Κώστας Μαρδάς: «Θέλω τον δημοσιογράφο να είναι πρίγκιπας! Για να πολεμά τους βασιλιάδες της αυθαιρεσίας»

Κύριε Μαρδά, ξεκι­νή­σατε τη δημο­σιο­γρα­φία σε μια εποχή όπου το ρεπορ­τάζ είχε άλλους ρυθμούς κι άλλες απαι­τή­σεις. Τι θεω­ρείτε ότι δεν πρέπει να χαθεί ποτέ από τη δημο­σιο­γρα­φία, όσο κι αν αλλά­ζουν τα μέσα;

Το πάθος!

Ως ένας από τους παλαιό­τε­ρους κοι­νο­βου­λευ­τι­κούς συντά­κτες, έχετε βιώσει ιδιαί­τε­ρες κατα­στά­σεις στη Βουλή, ποια στιγμή στο Κοι­νο­βού­λιο θυμάστε ως ιστο­ρικά καθο­ρι­στική για τη σύγ­χρονη Ελλάδα;

Τις προ­γραμ­μα­τι­κές δηλώ­σεις του ΠΑΣΟΚ στις 22 Νοεμ­βρίου 1981, ημέρα Κυριακή, ώρα 7 μ.μ. Πριν λίγες ώρες είχα επι­στρέ­ψει στην Αθήνα, από τη Χίο, όπου είχα πάει για το γάμο μου με την συγ­χω­ριανή μου Καίτη, στο χωριό μου Θολο­πο­τάμι Χίου. Ήμουν ακόμη επη­ρε­α­σμέ­νος από το παρα­δο­σιακό γλέντι… Είχα προ­σλη­φθεί στο Έθνος από τον μέγα Αλέ­ξαν­δρο Φιλιπ­πό­πουλο, ο οποίος ξεχω­ρί­ζο­ντας το στυλ γραφής μου στα σεμι­νά­ρια – εξε­τά­σεις, με έχρισε αμέσως κοι­νο­βου­λευ­τικό συντά­κτη με 30.000 δραχμές το μήνα στο κανο­νικό μισθο­λό­γιο, διπλά­σιο από την αμοιβή του μέσου υπαλ­λή­λου. Είχα τελειώ­σει τη διετή θητεία μου στην Αερο­πο­ρία, όπου υπη­ρέ­τησα ένα διά­στημα σε βάση πυραύ­λων με πυρη­νικά των ΗΠΑ, στο Κορωπί. Και με υπε­ρη­φά­νεια κατέ­γραφα στο δημο­σιο­γρα­φικό χαρτί τα στιγ­μιό­τυπα της συνε­δρί­α­σης, καθή­με­νος στα θεωρεία. Βλέ­πο­ντας τον λατρε­μένο μας Ανδρέα να δηλώνει από το βήμα της Βουλής ότι θα απο­μα­κρύ­νει τις πυρη­νι­κές κεφαλές, ισχύος Χιρο­σίμα, στο πλαίσιο του αγώνα για μια ανε­ξάρ­τητη Ελλάδα. Και τα λοιπά και τα λοιπά… Αλλά, τα πυρη­νικά είχαν απο­φα­σί­σει οι ίδιοι οι Αμε­ρι­κα­νοί να τα απο­μα­κρύ­νουν λόγω εκσυγ­χρο­νι­σμού – ανα­διά­τα­ξης του οπλο­στα­σίου τους στην Ευρώπη, βάσει από­φα­σης συνόδου του ΝΑΤΟ στον Καναδά ήδη από το 1978. Προ­φα­νώς ο Ανδρέας είχε δια­βά­σει το κείμενο και… Γενικά, πάντως, όπως εξι­στορώ στο βιβλίο μου «Πίσω από τον Ήλιο», η αλλαγή έγινε εναλ­λαγή. Ίσως ευτυχώς, από μια πλευρά…

Ανα­ζη­τώ­ντας πλη­ρο­φο­ρίες στην ιστο­σε­λίδα σας δια­πι­στώ­νει κανείς ότι έχετε συνο­μι­λή­σει με κορυ­φαίες πολι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές προ­σω­πι­κό­τη­τες από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό. Τι κάνει μια συνέ­ντευξη αληθινά απο­κα­λυ­πτική;

