Ο Άρειος Πάγος κατοχυρώνει οριστικά τον ρόλο του ΟΠΑΙΕ ως εκ του νόμου κληρονόμου εγκαταλελειμμένων ισραηλιτικών περιουσιών

• Απόρ­ρι­ψη της αναί­ρε­σης του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου για υπό­θε­ση ακι­νή­του στη Mεσαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου με ανα­γνώ­ρι­ση πλα­σμα­τι­κής νομής και θω­ρά­κι­ση του θε­σμι­κού πλαι­σί­ου που θε­σπί­στη­κε μετά τον πό­λε­μο

Η υπ’ αρίθμ. 546/2025 από­φα­ση του Γ Πο­λι­τι­κού Τμή­μα­τος του Αρεί­ου Πάγου επι­βε­βαιώ­νει με κα­θα­ρό τρόπο ότι ο Ορ­γα­νι­σμός Πε­ρι­θάλ­ψε­ως και Απο­κα­τα­στά­σε­ως Ισ­ραη­λι­τών Ελ­λά­δος έχει όχι μόνο δια­χει­ρι­στι­κό αλλά και κλη­ρο­νο­μι­κό ρόλο σε εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νες ισ­ραη­λι­τι­κές πε­ριου­σί­ες όταν δεν υπο­βλή­θη­καν εμπρό­θε­σμα δη­λώ­σεις από κλη­ρο­νό­μους.

Η ανώ­τα­τη δι­κα­στι­κή κρίση απορ­ρί­πτει την αί­τη­ση αναί­ρε­σης του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου κατά της 315/2022 από­φα­σης του Τρι­με­λούς Εφε­τεί­ου Δω­δε­κα­νή­σου και ταυ­τό­χρο­να ανα­γνω­ρί­ζει τη δυ­να­τό­τη­τα του Ορ­γα­νι­σμού να αντι­τάσ­σει τα δι­καιώ­μα­τά του απέ­να­ντι σε κάθε τρίτο πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του ίδιου του Δη­μο­σί­ου.

Η δια­φο­ρά ξε­κί­νη­σε το 2019 με αγωγή του Ορ­γα­νι­σμού στο Πο­λυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου για ακί­νη­το με κτη­μα­το­λο­γι­κά στοι­χεία στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη. Το Πρω­το­δι­κείο έκρι­νε εν μέρει υπέρ του Ορ­γα­νι­σμού ακυ­ρώ­νο­ντας κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές υπέρ του Δη­μο­σί­ου. Το 2022 το Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου προ­χώ­ρη­σε πα­ρα­πέ­ρα ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τον Ορ­γα­νι­σμό νομέα του ακι­νή­του και δια­τάσ­σο­ντας από­δο­ση νομής. Το Δη­μό­σιο άσκη­σε αναί­ρε­ση που απορ­ρί­φθη­κε στο σύ­νο­λο με την 546/2025. Η από­φα­ση επι­βά­λει στο Δη­μό­σιο δι­κα­στι­κά έξοδα 300 ευρώ. Η διά­σκε­ψη έγινε στις 5 Μαρ­τί­ου 2025 και η δη­μο­σί­ευ­ση στις 26 Μαρ­τί­ου 2025.

Το νο­μι­κό πλαί­σιο που κρί­θη­κε κα­θο­ρι­στι­κό

Ο ανώ­τα­τος σχη­μα­τι­σμός ερ­μή­νευ­σε τον ανα­γκα­στι­κό νόμο του 1946 που κα­τάρ­γη­σε το δι­καί­ω­μα του Κρά­τους να κλη­ρο­νο­μεί σχο­λά­ζου­σες ισ­ραη­λι­τι­κές πε­ριου­σί­ες και το βα­σι­λι­κό διά­ταγ­μα του 1949 που ίδρυ­σε τον Ορ­γα­νι­σμό με σκοπό την πε­ρί­θαλ­ψη και απο­κα­τά­στα­ση των Ισ­ραη­λι­τών στην Ελ­λά­δα. Κα­θο­ρι­στι­κής ση­μα­σί­ας ήταν η διά­τα­ξη που υπο­χρέ­ω­νε όποιον πρό­βαλ­λε κλη­ρο­νο­μι­κά δι­καιώ­μα­τα να κα­τα­θέ­σει δή­λω­ση στον Ορ­γα­νι­σμό μέσα σε προ­θε­σμία 3 μηνών με δυ­να­τό­τη­τα πα­ρά­τα­σης έως 6 μήνες. Στην πράξη η προ­θε­σμία λή­φθη­κε ως κα­τα­λη­κτι­κή έως 29.3.1951. Εάν δεν υπο­βλή­θη­κε τέ­τοια δή­λω­ση ή αν απορ­ρί­φθη­κε ως προ­φα­νώς αβά­σι­μη τότε ο Ορ­γα­νι­σμός νέ­με­ται εκ του νόμου την πε­ριου­σία ως κλη­ρο­νό­μος.

