Νεκτάριος Καλογήρου: Η οργάνωση «για τη φύση» κάνει τη φροντίδα του περιβάλλοντος υπόθεση της κοινωνίας των πολιτών

• «Το συ­νέ­δριο “Tourism in Climate Crisis Forum” έφερε στο ίδιο τρα­πέ­ζι επι­στή­μο­νες, φο­ρείς και πο­λί­τες, ανοί­γο­ντας τον διά­λο­γο για τον του­ρι­σμό και την κλι­μα­τι­κή προ­σαρ­μο­γή» • «Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, που πρω­το­πο­ρεί σε εθνι­κό επί­πε­δο στα πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά θέ­μα­τα, ξε­κι­νά με την ορ­γά­νω­ση “για τη φύση” έναν νέο κύκλο κοι­νών δρά­σε­ων για την επι­στη­μο­νι­κή κα­τα­γρα­φή και την αν­θε­κτι­κό­τη­τα των νη­σιών»

Η ορ­γά­νω­ση «για τη φύση» δια­νύ­ει ήδη έξι χρό­νια ου­σια­στι­κής δρά­σης στη Ρόδο, φέρ­νο­ντας πιο κοντά την κοι­νω­νία στο πε­ρι­βάλ­λον και το πε­ρι­βάλ­λον πιο κοντά στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας.

Με στα­θε­ρή πα­ρου­σία, συ­νερ­γα­σί­ες και πρα­κτι­κές πα­ρεμ­βά­σεις, κα­τά­φε­ρε να με­τα­τρέ­ψει την αό­ρι­στη μέχρι πρό­τι­νος έν­νοια της πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής ευ­θύ­νης, σε ου­σια­στι­κή πράξη.

Σή­με­ρα, με αφε­τη­ρία το 1ο TCC Forum, η ορ­γά­νω­ση μπαί­νει σε μια νέα φάση. Μαζί με την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου θε­με­λιώ­νει μια συ­νερ­γα­σία που ανοί­γει κύκλο κοι­νών δρά­σε­ων για το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον, την επι­στη­μο­νι­κή έρευ­να και την κοι­νω­νία των πο­λι­τών.

Η συ­νερ­γα­σία αυτή, όπως το­νί­ζει ο επι­κε­φα­λής της ορ­γά­νω­σης «για τη φύση» Νε­κτά­ριος Κα­λο­γή­ρου στη συ­νέ­ντευ­ξή του στη «δη­μο­κρα­τι­κή», θα στη­ρι­χθεί στην κα­τα­γρα­φή της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, στην ενί­σχυ­ση της αν­θε­κτι­κό­τη­τας των νη­σιών και στη συμ­με­το­χή των αν­θρώ­πων που ζουν και ερ­γά­ζο­νται εδώ.

Ο επι­κε­φα­λής της «για τη φύση» μιλά σή­με­ρα στη «δ» για τη δια­δρο­μή αυτών των ετών, για τις εμπει­ρί­ες που δια­μόρ­φω­σαν το έργο της ορ­γά­νω­σης και για το πώς η γνώση και η συ­νερ­γα­σία μπο­ρούν να με­τα­τρα­πούν σε δύ­να­μη για τον τόπο.

• Νε­κτά­ριε, η ορ­γά­νω­ση «για τη φύση» έχει πίσω της έξι χρό­νια δρά­σης στη Ρόδο. Πώς εξε­λί­χθη­κε αυτή η πο­ρεία μέχρι να φτά­σει στη διορ­γά­νω­ση ενός τόσο με­γά­λου φό­ρουμ;

H «για τη φύση» γεν­νή­θη­κε μέσα από την ανά­γκη να δη­μιουρ­γή­σου­με μια δομή που θα μπο­ρεί ορ­γα­νω­μέ­να και με σχε­δια­σμό να υλο­ποιεί πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές δρά­σεις. Βλέ­πε­τε, το έχου­με μέσα μας οι Έλ­λη­νες, να θέ­λου­με να προ­σφέ­ρου­με, είναι γραμ­μέ­νο στο DNA μας, γι’ αυτό και εί­μα­στε μια κοι­νω­νία που πρώτα έχει άποψη και μετά απο­κτά γνώση. Κάπως έτσι έγινε και η δική μας η εκ­κί­νη­ση. Ξε­κι­νή­σα­με, χωρίς πραγ­μα­τι­κά να γνω­ρί­ζου­με το μέ­γε­θος των ανα­γκών που υπάρ­χουν, σε πολ­λα­πλά επί­πε­δα. Ευ­τυ­χώς, κα­τα­λά­βα­με αρ­κε­τά νωρίς ότι εί­χα­με «μαύρα με­σά­νυ­χτα» για το ονει­ρι­κό πεδίο δου­λειάς που εί­χα­με κατά νου. Έτσι, πλαι­σιώ­σα­με την ορ­γά­νω­σή μας με επι­στη­μο­νι­κό δυ­να­μι­κό και αμέ­σως όλα άλ­λα­ξαν. Οι επι­στή­μο­νες μάς οδή­γη­σαν στον σωστό δρόμο και εμείς τους υπα­κού­σα­με και εξα­κο­λου­θού­με να τους υπα­κού­με.

