Η παραδοσιακή λιανική αργοπεθαίνει: Έκλεισαν 4.930 περίπτερα και πάνω από 8.000 παντοπωλεία

Μπο­ρεί ένας κά­τοι­κος της πόλης να φα­ντα­στεί τη ζωή του χωρίς πε­ρί­πτε­ρα; Η απά­ντη­ση μέχρι πρό­τι­νος ήταν όχι. Σή­με­ρα όμως, κάθε μέρα ένα πε­ρί­πτε­ρο κλεί­νει ορι­στι­κά, και η πα­ρα­δο­σια­κή λια­νι­κή αρ­γο­πε­θαί­νει μπρο­στά στα μάτια μας, θύμα μιας σιω­πη­λής επα­νά­στα­σης που έχει ήδη αλ­λά­ξει ρι­ζι­κά τον τρόπο που κά­νου­με τις αγο­ρές μας.

Το σύ­μπαν της μι­κρής λια­νι­κής συρ­ρι­κνώ­νε­ται

Τα νού­με­ρα για τον μα­ρα­σμό της ελ­λη­νι­κής πα­τέ­ντας που δό­ξα­σε την λι­λι­πού­τεια επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα είναι αμεί­λι­κτα. Από τα 9.130 πε­ρί­πτε­ρα που λει­τουρ­γού­σαν πα­νελ­λα­δι­κά το 2011, έχουν απο­μεί­νει μόλις 4.200 το 2024. Δη­λα­δή, 4.930 πε­ρί­πτε­ρα – το 54% του συ­νό­λου – έχουν κλεί­σει μέσα σε 14 χρό­νια, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της ετή­σιας έρευ­νας Census της NielsenIQ.

Μά­λι­στα σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που πα­ρου­σί­α­σε ο Βάιος Δη­μο­ρά­γκας, διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της εται­ρεί­ας με­τρή­σε­ων, από το βήμα του του φε­τι­νού συ­νε­δρί­ου του Ιν­στι­τού­του Έρευ­νας Λια­νε­μπο­ρί­ου Κα­τα­να­λω­τι­κών Αγα­θών (ΙΕΛΚΑ), η κα­θο­δι­κή πο­ρεία συ­νε­χί­ζε­ται χωρίς φρένο, με τον κλάδο να κα­τα­γρά­φει πτώση 3,6% μόνο το τε­λευ­ταίο έτος.

Πε­ρί­που η ίδια ει­κό­να κυ­ριαρ­χεί και στα λε­γό­με­να κα­τα­στή­μα­τα ευ­κο­λί­ας (convenience stores), δη­λα­δή τα ανε­ξάρ­τη­τα πα­ρα­δο­σια­κά πα­ντο­πω­λεία. Από τα 29.551 ση­μεία που υπήρ­χαν το 2011, έχουν απο­μεί­νει 21.536 το 2024. Μια μεί­ω­ση 8.015 κα­τα­στη­μά­των, ή το 27% του συ­νό­λου. Συ­γκρί­νο­ντας το 2024 με το 2023, το πο­σο­στό μεί­ω­σης δια­μορ­φώ­θη­κε σε 1,9%.

Βέ­βαια θα πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι στην πε­ρί­πτω­ση των κα­τα­στη­μά­των ευ­κο­λί­ας η μεί­ω­ση των ση­μεί­ων δεν ση­μαί­νει κα­θο­λι­κά λου­κέ­το, καθώς αρ­κε­τά από το μο­ντέ­λο του traditional trade με­τα­πή­δη­σαν στο organized trade, δη­λα­δή έγι­ναν franchise κα­τα­στή­μα­τα είτε με­γά­λων αλυ­σί­δων σού­περ μάρ­κετ είτε αλυ­σί­δων mini market.

Το άλλο πρό­σω­πο της αγο­ράς

Ενώ τα πε­ρί­πτε­ρα κλεί­νουν με ρυθμό ενός την ημέρα και τα ανε­ξάρ­τη­τα κα­τα­στή­μα­τα ευ­κο­λί­ας συρ­ρι­κνώ­νο­νται, για τα ορ­γα­νω­μέ­να δί­κτυα λια­νι­κής είναι μια χρυσή εποχή, καθώς προ­σθέ­τουν νέα ση­μεία, επε­κτεί­νο­νται σε νέες πε­ριο­χές και αυ­ξά­νουν την πε­λα­τεία τους.

Συ­γκε­κρι­μέ­να, ο αριθ­μός των κα­τα­στη­μά­των σού­περ μάρ­κετ (organized trade) αυ­ξή­θη­κε από 4.750 το 2011 σε 5.151 το 2024 – άνο­δος 8,4%.

