Πίσω από τις ερμητικά κλειστές πόρτες των διαμερισμάτων εξελίσσεται ένα βουβό δράμα που σπάνια φτάνει στα αστυνομικά δελτία, όπως για παράδειγμα έγινε προ ημερών, όταν κάμερα κατέγραψε οικιακή βοηθό να κακοποιεί ανήμπορο γέροντα. Ηλικιωμένοι, παγιδευμένοι στον φόβο και στην ντροπή, υφίστανται συστηματική κακοποίηση και ξυλοδαρμούς από το ίδιο τους το περιβάλλον. Οι καταγγελίες, που συνήθως προέρχονται από το γειτονικό περιβάλλον και όχι από τους ίδιους τους παθόντες, ενδεχομένως δεν αντιπροσωπεύουν τον πραγματικό αριθμό των περιστατικών, όμως ακόμα κι αυτές φέρνουν στο φως μια αθέατη πλευρά της βίας που «τρέφεται» από τη μοναξιά και την αδυναμία της τρίτης ηλικίας.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), 1 στα 6 άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών (δηλαδή περίπου 16,6%) έχει βιώσει κάποιας μορφής κακοποίηση, δηλαδή σχεδόν 141.000.000 άνθρωποι παγκοσμίως. Ο αριθμός αυτός, βέβαια, μπορεί να είναι πολύ υψηλότερος, καθώς η κακοποίηση των ηλικιωμένων είναι μία από τις πιο κρυφές παραβιάσεις, αφού συχνά τα περιστατικά δεν καταγγέλλονται. Αναλυτικότερα, η σωματική κακοποίηση επηρεάζει περίπου το 2,6% των ηλικιωμένων, ενώ η ψυχολογική ή συναισθηματική κακοποίηση επηρεάζει το 11,6%. Η οικονομική εκμετάλλευση αναφέρεται ότι επηρεάζει περίπου το 6,8% των ανθρώπων της τρίτης ηλικίας, η παραμέληση το 4,2% και η σεξουαλική κακοποίηση επηρεάζει το 0,9%.
Στην Ευρώπη, οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι περίπου 3.000.000 ηλικιωμένοι υφίστανται κακοποίηση κάθε χρόνο, με έρευνες να «μαρτυρούν» ότι σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτή κυμαίνεται από 10% έως 13%, ενώ παλαιότερες αναφορές έκαναν λόγο για 2.500 θανάτους ηλικιωμένων ετησίως εξαιτίας επιθέσεων ή παραμέλησης. Στην Ελλάδα, έρευνες έχουν δείξει ότι περίπου το 7% των ηλικιωμένων έχουν υπάρξει θύματα κακοποίησης.
Ήδη από τον περασμένο Σεπτέμβριο, το Σωματείο «Πνοή Ζωής» στη Θεσσαλονίκη έχει γίνει αποδέκτης σοβαρών περιστατικών στην πόλη, αναδεικνύοντας μια σκληρή πραγματικότητα όπου τα θύματα επιλέγουν τη σιωπή και γίνονται «όμηροι» των θυτών τους, είτε από φόβο αντιποίνων είτε λόγω της απόλυτης εξάρτησης από αυτούς.
Εύκολος στόχος
Για μια θλιβερή πραγματικότητα έκανε λόγο, μιλώντας στην «Απογευματινή», ο πρόεδρος του Κέντρου Μελέτης Προβλημάτων και Αλληλεγγύης της Τρίτης Ηλικίας «Πνοή Ζωής», Νικόλαος Μήττας: «Οι καταγγελίες γίνονται πρώτα απ’ όλα από τα μέλη μας, τα οποία έχουν εμπειρία στις γύρω περιοχές, και φυσικά μέσα από τις διάφορες συναντήσεις που κάνουμε, όπου και καταγγέλλονται ορισμένα περιστατικά. Οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι, όμως, σε τέτοια θέματα είναι επιφυλακτικοί, σιωπούν. Το πρόβλημα είναι μεν υπαρκτό αλλά “βουβό”, καθώς στην πλειονότητά τους επιλέγουν να μη μιλήσουν αφού δεν νιώθουν εμπιστοσύνη, φοβούνται, ντρέπονται, είναι πολλά τα θέματα που τους κάνουν να διστάζουν».