• Φέρε μας ένα πα­ρά­δειγ­μα.

Με τη βο­ή­θεια του δα­σο­λό­γου μας, μά­θα­με το τι ση­μαί­νει δα­σι­κό οι­κο­σύ­στη­μα και τι κα­μέ­νο δάσος. Υπό ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις φυ­τεύ­ε­ται ένα δέ­ντρο και πότε είναι πραγ­μα­τι­κά ωφέ­λι­μο να δου­λέ­ψει ένας εθε­λο­ντής/εθε­λό­ντρια στο ανοι­χτό πεδίο. Απο­δαι­μο­νο­ποι­ή­σα­με το πεύκο, το οποίο απο­τε­λεί τον ακρο­γω­νιαίο λίθο της χλω­ρί­δας και της πα­νί­δας των νη­σιών μας και κα­τα­λά­βα­με κάτι το εξαι­ρε­τι­κά ση­μα­ντι­κό: Στη φύση δεν υπάρ­χουν αδιέ­ξο­δα. Ένα κα­μέ­νο δάσος, θα ξα­να­γί­νει δάσος, απλώς θέλει χρόνο και ο χρό­νος στη φύση κυλά με δια­φο­ρε­τι­κούς ρυθ­μούς. Οι άν­θρω­ποι, από την πλευ­ρά μας, ζούμε με την αγω­νία και την ψευ­δαί­σθη­ση ότι μπο­ρού­με μέσα σε λίγα χρό­νια να λει­τουρ­γή­σου­με προς όφε­λός της.

• Μα, αν δεν μπο­ρού­με να βοη­θή­σου­με τη φύση, ποιο το νόημα όλων αυτών των δρά­σε­ων; Δεν είναι οξύ­μω­ρο αυτό που λες;

Φα­ντά­σου τη φύση σαν ένα τε­ρά­στιο κρουα­ζιε­ρό­πλοιο, όπου όλοι και όλες εί­μα­στε επι­βά­τες. Με τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές δρά­σεις δεν θα αλ­λά­ξου­με την πο­ρεία του, καθώς η φύση είναι ο κα­πε­τά­νιος. Εκεί­νη μας οδη­γεί. Απλώς, εμείς με τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές μας δρά­σεις μα­θαί­νου­με να μην βά­ζου­με φωτιά στο κα­ρά­βι και να κα­τα­στρέ­φου­με την κρουα­ζιέ­ρα της ζωής μας. Όταν έρ­θεις στα κα­μέ­να με τη θέ­λη­ση να φυ­τέ­ψεις ένα δέ­ντρο, αμέ­σως θα δεις, θα κα­τα­λά­βεις το τι συμ­βαί­νει γύρω σου, και αυτό που συμ­βαί­νει στη Ρόδο, στην κάθε Ρόδο, είναι ο κα­θρέ­φτης των όσων συμ­βαί­νουν σε ολό­κλη­ρο τον πλα­νή­τη. Η γνώση που εί­πα­με στην αρχή είναι εκεί­νη που θα μας εμπο­δί­σει στο να λει­τουρ­γού­με ως ρυ­πο­γό­να όντα. Η γνώση έρ­χε­ται από το βίωμα, όχι από τον κα­να­πέ.

• Άρα, το με­γά­λο όφε­λος των πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών δρά­σε­ων δεν βρί­σκε­ται στο τι υλο­ποιούν, αλλά στο βίωμα και τη γνώση που με­τα­δί­δουν.

