύ­σεων θεω­ρώ­ντας δεδο­μένο ότι τα κέρδη των επι­χει­ρή­σεων θα επεν­δυ­θούν ξανά με απο­τέ­λε­σμα τη διάχυση της ευη­με­ρίας στους πολίτες. Η αύξηση του ΑΕΠ είναι αυτο­σκο­πός, αλλά η δίκαιη διανομή του, όχι. Σε αυτή τη λογική, το κράτος καλεί­ται να συμ­βά­λει με τις δημό­σιες επεν­δύ­σεις και τις χρη­μα­το­δο­τή­σεις του ιδιω­τι­κού τομέα στη προ­σέλ­κυση των επεν­δύ­σεων αυτών. Το που θα χωρο­θε­τη­θούν οι επεν­δύ­σεις αυτές, είναι θέμα της αγοράς και οι εργα­ζό­με­νοι οφεί­λουν να μετα­κι­νη­θούν εκεί που γίνο­νται οι επεν­δύ­σεις και δημιουρ­γού­νται θέσεις εργα­σίας

–            Η δεύτερη, η «προ­ο­δευ­τική», δίνει προ­τε­ραιό­τητα στους ανθρώ­πους και στους τόπους, επι­διώ­κο­ντας ευη­με­ρία, βιω­σι­μό­τητα και ανθε­κτι­κό­τητα κατευ­θύ­νο­ντας τις επεν­δύ­σεις στη δημιουρ­γία ελκυ­στι­κό­τη­τας για επι­χει­ρή­σεις και ανθρώ­πους ώστε οι τελευ­ταίοι να μπορούν να μείνουν στον τόπο τους με ασφά­λεια και αξιο­πρέ­πεια.

Η επιλογή του μοντέ­λου ανά­πτυ­ξης είναι δική μας υπόθεση.

ΥΓ. Προ­σω­πικά πιστεύω στην ανα­γκαιό­τητα των ΑΠΕ και έχω επεν­δύ­σει (χωρίς επι­δό­τηση) στην Ενερ­γειακή Κοι­νό­τητα Λέσβου που έχει φτιάξει μια μικρή ομάδα πολιτών και έχουμε μειώσει τους λογα­ρια­σμούς μας, ενώ προσ­δο­κούμε από­σβεση της επέν­δυ­σης σε 7 χρόνια.

Γιάννης Σπι­λά­νης

Ομό­τι­μός Καθη­γη­τής Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου

Διευ­θυ­ντής Εργα­στη­ρίου Τοπικής και Νησιω­τι­κής Ανά­πτυ­ξης

Επι­στη­μο­νι­κός υπεύ­θυ­νος στις ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