• Το δικαστήριο έκανε δεκτή την αγωγή που αμφισβητούσε τον λόγο αποκλήρωσης σε δημόσια διαθήκη, με επίκεντρο την επίκληση κακόβουλης αθέτησης υποχρέωσης διατροφής και το ερώτημα αν υπήρχε πραγματική ανάγκη και σχετική αξίωση
Η υπόθεση ξεκίνησε ως μια κληρονομική αντιδικία που δεν έμεινε στο επίπεδο της οικογενειακής ρήξης, αλλά μεταφέρθηκε στο πεδίο της δικαστικής κρίσης, εκεί όπου οι διατυπώσεις μιας διαθήκης και η πραγματική εικόνα της ζωής του διαθέτη εξετάζονται με αυστηρά κριτήρια.
Με απόφαση που εξέδωσε το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου έγινε δεκτή η αγωγή, η οποία στρεφόταν κατά της ρήτρας αποκλήρωσης και ζητούσε να αναγνωριστεί ότι ο επικαλούμενος λόγος δεν στοιχειοθετείται, με αποτέλεσμα να μην παράγει τις συνέπειες που επιδίωκε η διαθήκη ως προς τη στέρηση της νόμιμης μοίρας.
Στον πυρήνα του ιστορικού βρίσκεται ο θάνατος ημεδαπού στη Ρόδο στις 10 Οκτωβρίου 2022. Προγενέστερα, στις 15 Ιουνίου 2020, είχε συνταχθεί δημόσια διαθήκη ενώπιον συμβολαιογράφου. Η διαθήκη αυτή ακολούθως δημοσιεύθηκε στο Ειρηνοδικείο Ρόδου μέσα στο 2022, στοιχείο που έδωσε και τυπικά εκκίνηση στις διαδικασίες για τη διαδοχή.
Η διαθήκη περιείχε δύο κομβικές επιλογές του διαθέτη. Πρώτον, προέβλεπε αποκλήρωση των τέκνων του, δηλαδή ρητή στέρηση δικαιώματος στη νόμιμη μοίρα, με αιτιολογία που αποδόθηκε σε αχαριστία και ειδικότερα σε κακόβουλη αθέτηση υποχρέωσης διατροφής. Δεύτερον, όριζε ως μοναδική κληρονόμο μία 42χρονη υπήκοο Βουλγαρίας, με αναφορά ότι φρόντιζε τόσο τον ίδιο όσο και τη σύζυγό του. Παράλληλα, υπήρχε πρόβλεψη που διασφάλιζε στη σύζυγο του διαθέτη ισόβια οίκηση στην κατοικία.
Η αποκλήρωση δεν είναι μια απλή δήλωση απομάκρυνσης ή αποδοκιμασίας, αλλά μια εξαιρετική ρύθμιση που συνδέεται με συγκεκριμένους λόγους. Στην υπόθεση που κρίθηκε στη Ρόδο, το επίδικο σημείο δεν ήταν μόνο το ότι υπήρχε αποκλήρωση, αλλά ο λόγος που επικαλούνταν το κείμενο της διαθήκης. Η αιτιολογία περί κακόβουλης αθέτησης υποχρέωσης διατροφής αποτέλεσε τον άξονα πάνω στον οποίο χτίστηκε η αντιπαράθεση.
Το δικαστήριο κλήθηκε να σταθμίσει αν η αιτιολογία αυτή ανταποκρίνεται σε πραγματικά περιστατικά, αν αυτά μπορούν να αποδειχθούν και αν έχουν το βάρος που απαιτείται ώστε να δικαιολογηθεί η στέρηση της νόμιμης μοίρας. Με απλά λόγια, εξετάστηκε αν η αναφορά της διαθήκης στη διατροφή πατά σε πραγματική και αποδείξιμη βάση ή αν καταγράφει μια προσωπική αντίληψη του διαθέτη που δεν επαρκεί για να στηρίξει την αποκλήρωση.
Η αγωγή κινήθηκε σε ένα συγκεκριμένο σκεπτικό. Υποστηρίχθηκε ότι δεν προκύπτει πραγματική κατάσταση ανάγκης του διαθέτη που να καθιστά κρίσιμη την υποχρέωση διατροφής. Στην ίδια γραμμή, τονίστηκε ότι, ακόμη και αν υπήρχαν εντάσεις ή αποστάσεις στις οικογενειακές σχέσεις, άλλο πράγμα είναι η προβληματική επικοινωνία και άλλο η κακόβουλη αθέτηση διατροφής, η οποία προϋποθέτει συγκεκριμένο πλαίσιο, πραγματική ανάγκη και ουσιαστική παράλειψη στήριξης σε συνθήκες που το απαιτούν.
Κεντρική θέση στην επιχειρηματολογία αποτέλεσε επίσης το ότι, σύμφωνα με όσα τέθηκαν, δεν είχε προηγηθεί σαφές αίτημα οικονομικής ενίσχυσης ή ενέργεια διεκδίκησης διατροφής, στοιχείο που αναδείχθηκε ως κρίσιμο για να κριθεί αν μπορούσε να αποδοθεί κακόβουλη στάση. Παράλληλα, αναπτύχθηκε η άποψη ότι ο διαθέτης διατηρούσε την ικανότητα να καλύπτει ανάγκες φροντίδας, κάτι που κατά την ενάγουσα πλευρά δυσκόλευε την επίκληση συνθηκών που θα επέβαλλαν διατροφή από τα τέκνα με τρόπο ώστε η μη καταβολή να οδηγεί σε αποκλήρωση.
Η αγωγή, με άλλα λόγια, δεν περιορίστηκε στο να αμφισβητήσει γενικά τη διαθήκη, αλλά στόχευσε στον συγκεκριμένο λόγο αποκλήρωσης, επιχειρώντας να δείξει ότι η αιτιολογία της διαθήκης δεν συνδέεται με τα δεδομένα που απαιτείται να συντρέχουν.
Η απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρόδου, κάνοντας δεκτή την αγωγή, αποδέχθηκε στην ουσία ότι η αποκλήρωση δεν στηρίζεται όπως απαιτείται στον επικαλούμενο λόγο. Σε επίπεδο πρακτικών συνεπειών, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η διαθήκη ως προς τα αποκληρωθέντα πρόσωπα και την πρόσβαση στη νόμιμη μοίρα.
Ιδιαίτερο στοιχείο του ιστορικού, όπως αυτό προκύπτει από το περιεχόμενο της διαθήκης που περιγράφηκε στην υπόθεση, ήταν η επιλογή να οριστεί ως μοναδική κληρονόμος μία 42χρονη υπήκοος Βουλγαρίας, με αναφορά στη φροντίδα που παρείχε στον διαθέτη και στη σύζυγό του. Παράλληλα, η πρόβλεψη για ισόβια οίκηση της συζύγου αποτύπωνε μια παράλληλη μέριμνα, ανεξάρτητα από τη βασική επιλογή για τη διαδοχή.
Η δικαστική αποδοχή της αγωγής δεν αναιρεί ότι υπήρχε διαθήκη και συγκεκριμένες ρυθμίσεις, αλλά μετακινεί το επίκεντρο στην εγκυρότητα της αποκλήρωσης και στη δυνατότητα των αποκληρωθέντων να αξιώσουν δικαιώματα που συνδέονται με τη νόμιμη μοίρα.
Την υπόθεση χειρίστηκε ο δικηγόρος κ. Φώτης Ρωμαίος.