Δεν θα μπο­ρού­σα να το πω κα­λύ­τε­ρα. Βγαί­νου­με από το σπίτι, ερ­χό­μα­στε σε επαφή με τη φύση, θέ­του­με τις αι­σθή­σεις μας σε λει­τουρ­γία και αμέ­σως δη­μιουρ­γού­με βιώ­μα­τα κι αυτά με­τα­τρέ­πο­νται σε ανα­μνή­σεις, τις οποί­ες ανα­ζη­τού­με, και όσο με­γα­λώ­νου­με προ­σπα­θού­με με πρά­ξεις να τις ανα­κτή­σου­με, μήπως και ξα­να­γί­νου­με νέοι.

• Ένας κύ­κλος.

Εί­πα­με, οι Έλ­λη­νες αγα­πά­με να τα λέμε… φι­λο­σο­φι­κά.

• Ποια ήταν τα ση­μα­ντι­κό­τε­ρα συ­μπε­ρά­σμα­τα που προ­έ­κυ­ψαν από τη μέχρι τώρα επι­στη­μο­νι­κή δου­λειά της «για τη φύση» και τι δεί­χνουν για την επό­με­νη δε­κα­ε­τία;

Το πιο ση­μα­ντι­κό συ­μπέ­ρα­σμα απορ­ρέ­ει από τη δια­πί­στω­ση ότι η Ρόδος και γε­νι­κά τα νησιά μας, όμως ει­δι­κά η Ρόδος όσο πλού­σια βιο­ποι­κι­λό­τη­τα δια­θέ­τει, αντι­στοί­χως τόσο είναι επι­στη­μο­νι­κά υπο­με­λε­τη­μέ­νη. Δεν έχει γίνει, ποτέ στο πα­ρελ­θόν, επι­στη­μο­νι­κή έρευ­να για τη χλω­ρί­δα και την πα­νί­δα του τόπου μας. Ακόμα και για τα είδη που δη­λώ­νουν έντο­να την πα­ρου­σία τους στον τόπο μας έχου­με, ξα­να­χρη­σι­μο­ποιώ την έκ­φρα­ση, «μαύρα με­σά­νυ­χτα». Ας πούμε το ελάφι, για το οποίο μιλά όλος ο κό­σμος. Σή­με­ρα, δεν γνω­ρί­ζου­με απο­λύ­τως τί­πο­τα για τη ζωή του. Κά­ποια στιγ­μή μια ερευ­νή­τρια είχε κάνει δι­δα­κτο­ρι­κή δια­τρι­βή και συ­γκέ­ντρω­σε χρή­σι­μα δε­δο­μέ­να, αρ­γό­τε­ρα έγι­ναν άλλες δύο με­λέ­τες και αυτό είναι. Δη­λα­δή, σπο­ρα­δι­κές προ­σπά­θειες, έχο­ντας με­τα­ξύ τους με­γά­λες χρο­νι­κές απο­κλί­σεις, με χα­μέ­νες τις χρο­νο­σει­ρές, χωρίς μα­κρο­πρό­θε­σμη στό­χευ­ση, και μι­λά­με για το ελάφι κι όχι για κά­ποιο άλλο είδος, του οποί­ου την ύπαρ­ξη οσμι­ζό­μα­στε ή πα­ντε­λώς αγνο­ού­με.

• Φα­ντά­ζο­μαι, το ίδιο ισχύ­ει για όλα τα είδη.

Προ­φα­νώς! Βρι­σκό­μα­στε στο σταυ­ρο­δρό­μι με­τα­ξύ ανα­το­λής και δύσης, έχου­με ασύλ­λη­πτα είδη χλω­ρί­δας και πα­νί­δας, είδη που εντο­πί­ζο­νται στην ανα­το­λή κι όχι στη δύση, που εντο­πί­ζο­νται στη δύση κι όχι στην ανα­το­λή. Κι όμως μας λεί­πει η επι­στη­μο­νι­κή έρευ­να, όπως μας λεί­πει και ο ελεγ­κτι­κός μη­χα­νι­σμός που θα πα­ρα­κο­λου­θεί το πα­ρα­γό­με­νο έργο αυτής της επι­στη­μο­νι­κής έρευ­νας. Έγινε η έρευ­να; Δεν έγινε; Επι­και­ρο­ποι­ή­θη­κε; Εί­χα­με μια με­γά­λη φωτιά το 2023, κά­η­καν 200.000 στρέμ­μα­τα καλ­λιερ­γειών και δά­σους, ποιες οι επι­πτώ­σεις της; Όλα αυτά θα βοη­θή­σουν στην αλ­λή­λων κα­τα­νό­η­ση και στην αρ­μο­νι­κή συμ­βί­ω­ση των αν­θρώ­πων με τα είδη του πε­ρι­βάλ­λο­ντός του. Επι­πρό­σθε­τα, θα δη­μιουρ­γη­θούν θέ­σεις ερ­γα­σί­ας επι­στη­μό­νων, που σή­με­ρα λεί­πουν από τον τόπο μας.