Σε επί­πε­δο πω­λή­σε­ων, σύμ­φω­να με τον κύριο Δη­μο­ρά­γκα η με­τα­τό­πι­ση είναι συ­στη­μα­τι­κή: “Το ορ­γα­νω­μέ­νο λια­νε­μπό­ριο απορ­ρο­φά την κα­τα­νά­λω­ση από το πα­ρα­δο­σια­κό εμπό­ριο. Οι κα­τα­να­λω­τές διο­χε­τεύ­ουν τις αγο­ρές τους προς τα σού­περ μάρ­κετ, με τα πολύ μικρά κα­τα­στή­μα­τα, κάτω από 100 τε­τρα­γω­νι­κά, να πα­ρου­σιά­ζουν πτώση πω­λή­σε­ων 2,7% YTD ενώ το ορ­γα­νω­μέ­νο λια­νε­μπό­ριο πα­ρου­σί­α­σε ανά­πτυ­ξη 7,2% σε αξία.”

Τη με­τα­τό­πι­ση της κα­τα­νά­λω­σης προς το ορ­γα­νω­μέ­νο λια­νε­μπό­ριο σχο­λί­α­σε και ο Πα­να­γιώ­της Μπο­ρέ­τος, διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της Circana. Το σύ­μπαν των μι­κρών κα­τα­στη­μά­των έχει συρ­ρι­κνω­θεί κατά 8% σε ετή­σια βάση, σύμ­φω­να με τον κύριο Μπο­ρέ­το, ένα πο­σο­στό που απο­κα­λύ­πτει την τε­ρά­στια πίεση που δέ­χο­νται τα πα­ρα­δο­σια­κά ση­μεία λια­νι­κής.

Γιατί πε­θαί­νει η πα­ρα­δο­σια­κή λια­νι­κή

Το πε­ρί­πτε­ρο ως αστι­κή κυτ­τα­ρι­κή δομή συ­νο­χής και οι­κειό­τη­τας δεν έχει πλέον τη δυ­να­μι­κή του πα­ρελ­θό­ντος. Το “Τη­λέ­φω­νον διά το κοι­νόν” έχει αντι­κα­τα­στα­θεί από το κι­νη­τό, τα τσι­γά­ρα έχουν συρ­ρι­κνω­θεί δρα­μα­τι­κά, ο Τύπος είναι άγνω­στη λέξη για τις νε­ό­τε­ρες γε­νιές, ενώ τα σνακ και τα ανα­ψυ­κτι­κά έρ­χο­νται πλέον μέσω app, όπου κι αν είσαι, όποια ώρα θέ­λεις.

Οι λόγοι της κα­τάρ­ρευ­σης είναι πολ­λοί. Πρώ­τον, η απε­λευ­θέ­ρω­ση των αδειών το 2012, όταν η ευ­θύ­νη πέ­ρα­σε από το υπουρ­γείο Άμυ­νας στους δή­μους, άλ­λα­ξε τα δε­δο­μέ­να του κλά­δου. Δεύ­τε­ρον, το ηλε­κτρο­νι­κό εμπό­ριο και οι εφαρ­μο­γές γρή­γο­ρης πα­ρά­δο­σης εξο­ντώ­νουν την “ευ­κο­λία” που που­λού­σε το γει­το­νι­κό πε­ρί­πτε­ρο. Τρί­τον, οι πρό­σφα­τες εξα­γο­ρές μι­κρό­τε­ρων αλυ­σί­δων από με­γα­λύ­τε­ρες, με έμ­φα­ση στα κα­τα­στή­μα­τα γει­το­νιάς, οδη­γούν σε εκ­συγ­χρο­νι­σμό και απορ­ρό­φη­ση πε­λα­τεί­ας από το πα­ρα­δο­σια­κό εμπό­ριο. Οι superettes – τα μικρά σού­περ μάρ­κετ γει­το­νιάς – απο­τε­λούν πλέον το κύριο όπλο των με­γά­λων αλυ­σί­δων για να κερ­δί­σουν την πίτα της μι­κρής λια­νι­κής.

Και η πίτα αυτή είναι με­γά­λη. Τα πε­ρί­πτε­ρα, τα κα­τα­στή­μα­τα ψι­λι­κών, τα πα­ντο­πω­λεία και τα μίνι μάρ­κετ αθροί­ζουν αξία άνω των 5,15 δισ. ευρώ, σύμ­φω­να με με­λέ­τη της ICAP CRIF. Ένα ποσό που προ­κα­λεί το εν­δια­φέ­ρον των ορ­γα­νω­μέ­νων αλυ­σί­δων, οι οποί­ες επε­κτεί­νο­νται επι­θε­τι­κά στο κα­νά­λι της γει­το­νιάς.

Ει­δι­κά η “επί­θε­ση” των με­γά­λων αλυ­σί­δων στον τζίρο της γει­το­νιάς είναι η βα­σι­κή αιτία που ο αριθ­μός των πα­ρα­δο­σια­κών πα­ντο­πω­λεί­ων μειώ­νε­ται ση­μα­ντι­κά τα τε­λευ­ταία χρό­νια.

