Επειτα από 22 χρόνια ξανασχεδιάζεται ο χάρτης σεισμικής επικινδυνότητας

Εχουν περάσει δύο και πλέον δεκα­ε­τίες από τότε που ο τελευ­ταίος Αντι­σει­σμι­κός Κανο­νι­σμός στη χώρα μας τέθηκε σε ισχύ (2003), βασι­σμέ­νος σε μοντέλα και δεδο­μένα που έφταναν μέχρι το 1995. Είχε προη­γη­θεί ο κανο­νι­σμός του 1959 -ο πρώτος ολο­κλη­ρω­μέ­νος στην Ελλάδα, ο οποίος θεσπί­στηκε ύστερα από τους μεγά­λους σει­σμούς της δεκα­ε­τίας του ’50 σε Ιόνιο και Σαντορίνη- καθώς και ο ανα­θε­ω­ρη­μέ­νος κανο­νι­σμός του 1985 που προ­έ­κυψε μετά τον σεισμό της Θεσ­σα­λο­νί­κης το 1978 και είχε ανα­δεί­ξει σοβαρές αδυ­να­μίες.

Τόσα χρόνια αργό­τερα και δεκάδες ισχυ­ρούς σει­σμούς μετά, οι επι­στή­μο­νες έχοντας πλέον στη διάθεσή τους δεδο­μένα, εργα­λεία και πολύ­τιμη εμπει­ρία ξεκί­νη­σαν να συντάσ­σουν τον σύγ­χρονο Αντι­σει­σμικό Κανο­νι­σμό της Ελλάδας. Τον τελευ­ταίο χρόνο, με πρω­το­βου­λία του Οργα­νι­σμού Αντι­σει­σμι­κού Σχε­δια­σμού και Προ­στα­σίας (ΟΑΣΠ) μία ομάδα 50 Ελλήνων επι­στη­μό­νων εργά­ζε­ται πάνω στη λεπτο­μερή χαρ­το­γρά­φηση της σει­σμι­κό­τη­τας των ενεργών ρηγ­μά­των και στην ακρι­βέ­στερη προ­σέγ­γιση των τιμών που δεί­χνουν πώς αντα­πο­κρί­νε­ται μια κατα­σκευή στη σει­σμική δόνηση, με στόχο τον σχε­δια­σμό κτιρίων αντοχής. Πρα­κτικά, δημιουρ­γούν τον Νέο Χάρτη Ζωνών Σει­σμι­κής Επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, επι­και­ρο­ποιώ­ντας τον «απαρ­χαιω­μένο» ισχύ­ο­ντα κανο­νι­σμό.

Οι ακρι­βέ­στε­ροι υπο­λο­γι­σμοί που απο­τυ­πώ­νο­νται στο νέο σχέδιο ανα­μέ­νε­ται να οδη­γή­σουν στον βελ­τιω­μένο σχε­δια­σμό των νέων κτιρίων και στη μείωση του κιν­δύ­νου για φθορές ή καταρ­ρεύ­σεις.

«Τα τελευ­ταία 30 χρόνια, η γνώση μας έχει προ­χω­ρή­σει πάρα πολύ και οι εξε­λί­ξεις στο επι­στη­μο­νικό αντι­κεί­μενο είναι “τερα­τώ­δεις”. Το 1995 η Ελλάδα είχε περίπου 200 κατα­γρα­φές ισχυρής σει­σμι­κής κίνησης. Σήμερα, ο ρυθμός συλ­λο­γής δεδο­μέ­νων είναι δύο τάξεις μεγέ­θους μεγα­λύ­τε­ρος, με χιλιά­δες νέες κατα­γρα­φές κάθε χρόνο που επι­τρέ­πουν ακρι­βέ­στε­ρους υπο­λο­γι­σμούς για να συντά­ξουμε τον νέο χάρτη», τονίζει στην «Κ» ο καθη­γη­τής Σει­σμο­λο­γίας του ΑΠΘ και γενικός συντο­νι­στής της υλο­ποί­η­σης του έργου, Κώστας Παπα­ζά­χος (φωτό).