• Ποια θα μπο­ρού­σε να είναι η απά­ντη­ση σε όλα αυτά;

Μια καλή απά­ντη­ση ήρθε από την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου η οποία σε εθνι­κό επί­πε­δο πρω­το­πο­ρεί στα πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά θέ­μα­τα. Μαζί της θε­με­λιώ­νου­με την εκ­κί­νη­ση ενός κύ­κλου δρα­στη­ριο­τή­των που αφο­ρούν στο φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον του τόπου μας, την επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα και την κοι­νω­νία των πο­λι­τών. Μια πρώτη ανα­κοί­νω­ση έκανε ο ίδιος ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος στη διάρ­κεια του TCC Forum. Το πλή­ρες πε­ριε­χό­με­νο της συ­νερ­γα­σί­ας μας θα ανα­κοι­νω­θεί σύ­ντο­μα και πε­ρι­λαμ­βά­νει εξαι­ρε­τι­κά στο­χευ­μέ­νες δρα­στη­ριό­τη­τες στο επί­κε­ντρο των οποί­ων βρί­σκε­ται η επι­στη­μο­νι­κή κα­τα­γρα­φή, η αν­θε­κτι­κό­τη­τα και η κοι­νω­νία των πο­λι­τών.

• Σε όλα αυτά, ποιος είναι ο ρόλος των επι­χει­ρή­σε­ων του­ρι­σμού, έχουν αρ­χί­σει να προ­σαρ­μό­ζο­νται στις νέες πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις; Πόσο εύ­κο­λο είναι αυτό στην πράξη και τι χρειά­ζε­ται για να γίνει στα­θε­ρό πλαί­σιο λει­τουρ­γί­ας;

Σχε­δόν όλες οι επι­χει­ρή­σεις θέ­λουν να αγκα­λιά­σουν τις εξε­λί­ξεις της τε­χνο­λο­γί­ας και να προ­σαρ­μο­στούν στις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις της κλι­μα­τι­κής κρί­σης. Για πα­ρά­δειγ­μα, όλοι οι ξε­νο­δό­χοι θα ήθε­λαν να αγο­ρά­σουν ένα press container ώστε να οδη­γη­θούν σε ογκο­με­τρι­κή μεί­ω­ση συ­σκευα­σιών και ξηρών απο­βλή­των τους. Όμως οι τιμές του ξε­κι­νούν από 30.000 ευρώ και επι­πλέ­ον απαι­τούν προ­σω­πι­κό και τρο­πο­ποί­η­ση των δια­δι­κα­σιών δια­χεί­ρι­σης των απο­βλή­των μέσα στη μο­νά­δα. Θέλω να πω ότι αυτού του εί­δους οι αλ­λα­γές έχουν υψηλό κό­στος, απαι­τούν πο­λυ­ε­τή πε­ρί­ο­δο από­σβε­σης και όλο αυτό πρέ­πει να συμ­βεί μέσα σ’ ένα κα­θε­στώς φο­ρο­λο­γι­κής – οι­κο­νο­μι­κής ασφυ­ξί­ας. Ει­δι­κά, οι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις επι­βα­ρύ­νο­νται με σειρά φόρων και τελών, η εί­σπρα­ξη των οποί­ων δεν μένει ποτέ στον τόπο μας. Άρα, αν θέ­λου­με να κά­νου­με την ανα­τρο­πή της προ­σαρ­μο­γής των επι­χει­ρή­σε­ων και των νοι­κο­κυ­ριών, χρεια­ζό­μα­στε γεν­ναί­ες απο­φά­σεις σε κυ­βερ­νη­τι­κό επί­πε­δο. Δεν μπο­ρεί να μι­λά­με για προ­σαρ­μο­γή στην κλι­μα­τι­κή κρίση και την ίδια στιγ­μή οι επι­χει­ρή­σεις και τα νοι­κο­κυ­ριά να μην μπο­ρούν να ση­κώ­σουν κε­φά­λι.