Η βαθιά γνώση του προ­σώ­που που παίρ­νεις συνέ­ντευξη. Οι κλι­μα­κού­με­νες ερω­τή­σεις που πρέπει να είναι δήθεν αθώες αλλά και… προ­βο­κα­τό­ρι­κες, όμως όχι άγαρ­μπες… Και η εναλ­λαγή οπτικής των ερω­τή­σεων: Μια από αρι­στερά, μια από δεξιά…

Υπήρξε πρόσωπο που σας εξέ­πληξε θετικά ή αρνη­τικά όταν έκλει­σαν οι κάμερες ή μετά το πέρας μιας συνέ­ντευ­ξης, κάνο­ντας σας να ανα­ρω­τη­θείτε τι δεν κάνατε καλά;

Στη διεθνή έκθεση Θεσ­σα­λο­νί­κης τον Σεπτέμ­βριο του 1995 ρώτησα τον Ανδρέα Παπαν­δρέου, τι έχει να απα­ντή­σει στην κατη­γο­ρία ότι …συγκυ­βερνά με την Δήμητρα! Ε !.. Ποιος είδε το Θεό και τον φοβή­θηκε, που λένε στο χωριό μου… Το λένε βέβαια και στην πόλη… Όλη η Ελλάδα είδε σε απευ­θείας μετά­δοση έναν Ανδρέα – σκιά του εαυτού του λόγω καρδιάς – να υπε­ρα­σπί­ζε­ται τη σύζυγό του. Η οποία είχε γίνει επί μήνες στόχος των Σημι­τι­κών της χώρας, επειδή έκανε κου­μά­ντο στα κυβερ­νη­τικά ως διευ­θύ­ντρια του προ­σω­πι­κού του γρα­φείου στο Μαξίμου: «Χτυπάτε εμένα – όχι τη Δήμητρα!», ήταν η οργι­σμένη – βρα­χνια­σμένη απά­ντησή του. Αιφ­νι­διά­στηκα, αλλά δεν το έδειξα… Η πλάκα ήταν ότι οι Σημι­τι­κοί νόμιζαν πως με έβαλε ο Ανδρέας να τον ρωτήσω, καθώς είδαν την Πρω­θυ­πουρ­γική σύζυγο να καμα­ρώ­νει… Πάντως, τελείως …συμπω­μα­τικά, μετά από λίγες μέρες εξαι­ρέ­θηκα από το ρεπορ­τάζ ΠΑΣΟΚ με πρό­σληψη άλλου από την προϊ­στα­μένη του πολι­τι­κού τμή­μα­τος της εφη­με­ρί­δας που τότε υπο­στή­ριζε το λεγό­μενο εκσυγ­χρο­νι­στικό στρα­τό­πεδο.

Ποιες άλλες ερω­τή­σεις έχετε κάνει;

Το 1992 πήγα δημο­σιο­γρα­φικό ταξίδι στην επο­νο­μα­σθείσα από τον Καντάφι «Μεγάλη Αραβική Τζα­μα­χι­ρία – Λαο­κρα­τία της Λιβύης», στη συνε­δρί­αση του Λαϊκού Κογκρέ­σου, στην πόλη Μισράτα. Σε μια απα­στρά­πτουσα και υπερ­φρου­ρού­μενη αίθουσα γινόταν απο­λο­γι­σμός των υπουρ­γών και εκλογή νέων υπουρ­γών από τους αντι­προ­σώ­πους των περι­φε­ρειών. Ο … μεγάλος παρε­νέ­βαινε μέσω οθόνης όντας στη σκηνή του και απα­ντούσε … Κάποια στιγμή έκανε την εμφά­νισή του στην αίθουσα φορώ­ντας κελε­μπία, περι­στοι­χι­ζό­με­νος από όμορφες και έντονα βαμ­μέ­νες γυναί­κες σωμα­το­φύ­λα­κες με αυτό­ματα όπλα. Γυρ­νώ­ντας με δήθεν απορία στον Λίβυο συνοδό μου του …λαϊκού επι­τρο­πά­του εξω­τε­ρι­κών υπο­θέ­σεων, τον ρώτησα αν ήρθε η ώρα να επα­νε­κλε­γεί και εκείνος. Οπότε με έκδηλη απορία μου απά­ντησε: «Μα είναι δυνατόν να μπει σε ψηφο­φο­ρία ο Νους της Επα­νά­στα­σης!..». Καμώ­θηκα πως αυτό δεν το είχα σκεφθεί… Κι έτσι πέρασα από τον έλεγχο του …λαϊκού- επα­να­στα­τι­κού αερο­δρο­μίου και έφθασα σώος και αβλαβής στην Αθήνα…

Ποια είναι η άποψή σας για τον Ανδρέα Παπαν­δρέου;

Αδίκησε τον εαυτό του.