Αναφορικά με τους κακοποιητές, σύμφωνα με τον κ. Μήττα μπορεί να είναι συγγενικά πρόσωπα, άτομα που τους φροντίζουν, ακόμα και άσχετοι με το περιβάλλον τους: «Μην ξεχνάτε ότι ένας άνθρωπος που μένει μόνος του μπορεί να δεχτεί εύκολα επίθεση από έξω, στον δρόμο, είναι πολύ εύκολος στόχος. Αυτοί οι ηλικιωμένοι πρέπει να προσέχουν τα νώτα τους, να είναι υποψιασμένοι ότι μπορεί να τους προσεγγίσουν άτομα που θα τους κάνουν τους… καλούς, ότι δήθεν θα τους βοηθήσουν με τα ψώνια τους κ.λπ. Πρόκειται για επιτήδειους και αδίστακτους ανθρώπους, που κερδίζουν με κάποιον τρόπο την εμπιστοσύνη των γερόντων, οι οποίοι γίνονται γρήγορα θύματά τους αφού δέχονται όχι μόνο κακοποίηση αλλά και διάφορες άλλες εκμεταλλεύσεις».
Ο πρόεδρος της «Πνοής Ζωής» τονίζει πως έχει ξεκινήσει μια δράση για την προστασία των ανυπεράσπιστων ανθρώπων της τρίτης ηλικίας: «Σε μία προσπάθεια να προστατεύσουμε τους ηλικιωμένους, ξεκινήσαμε μια καμπάνια όπου μοιράζουμε διάφορα φυλλάδια στα οποία εξηγείται τι πρέπει να προσέχουν. Πάμε στα ΚΑΠΗ, τα μοιράζουμε ακόμα κι έξω από εκκλησίες και όπου αλλού βλέπουμε ηλικιωμένους».
Τι τους εμποδιζει
Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η άποψη που πήρε η «Απογευματινή» από την ψυχολόγο, ειδική σε θέματα τρίτης ηλικίας, Μαρία Κάκου, η οποία εξήγησε τον μηχανισμό του φόβου που εμποδίζει τους ηλικιωμένους να μιλήσουν: «Ως ψυχολόγος που εργάζεται με ηλικιωμένους, θα τονίσω πως είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο φόβος τους δεν είναι απλός ούτε μονοδιάστατος. Συχνά πρόκειται για έναν βαθύ, υπαρξιακό φόβο: είναι εκείνος της μοναξιάς, της εγκατάλειψης και της απώλειας του τελευταίου δεσμού που έχουν με την οικογένεια», τονίζει η κυρία Κάκου και προσθέτει πως ένας ηλικιωμένος «μπορεί να επιλέγει να υπομένει την κακοποίηση, ακόμη και τη σωματική, γιατί η εναλλακτική -που είναι η πλήρης απομόνωση- του φαίνεται πιο τρομακτική»: «Παράλληλα, υπάρχει έντονο το συναίσθημα της ντροπής και της ενοχής: “αν μιλήσω, θα καταστρέψω το παιδί μου”, “τι θα πει ο κόσμος;”». Δεν πρέπει, επίσης, να παραβλέπουμε ότι ο χαρακτήρας του ανθρώπου τον συνοδεύει σε όλη του τη ζωή. Ένας άνθρωπος που ενδεχομένως ήταν πιο ανεκτικός, υποχωρητικός ή δυσκολευόταν να θέσει όρια και στα νεότερα χρόνια του, είναι πιθανό να διατηρεί αυτά τα μοτίβα και στο γήρας. Όταν, μάλιστα, προστίθεται το αίσθημα της ανημποριάς ή της εξάρτησης, αυτή η στάση ενισχύεται, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολη την αντίδραση ή τη διεκδίκηση βοήθειας».
Οικεία πρόσωπα
Σύμφωνα με την ψυχολόγο, η κακοποίηση προέρχεται συχνά από οικεία πρόσωπα: «Παιδιά, εγγόνια ή άλλους συγγενείς, αλλά και από φροντιστές, ιδιαίτερα όταν υπάρχει εξάρτηση λόγω θεμάτων υγείας ή κινητικότητας. Αυτή η εξάρτηση ενισχύει τη σιωπή, καθώς ο ηλικιωμένος αισθάνεται ότι “δεν έχει επιλογή”. Ωστόσο, υπάρχουν σημάδια που μπορούμε να εντοπίσουμε: ανεξήγητοι μώλωπες, κακή υγιεινή, απώλεια βάρους, απόσυρση, φόβος ή έντονη νευρικότητα παρουσία συγκεκριμένου ατόμου. Σε δομές όπως τα ΚΑΠΗ, τα ΚΗΦΗ και το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», ο επαγγελματίας μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο, δημιουργώντας ένα ασφαλές και εμπιστευτικό περιβάλλον. Μέσα από τη σχέση εμπιστοσύνης, ο ηλικιωμένος ίσως βρει το θάρρος να μιλήσει – και αυτό είναι το πρώτο, κρίσιμο βήμα για την προστασία του. Διαχρονικά, οι πιο ευάλωτοι και ανήμποροι ηλικιωμένοι είναι εκείνοι που κινδυνεύουν περισσότερο να γίνουν θύματα οικονομικής και ψυχολογικής εκμετάλλευσης, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για εγρήγορση και φροντίδα από το περιβάλλον τους».
Πηγή: iapogevmatini.gr