«Σκε­φθείτε ότι το 1995 ο σεισμός της Αθήνας που επη­ρέ­ασε ένα μεγάλο αστικό συγκρό­τημα δεν είχε γίνει ακόμη – συνέβη το ’99. Αλλά και όλη αυτή η πλη­ρο­φο­ρία που έχουμε συγκε­ντρώ­σει για τόσους άλλους μεγά­λους σει­σμούς των τελευ­ταίων ετών -όπως της Σάμου, του Τυρ­νά­βου, της Κεφα­λο­νιάς και επη­ρέ­α­σαν την εικόνα του σει­σμο­λο­γι­κού ελλη­νι­κού χώρου- δεν έχει χρη­σι­μο­ποι­η­θεί στον ισχύ­ο­ντα κανο­νι­σμό. Αυτό δεν σημαί­νει ότι ο σημε­ρι­νός κανο­νι­σμός είναι κακός, αλλά οπωσ­δή­ποτε απαι­τεί­ται ένας ανα­νε­ω­μέ­νος, ο οποίος κατά τη γνώμη μου έχει αργήσει», διευ­κρι­νί­ζει ο ίδιος.

Λύθηκε ο γρίφος γύρω από τα αίτια των σεισμών στη Σαντο­ρίνη

Στο προ­σχέ­διο, ενσω­μα­τώ­νο­νται όλα τα νεότερα στοι­χεία από τη Σει­σμο­λο­γία και τη Μηχα­νική, χάρη στα εξε­λιγ­μένα όργανα και στο πιο πυκνό σει­σμο­λο­γικό δίκτυο της χώρας μας. Η επι­τροπή που συμ­με­τέ­χει στην επι­και­ρο­ποί­ηση έχει πρό­σβαση σε ανα­λυ­τικά δεδο­μένα που αφορούν τον τρόπο με τον οποίο εκδη­λώ­νο­νται οι σεισμοί, πώς δια­δί­δε­ται η σει­σμική κίνηση, τα ρήγματα πάνω στα οποία γίνο­νται, αλλά και τους τύπους των ρηγ­μά­των.

Το πώς εξε­λίσ­σε­ται και απλώ­νε­ται η ενέρ­γεια στα διάφορα σημεία του ελλη­νι­κού χώρου είναι κάτι που δεν μπο­ρούσε να μετρη­θεί με λεπτο­μέ­ρεια το 1995, μας ήταν άγνωστο.

«Σκε­φθείτε τον σεισμό σαν μία φωτιά: ένας μεγάλος σεισμός σε πολύ μεγάλη από­σταση δεν μας επη­ρε­ά­ζει, ενώ ένας μικρός σεισμός κοντά μας μπορεί να προ­κα­λέ­σει μεγάλες βλάβες. Το πώς εξε­λίσ­σε­ται και απλώ­νε­ται η ενέρ­γεια στα διάφορα σημεία του ελλη­νι­κού χώρου είναι κάτι που δεν μπο­ρούσε να μετρη­θεί με λεπτο­μέ­ρεια το 1995, μας ήταν άγνωστο. Αυτό το μετράμε σήμερα», εξηγεί ο κ. Παπα­ζά­χος και προ­σθέ­τει: «Γίνεται μία μεγάλη εθνική, αλλά και ευρω­παϊκή προ­σπά­θεια να εντο­πί­σουμε τα κυριό­τερα ενεργά ρήγματα του ελλη­νι­κού χώρου, μήκους άνω των 30 χλμ., που δίνουν ισχυ­ρούς, κατα­στρο­φι­κούς σει­σμούς, άνω των 6,5 Ρίχτερ», σημειώ­νει.

Επί­κε­ντρα σεισμών (Μ>4) του ευρύ­τε­ρου ελλα­δι­κού χώρου από το 1900. Με κόκκινο χρώμα παρου­σιά­ζο­νται τα επί­κε­ντρα που εντο­πί­ζο­νται από το 2004 και μετά και δεν είχαν ληφθεί υπόψη στον ισχύ­ο­ντα Χάρτη Ζωνών Σει­σμι­κής Επι­κιν­δυ­νό­τη­τας του ΕΑΚ. Πρό­κει­ται για έναν από τους χάρτες που χρη­σι­μο­ποιεί η ομάδα επι­στη­μό­νων για το έργο της επι­και­ρο­ποί­η­σης του κανο­νι­σμού.

Οι ακρι­βέ­στε­ροι υπο­λο­γι­σμοί που απο­τυ­πώ­νο­νται στο νέο σχέδιο ανα­μέ­νε­ται να οδη­γή­σουν στον βελ­τιω­μένο σχε­δια­σμό των νέων κτιρίων και στη μείωση του κιν­δύ­νου για φθορές ή καταρ­ρεύ­σεις. Πόσο ασφαλή είναι όμως τα υφι­στά­μενα κτίρια, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη την υψηλή σει­σμι­κό­τητα της χώρας μας;