Τι έκρι­νε ο Άρειος Πάγος για τον ρόλο του ΟΠΑΙΕ

Το δι­κα­στή­ριο ξε­κα­θά­ρι­σε ότι ο Ορ­γα­νι­σμός υπο­κα­τα­στά­θη­κε στη θέση του Δη­μο­σί­ου ως προς τη δια­χεί­ρι­ση και ότι για τις σχο­λά­ζου­σες κλη­ρο­νο­μί­ες ισ­ραη­λι­τών που χά­θη­καν λόγω φυ­λε­τι­κών διωγ­μών νέ­με­ται pro herede μετά τη λήξη της προ­θε­σμί­ας υπο­βο­λής δη­λώ­σε­ων. Η κρίση δεν αφορά μόνο κα­θυ­στε­ρη­μέ­να εμ­φα­νι­ζό­με­νους κλη­ρο­νό­μους αλλά δε­σμεύ­ει και κάθε τρίτο πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου. Με απλά λόγια ο Ορ­γα­νι­σμός δεν λει­τουρ­γεί απλώς ως δια­χει­ρι­στής αλλά ως εκ του νόμου κλη­ρο­νό­μος όταν δεν δη­λώ­θη­καν εμπρό­θε­σμα δι­καιώ­μα­τα.

Η έν­νοια της πλα­σμα­τι­κής νομής και γιατί μετρά

Η από­φα­ση ανα­γνω­ρί­ζει ρητά την πλα­σμα­τι­κή νομή του Ορ­γα­νι­σμού. Η πλα­σμα­τι­κή νομή είναι νομή που ανα­γνω­ρί­ζε­ται από τον νόμο χωρίς να απαι­τεί­ται φυ­σι­κή εξου­σί­α­ση του πράγ­μα­τος. Πα­ρέ­χει στον νομέα τα πλε­ο­νε­κτή­μα­τα της νομής προ­στα­τεύ­ο­ντάς τον από προ­σβο­λές και απο­κλεί­ο­ντας την κτήση νομής από τρί­τους. Ως συ­νέ­πεια τα συ­γκε­κρι­μέ­να πράγ­μα­τα θε­ω­ρού­νται ανε­πί­δε­κτα χρη­σι­κτη­σί­ας από τρί­τους και δεν μπο­ρεί να αντι­τα­χθεί ει­κο­σα­ε­τής πα­ρα­γρα­φή στη διεκ­δι­κη­τι­κή αξί­ω­ση του Ορ­γα­νι­σμού.

Γιατί απορ­ρί­φθη­κε ο βα­σι­κός ισχυ­ρι­σμός του Δη­μο­σί­ου

Κε­ντρι­κός ισχυ­ρι­σμός ήταν ότι ο αρ­χι­κός τι­τλού­χος είχε εξ αδια­θέ­του κλη­ρο­νό­μο συγ­γε­νή α’ βαθ­μού άρα το ακί­νη­το δεν μπο­ρού­σε να πε­ριέλ­θει στον Ορ­γα­νι­σμό. Ο Άρειος Πάγος απά­ντη­σε ότι το κρί­σι­μο δεν είναι η θε­ω­ρη­τι­κή ύπαρ­ξη κλη­ρο­νό­μων αλλά εάν αυτοί δή­λω­σαν εμπρό­θε­σμα το δι­καί­ω­μά τους μέχρι 29.3.1951. Εφό­σον τέ­τοια δή­λω­ση δεν προ­έ­κυ­ψε ο Ορ­γα­νι­σμός νέ­με­ται την κλη­ρο­νο­μία εκ του νόμου. Έτσι ο πρώ­τος λόγος αναί­ρε­σης απορ­ρί­φθη­κε ως αβά­σι­μος. Ακο­λού­θως απορ­ρί­φθη­καν και οι λόγοι που αμ­φι­σβη­τού­σαν τη νο­μι­μό­τη­τα της πλα­σμα­τι­κής νομής και τη συλ­λο­γι­στι­κή του Εφε­τεί­ου.