Το πιο ση­μα­ντι­κό όμως είναι η αλ­λα­γή του κα­τα­να­λω­τι­κού μο­ντέ­λου. Οι Έλ­λη­νες, πιε­σμέ­νοι οι­κο­νο­μι­κά, προ­τι­μούν να κά­νουν ορ­γα­νω­μέ­νες αγο­ρές σε ση­μεία που προ­σφέ­ρουν με­γα­λύ­τε­ρη ποι­κι­λία και χα­μη­λό­τε­ρες τιμές. Το φαι­νό­με­νο του “τε­λευ­ταί­ου Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κου του μήνα” – όπου οι αγο­ρές συ­γκε­ντρώ­νο­νται μετά την πλη­ρω­μή των μι­σθών – επι­βε­βαιώ­νει αυτή την τάση, με τις πω­λή­σεις των σού­περ μάρ­κετ να είναι 20% υψη­λό­τε­ρες την τέ­ταρ­τη εβδο­μά­δα του μήνα.

Το φαι­νό­με­νο, που είχε στα­μα­τή­σει να είναι τόσο έντο­νο τα προη­γού­με­να χρό­νια, φαί­νε­ται ότι επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο. Ένα στοι­χείο που απο­κα­λύ­πτει τη σκλη­ρή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα πολ­λών νοι­κο­κυ­ριών και εξη­γεί γιατί τα μικρά ση­μεία – που πα­ρα­δο­σια­κά εξυ­πη­ρε­τού­σαν τις μι­κρές αυ­θόρ­μη­τες αγο­ρές – χά­νουν συ­νε­χώς έδα­φος.

Η συ­νο­λι­κή αγορά λια­νι­κού εμπο­ρί­ου ση­μεί­ω­σε ανά­πτυ­ξη 4,3% YTD σύμ­φω­να με τη NielsenIQ. Ωστό­σο, αυτή η ανά­πτυ­ξη προ­έρ­χε­ται απο­κλει­στι­κά από το ορ­γα­νω­μέ­νο κα­νά­λι που κα­τα­γρά­φει +7,2%, ενώ η πα­ρα­δο­σια­κή λια­νι­κή υπο­χω­ρεί με -2,7%. Εντός της πα­ρα­δο­σια­κής λια­νι­κής, τα convenience stores ση­μειώ­νουν πτώση -1,1%, αλλά τα πε­ρί­πτε­ρα κα­τα­γρά­φουν δρα­μα­τι­κή υπο­χώ­ρη­ση -6%, επι­βε­βαιώ­νο­ντας την επι­τα­χυ­νό­με­νη κα­τάρ­ρευ­σή τους.

Το τέλος μιας επο­χής

Τα πε­ρί­πτε­ρα εφευ­ρέ­θη­καν ως μέτρο πρό­νοιας για τους τραυ­μα­τί­ες των πο­λέ­μων από το 1897 μέχρι τη Μι­κρα­σια­τι­κή Κα­τα­στρο­φή. Λει­τούρ­γη­σαν ως φο­ροει­σπρα­κτι­κός μη­χα­νι­σμός για τον έλεγ­χο του κα­πνι­κού εμπο­ρί­ου, ως η βα­σι­κή πηγή πλη­ρο­φό­ρη­σης των πο­λι­τών επί δε­κα­ε­τί­ες, με τα αναρ­τη­μέ­να πρω­το­σέ­λι­δα να απο­τε­λούν το μο­να­δι­κό news feed της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας.

Σή­με­ρα, τα πε­ρί­πτε­ρα πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στους του­ρι­στι­κούς οδη­γούς ως υλικά τεκ­μή­ρια ενός αλ­λο­τι­νού τρό­που προ­σέγ­γι­σης της αστι­κής ζωής, ένα είδος αστι­κής αρ­χαιο­λο­γί­ας που μαρ­τυ­ρεί μια εποχή που δεν υπάρ­χει πια.

Από την άλλη, πολλά από τα ενα­πο­μεί­να­ντα πε­ρί­πτε­ρα για να επι­βιώ­σουν έχουν επι­λέ­ξει τη με­τάλ­λα­ξη. Με­γε­θύ­νο­νται, κα­τα­λαμ­βά­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρο κοι­νό­χρη­στο χώρο (μέχρι και 6 τ.μ., δη­λα­δή 13 φορές με­γα­λύ­τε­ρο από τα αρ­χι­κά κιό­σκια), και με­τα­τρέ­πο­νται σε… πο­λυ­κα­τα­στή­μα­τα φορ­τω­μέ­να με παι­χνι­δο­σα­κού­λες, είδη μόδας, ομορ­φιάς και δώρων, πρό­χει­ρο φα­γη­τό, αλ­κο­ο­λού­χα ποτά, ανα­μνη­στι­κά κ.ά.

Πά­ντως πα­ρά­γο­ντες της αγο­ράς εκτι­μούν ότι ο αριθ­μός των πε­ρι­πτέ­ρων θα στα­θε­ρο­ποι­η­θεί κάπου στα 2.200-2.500, με τους “survivors” να είναι όσα βρί­σκο­νται σε στρα­τη­γι­κά ση­μεία με διέ­λευ­ση πολ­λών ατό­μων, του­ρι­στι­κές πε­ριο­χές, σταθ­μούς μετρό, έξω από νο­σο­κο­μεία κ.λπ.

Πηγή: capital.gr