«Τα περισ­σό­τερα κτίρια, ειδικά εκείνα που κατα­σκευά­στη­καν μετά την εφαρ­μογή του ισχύ­ο­ντα ελλη­νι­κού Αντι­σει­σμι­κού Κανο­νι­σμού, έχουν αντα­πο­κρι­θεί ικα­νο­ποι­η­τικά σε σει­σμούς», απαντά ο καθη­γη­τής Σει­σμο­λο­γίας και διευ­θυ­ντής του Τομέα Γεωφυσικής-Γεωθερμίας του ΕΚΠΑ, δρ Γιώργος Καβύρης (φωτό). Ως ενδει­κτικά παρα­δείγ­ματα, το μέλος της ομάδας επι­και­ρο­ποί­η­σης του κανο­νι­σμού ανα­φέ­ρει τους σει­σμούς της Κεφα­λο­νιάς το 2014, της Λευ­κά­δας το 2015, της Λέσβου και της Κω το 2017, της Σάμου το 2020 και του Αρκα­λο­χω­ρίου το 2021. «Από αυτούς τους σει­σμούς δεν παρα­τη­ρή­θη­καν καταρ­ρεύ­σεις σύγ­χρο­νων υπο­δο­μών, γεγονός που δείχνει ότι οι κανο­νι­σμοί και οι κατα­σκευα­στι­κές πρα­κτι­κές έχουν λει­τουρ­γή­σει απο­τε­λε­σμα­τικά. Ωστόσο, υπάρ­χουν ανη­συ­χη­τι­κές πτυχές, ιδίως στα παλαιό­τερα κτίρια που χτί­στη­καν όταν δεν υπήρχε τόσο αυστη­ρός αντι­σει­σμι­κός έλεγχος. Πολλά από αυτά, ενδέ­χε­ται να έχουν ευπά­θειες -όπως ακα­τάλ­ληλα υλικά ή ελλιπή θεμέλια- και να χρειά­ζο­νται ενί­σχυση για να αντέ­ξουν σε ισχυ­ρούς σει­σμούς», σημειώ­νει στην «Κ» ο κ. Καβύρης επι­ση­μαί­νο­ντας την ανάγκη να μην υπάρξει εφη­συ­χα­σμός.

Σε σύγκριση με γει­το­νι­κές χώρες με παρό­μοιο σει­σμο­τε­κτο­νικό καθε­στώς, όπως η Τουρκία ή η Ιταλία, τα κτίρια στην Ελλάδα φαί­νε­ται να έχουν καλύ­τερη συμπε­ρι­φορά.

«Σε σύγκριση με γει­το­νι­κές χώρες με παρό­μοιο σει­σμο­τε­κτο­νικό καθε­στώς, όπως η Τουρκία ή η Ιταλία, τα κτίρια στην Ελλάδα φαί­νε­ται να έχουν καλύ­τερη συμπε­ρι­φορά. Ο υπάρχων κανο­νι­σμός έχει εξυ­πη­ρε­τή­σει τις ανάγκες της χώρας σε μεγάλο βαθμό, αλλά η εμπει­ρία από πρό­σφα­τους σει­σμούς δείχνει ότι χρειά­ζε­ται συνεχής βελ­τί­ωση».

Οπως τονίζει ο επι­κε­φα­λής συντο­νι­σμού του έργου, Κώστας Παπα­ζά­χος, η επι­και­ρο­ποί­ηση του κανο­νι­σμού δεν αφορά μόνο επι­στη­μο­νι­κές βελ­τιώ­σεις, αλλά και μία συνο­λική ανα­βάθ­μιση της αντι­σει­σμι­κής ασφά­λειας της χώρας: τον εντο­πι­σμό των αναγκών ανά περιοχή και την ακρι­βέ­στερη γνώση του πραγ­μα­τι­κού επι­πέ­δου κιν­δύ­νου ανά περιοχή.

«Η κατεύ­θυνση είναι διπλή: από τη μία, οι νέες κατα­σκευές ώστε αυτές να σχε­διά­ζο­νται με πιο σύγ­χρο­νες και αντι­σει­σμικά επαρ­κείς προ­δια­γρα­φές, και από την άλλη, η ανθε­κτι­κό­τητα των κατα­σκευών: σωστός σχε­δια­σμός, αυστη­ρές προ­δια­γρα­φές και προ­σε­κτική εφαρ­μογή που μειώ­νουν την τρω­τό­τητα», και συμπλη­ρώ­νει:

«Εχουμε πάρα πολλά ιστο­ρικά κτίρια, μνη­μειακά, αρχαία, ρωμαϊκά, βυζα­ντινά, τα οποία δεν μπορούν να ενι­σχυ­θούν με συμ­βα­τι­κές μεθό­δους. Δεν μπορεί, για παρά­δειγμα, κάποιος να ρίξει κολόνες από μπετόν για να στη­ρί­ξει τον Παρ­θε­νώνα. Γνω­ρί­ζο­ντας, ωστόσο, καλύ­τερα τον σει­σμικό κίνδυνο της Αθήνας, μπορεί να σχε­διά­σει πιο απο­τε­λε­σμα­τικά μέτρα για να προ­στα­τέ­ψει αυτή την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά».