Για τον Κων­στα­ντίνο Μητσο­τάκη;

Αυτό που μου είπε ο Μίκης Θεο­δω­ρά­κης, όταν ως υπουργό Επι­κρα­τείας της κυβέρ­νη­σης Μητσο­τάκη τον συνό­δευσα σε ένα ταξίδι του στον Οζάλ στην Άγκυρα, για να του μετα­φέ­ρει μήνυμα δια­λό­γου: «Ο Μητσο­τά­κης είναι άριστος στη διά­γνωση… Μόνο που σου κάνει την εγχεί­ρηση χωρίς αναι­σθη­τικό…».

Ο εθνάρ­χης Κων­στα­ντί­νος Καρα­μαν­λής είχε πει ανα­φε­ρό­με­νος στην εκκλη­σία «ότι βρί­σκε­ται κοντά για να ζεσταί­νε­ται και όχι πολύ κοντά για να μην καεί». Το ίδιο προ­φα­νώς συμ­βαί­νει και με την εξουσία.

Επι­τρέψτε μου να μην δεχθώ τον χαρα­κτη­ρι­σμό «εθνάρχη»… Τιμώ τον Κων­στα­ντίνο Καρα­μανλή ως μεγάλο πολι­τικό της αστι­κο­δη­μο­κρα­τι­κής παρά­τα­ξης. Ο οποίος συνει­δητά και με κόστος ήταν αντι­δη­μα­γω­γός. Αυτό ήταν το μεγα­λύ­τερο προσόν του. Όμως ουδέ­ποτε υπήρξε ηγέτης του υπό­δου­λου ελλη­νι­κού έθνους. Ο χαρα­κτη­ρι­σμός προ­σι­διά­ζει στον Αρχιε­πί­σκοπο Μακάριο, παρ ότι και αυτός πολι­τεύ­θηκε διχα­στικά. Όσον αφορά το ερώτημά σας: Εξουσία; Μακριά και αγα­πη­μέ­νοι!.. Αν και είναι ανα­γκαίο …κακό…

Έπειτα από δεκα­ε­τίες μέσα στο πολι­τικό ρεπορ­τάζ, υπάρχει τελικά ανε­ξάρ­τητη δημο­σιο­γρα­φία ή πρό­κει­ται για έναν μύθο που μας βολεύει;

Τίποτα σε αυτόν τον μάταιο κόσμο, δεν είναι απο­λύ­τως ανε­ξάρ­τητο. Και εξαρ­τή­σεις δεν είναι μόνο επι­χει­ρη­μα­τι­κές, αλλά και ιδε­ο­λο­γι­κές. Η αλήθεια δολο­φο­νεί­ται όχι μόνο από τα οικο­νο­μικά συμ­φέ­ρο­ντα , αλλά και από τα πιο αγνά ιδε­ο­λο­γή­ματα . Να γιατί μέσα στην πίστη, ας ενυ­πάρ­χει και ολίγη… απιστία. Υπάρχει όμως η έντιμη δημο­σιο­γρα­φία. Όπως υπάρχει και η τζέ­ντλε­μαν επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα. Τιμώ αμφό­τε­ρες !

Ποιες θεω­ρείτε τις μεγα­λύ­τε­ρες επι­τυ­χίες σας;

Την απο­κά­λυψη της Βάσης αμε­ρι­κα­νι­κών πυρη­νι­κών όπλων στο Κορωπί, στο Έθνος, 15 Δεκεμ­βρίου 1981. Την συνέ­ντευξη του υπουρ­γού Δικαιο­σύ­νης επί Πρω­θυ­πουρ­γίας Σημίτη Μιχάλη Στα­θό­που­λου για το παρά­νομο της ανα­γρα­φής του θρη­σκεύ­μα­τος στις ταυ­τό­τη­τες, στις 8 Μαΐου 2000, πάλι στο Έθνος. Την απο­κά­λυψη των ηχο­γρα­φη­μέ­νων πρα­κτι­κών του Eurogroup από τον Γιάννη Βαρου­φάκη, στις 21 Ιουνίου 2020 στο κανάλι ΒLUE SKY.