Η ει­δι­κή διά­στα­ση στη Δω­δε­κά­νη­σο

Το δι­κα­στή­ριο υπεν­θύ­μι­σε ότι στη Δω­δε­κά­νη­σο ίσχυ­σε δια­φο­ρε­τι­κό κλη­ρο­νο­μι­κό κα­θε­στώς πριν την ει­σα­γω­γή του Αστι­κού Κώ­δι­κα και ότι οι σχο­λά­ζου­σες κλη­ρο­νο­μί­ες δεν υπή­χθη­σαν στο πα­λαιό δι­καί­ω­μα του Δη­μο­σί­ου όπως αλλού. Μετά την ένωση οι εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νες ισ­ραη­λι­τι­κές πε­ριου­σί­ες της πε­ριο­χής πε­ρι­ήλ­θαν εξ αρχής στον Ορ­γα­νι­σμό με βάση το με­τα­πο­λε­μι­κό πλαί­σιο. Η διευ­κρί­νι­ση αυτή έχει βα­ρύ­τη­τα για πλή­θος ιδιο­κτη­σιών που φέ­ρουν κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές της επο­χής.

Χρο­νο­λό­γιο κλει­διών

Το 1946 ο νόμος κα­ταρ­γεί το δι­καί­ω­μα του Δη­μο­σί­ου στις σχο­λά­ζου­σες ισ­ραη­λι­τι­κές κλη­ρο­νο­μί­ες. Το 1949 εκ­δί­δε­ται το βα­σι­λι­κό διά­ταγ­μα που ιδρύ­ει τον Ορ­γα­νι­σμό και θέτει την προ­θε­σμία δη­λώ­σε­ων. Η διοι­κη­τι­κή πρα­κτι­κή πα­γί­ω­σε ως κα­τα­λη­κτι­κή ημε­ρο­μη­νία την 29.3.1951. Το 2021 το Πρω­το­δι­κείο Ρόδου ακυ­ρώ­νει κτη­μα­το­λο­γι­κές εγ­γρα­φές υπέρ του Δη­μο­σί­ου. Το 2022 το Εφε­τείο ανα­γνω­ρί­ζει νομή στον Ορ­γα­νι­σμό. Το 2025 ο Άρειος Πάγος επι­κυ­ρώ­νει ορι­στι­κά τη θέση αυτή.

Τι ση­μαί­νει η από­φα­ση για το Δη­μό­σιο και για τρί­τους κα­τό­χους

Η κρίση απο­σα­φη­νί­ζει ότι το Δη­μό­σιο δεν μπο­ρεί να επι­κα­λε­στεί χρη­σι­κτη­σία ή πα­ρα­γρα­φή απέ­να­ντι στον Ορ­γα­νι­σμό για πε­ριου­σί­ες που εκεί­νος νέ­με­ται πλα­σμα­τι­κά. Τυχόν κα­τα­λή­ψεις ή διοι­κη­τι­κές ενέρ­γειες που βα­σί­στη­καν σε πα­ρα­δο­χές δια­φο­ρε­τι­κές από το με­τα­πο­λε­μι­κό πλαί­σιο είναι ευά­λω­τες. Για ιδιώ­τες που κα­τέ­χουν ή χρη­σι­μο­ποιούν ακί­νη­τα προ­ερ­χό­με­να από εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νες ισ­ραη­λι­τι­κές πε­ριου­σί­ες η από­φα­ση υπο­γραμ­μί­ζει την ανά­γκη προ­σε­κτι­κού ελέγ­χου τί­τλων και ιστο­ρι­κών κτη­μα­το­λο­γι­κών εγ­γρα­φών με ανα­φο­ρά στις δη­λώ­σεις που θα έπρε­πε να έχουν υπο­βλη­θεί μέχρι το 1951.