Δια­κε­κρι­μέ­νοι Ελληνες επι­στή­μο­νες 

Η ομάδα έργου συγκρο­τή­θηκε τον Δεκέμ­βριο του 2022, αλλά εργά­ζε­ται συστη­μα­τικά από το 2024. Απο­τε­λεί­ται από δια­κε­κρι­μέ­νους Ελληνες επι­στή­μο­νες που προ­έρ­χο­νται από τους πιο μεγά­λους ερευ­νη­τι­κούς φορείς, όπως το Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών, το Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο της Θεσ­σα­λο­νί­κης, το Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών, η Ελλη­νική Αρχή Γεω­λο­γι­κών και Μεταλ­λευ­τι­κών Ερευνών, το Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο, το Ελλη­νικό Κέντρο Θαλασ­σίων Ερευνών, το Ινστι­τούτο Τεχνι­κής Σει­σμο­λο­γίας και Αντι­σει­σμι­κών Κατα­σκευών και ο Οργα­νι­σμός Αντι­σει­σμι­κού Σχε­δια­σμού και Προ­στα­σίας. Ειδικοί από δια­φο­ρε­τι­κούς κλάδους της Σει­σμο­λο­γίας και της Μηχα­νι­κής έχουν ενώσει τις γνώσεις τους με στόχο να παρου­σιά­σουν τα απο­τε­λέ­σματά τους το 2026.

Το ντόμινο των ηφαι­στεια­κών εκρή­ξεων

«Η πρώτη φάση του έργου που είχε στόχο τη δια­μόρ­φωση των προ­δια­γρα­φών έχει ολο­κλη­ρω­θεί, ενώ ήδη έχει ενερ­γο­ποι­η­θεί η δεύτερη φάση που περι­λαμ­βά­νει την παρα­γωγή των χαρτών σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας. Ενα τέτοιο έργο θέλει υπομονή, συνέ­πεια και συνερ­γα­σία μεταξύ πολλών ατόμων με δια­φο­ρε­τι­κές ειδι­κό­τη­τες και τίτλους», τονίζει ο κ. Καβύρης.

Υπάρχει δια­φά­νεια στα δεδο­μένα που χρη­σι­μο­ποιού­νται, αλλά και στον τρόπο που παρά­γο­νται τα απο­τε­λέ­σματα, ώστε αυτά να είναι ελέγ­ξιμα και ανα­πα­ρα­γό­μενα ακόμη και από επι­στή­μο­νες εκτός Ελλάδας.

Το 2027, τίθε­νται σε ισχύ οι ευρω­κώ­δι­κες 2ης γενιάς που απο­τε­λούν το ευρω­παϊκό «σύστημα κανόνων» για τα δομικά έργα. Αυτό σημαί­νει ότι μετά την παρου­σί­αση των απο­τε­λε­σμά­των της ελλη­νι­κής επι­τρο­πής, τα ευρή­ματα θα πρέπει άμεσα να τεθούν σε δια­βού­λευση, ώστε να ολο­κλη­ρω­θεί το έργο.

«Ολα αυτά τα απο­τε­λέ­σματα υπό­κει­νται σε δημόσιο διάλογο όχι μόνο με τον επι­στη­μο­νικό, αλλά και με τον τεχνικό κόσμο, ο οποίος θα κληθεί να τα εφαρ­μό­σει. Στόχος είναι να εντο­πι­στούν αδυ­να­μίες ή να γίνουν προ­σαρ­μο­γές τις οποίες μπορεί μια ομάδα ειδικών να μην έχει λάβει υπόψη», τονίζει ο κ. Παπα­ζά­χος και κατα­λή­γει: «Δεν είναι μια δια­δι­κα­σία -όπως στο παρελθόν- που κάνω κάτι και το βάζω στο συρτάρι μου. Υπάρχει δια­φά­νεια στα δεδο­μένα που χρη­σι­μο­ποιού­νται, αλλά και στον τρόπο που παρά­γο­νται τα απο­τε­λέ­σματα ώστε αυτά να είναι ελέγ­ξιμα και ανα­πα­ρα­γό­μενα ακόμη και από επι­στή­μο­νες εκτός Ελλάδας».

Πηγή: kathimerini.gr