Σας βλέ­πουμε συχνά στον δίκτυο Κόσμος σε γεω­πο­λι­τι­κές ανα­λύ­σεις για τα ελλη­νο­τουρ­κικά και τα διεθνή. Ποια είναι τα μυστικά μιας καλής ανά­λυ­σης;

Η πολύ βαθιά γνώση της προϊ­στο­ρίας των συγκρού­σεων και η διε­ρεύ­νηση όλων των πτυχών: Αμυ­ντική,, τεχνο­λο­γική, νομική, οικο­νο­μική, επι­κοι­νω­νιακή, πολι­τι­στική, ακόμη και ψυχική. Και πάντα με επι­φύ­λαξη του απρό­βλε­πτου παρά­γο­ντα. Που μπορεί να είναι ένας σεισμός, ένας θάνατος ή η γέννηση ενός νέου ηγέτη.

Πώς στέ­κε­ται ο σημε­ρι­νός Πρω­θυ­πουρ­γός έναντι της Τουρ­κίας;

Ο Κυριά­κος Μητσο­στά­κης, εκτός από τις … υπο­κλο­πές στο εσω­τε­ρικό, έχει κάνει και θετικές πράξεις στην εξω­τε­ρική πολι­τική έναντι της Τουρ­κίας, που δεν έκαναν άλλοι: Εξαγ­γε­λία για Θαλάσ­σια πάρκα, θαλάσ­σιος χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός, βέτο στα δάνεια SAFE για Τουρκία, CHEVRON νοτίως της Κρήτης, πύραυ­λοι σε βρα­χο­νη­σί­δες στο Αιγαίο, δόγμα πρώτου πλήγ­μα­τος, ΑΟΖ με Αίγυπτο, συμ­φω­νία στρα­τιω­τι­κής συν­δρο­μής με Γαλλία, αντί­σταση στον Έβρο. Ναι, υπο­χώ­ρησε στο καλώδιο της Κάσου, αλλά δήλωσε ότι το έργο θα γίνει… Και ανέ­χθηκε 82 ημέρες ερευνών του Ορούτς Ρέϊς το 2020, έξωθι του Καστελ­λο­ρί­ζου, προ­κει­μέ­νου να απο­φύ­γει πόλεμο σε μη οριο­θε­τη­μένη περιοχή.

Η ενα­σχό­λησή σας τα ελλη­νο­τουρ­κικά και η συνεχής αναφορά σας σε προ­ο­πτική σύγκρου­σης, ποιο κίνδυνο ενέχει;

Τον κίνδυνο του εθνι­κι­σμού και του μιλι­τα­ρι­σμού. Και τους δύο τους κατα­πο­λεμώ με την δυνα­μί­τιδα της ποίησης και με το άνθος της. Με σαρ­κα­σμό και άρνηση. Με υπερ­ρε­α­λι­σμό και ρεα­λι­σμό. Πιστεύω σε έναν πατριω­τι­σμό που εξα­ντλεί κάθε περι­θώ­ριο δίκαιου και αξιο­πρε­πούς συμ­βι­βα­σμού. Και σε μια άμυνα που συνιστά υπε­ρά­σπιση των συνόρων, αλλά και της ελεύ­θε­ρης Ποίησης από τους σύγ­χρο­νους Δαρεί­ους. Οι υπερ­πα­τριώ­τες ας απο­δεί­ξουν τη γεν­ναιό­τητά τους επί του πεδίου και όχι από τα στού­ντιο…

Γράφετε ποίηση επειδή η πραγ­μα­τι­κό­τητα της πολι­τι­κής δεν αντέ­χε­ται ή είναι μια μορφή προ­σω­πι­κής λύτρω­σης;

Σε συνέ­χεια των όσων είπα παρα­πάνω, συμπλη­ρώνω ότι γράφω ποίηση για να πω τα ανεί­πωτα! Για να υπερβώ το νόμο της βαρύ­τη­τας. Για να πέσω από τα ψηλά στα χαμηλά… Και αντι­στρό­φως…

Τι θα λέγατε σήμερα σε έναν νέο δημο­σιο­γράφο που ξεκινά με επι­σφά­λεια και χαμηλές αμοιβές;

Θα του εξέ­φραζα τον θαυ­μα­σμό μου. Αλλά: Εγώ δεν θα άντεχα. Θέλω τον δημο­σιο­γράφο να είναι πρί­γκι­πας! Για να πολεμά τους βασι­λιά­δες της αυθαι­ρε­σίας!

Θα μας πείτε πού ανήκετε ιδε­ο­λο­γικά;

Μπορεί να ανήκω στην άκρα αρι­στερά της άκρας δεξιάς…