• Όμως, την ίδια στιγ­μή οι επι­χει­ρή­σεις αυτές βρί­σκο­νται στο πλευ­ρό της ορ­γά­νω­σης «για τη φύση».

Από την αρχή! Εί­μα­στε εξαι­ρε­τι­κά τυ­χε­ροί, καθώς οι επι­χει­ρή­σεις ασπά­στη­καν το πλάνο που τους προ­τεί­να­με. Από την αρχή θέ­τα­με μι­κρούς στό­χους και μόλις τους επι­τυγ­χά­να­με, θέ­τα­με και­νού­ριους και πάει λέ­γο­ντας. Τα ξε­νο­δο­χεία, τα του­ρι­στι­κά γρα­φεία, οι λοι­πές επι­χει­ρή­σεις, όλες στον τόπο μας απαρ­τί­ζο­νται από πρό­σω­πα με ευαι­σθη­σί­ες, αρ­κε­τά δια­θέ­τουν στε­λέ­χη με ασύλ­λη­πτες περ­γα­μη­νές, όλα δια­θέ­τουν προ­σω­πι­κό πρό­θυ­μο να συλ­λει­τουρ­γή­σει εθε­λο­ντι­κά, κοντά μας. Χάριν αυτών, των επι­χει­ρή­σε­ων και του προ­σω­πι­κού, αλλά και της κοι­νω­νί­ας συ­νο­λι­κά, μπο­ρέ­σα­με να φτά­σου­με στη ση­με­ρι­νή μας θέση, δη­λα­δή να μπο­ρού­με να στε­κό­μα­στε ως μια ορ­γά­νω­ση με συ­γκε­κρι­μέ­νο σχέ­διο δρά­σης για το πε­ρι­βάλ­λον και τη δυ­να­τό­τη­τα να το υλο­ποι­ή­σει.

• Πέρα από τα επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να, ποια είναι η ει­κό­να της το­πι­κής κοι­νω­νί­ας; Υπάρ­χει διά­θε­ση συμ­με­το­χής σε αυτή τη με­τά­βα­ση προς πιο βιώ­σι­μες πρα­κτι­κές;

Αυτή Μαίρη είναι μια δύ­σκο­λη ερώ­τη­ση, διότι εί­μα­στε πολ­λοί και όλοι έχου­με δια­φο­ρε­τι­κές συ­νή­θειες. Δεν θα ήθελα να μι­λή­σω με γε­νι­κό­τη­τες, εκτός από την πα­ρα­δο­χή ότι οι Ρο­δί­τες, οι Ρο­δί­τισ­σες, οι Δω­δε­κα­νή­σιοι γε­νι­κά εί­μα­στε άν­θρω­ποι που γνω­ρί­ζου­με καλά το τι ση­μαί­νει δου­λειά. Στη διάρ­κεια της σεζόν δου­λεύ­ου­με σκλη­ρά και κα­λύ­πτου­με σε ερ­γα­το­ώ­ρες έναν ολό­κλη­ρο χρόνο. Το κα­λο­καί­ρι χρεια­ζό­μα­στε κα­νό­νες, δια­δι­κα­σί­ες και εξο­πλι­σμό για να μπο­ρού­με να λει­τουρ­γού­με βιώ­σι­μα. Οι θε­ρι­νοί ρυθ­μοί ερ­γα­σί­ας είναι τόσο εξο­ντω­τι­κοί, ώστε τα πρό­σω­πα θα πρέ­πει να είναι εξαι­ρε­τι­κά ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­να για να αυ­το­πει­θαρ­χή­σουν σε βιώ­σι­μες πρα­κτι­κές. Μη ξε­χνά­τε ότι το κρά­τος μας ακόμα τώρα προ­σπα­θεί να δη­μιουρ­γή­σει μη­χα­νι­σμούς πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής βιω­σι­μό­τη­τας. Στην πε­ρί­ο­δο του χει­μώ­να, ως κοι­νω­νία με­τα­μορ­φω­νό­μα­στε. Αυτό φαί­νε­ται από τη συμ­με­το­χή των πο­λι­τών σε δρα­στη­ριό­τη­τες. Ολό­κλη­ρη η κοι­νω­νία των νη­σιών μας θέλει να βοη­θή­σει εθε­λο­ντι­κά και, κυ­ρί­ως, είναι πρό­θυ­μη να ακο­λου­θή­σει τις οδη­γί­ες των επι­στη­μό­νων και αυτό είναι το πιο ου­σια­στι­κό.

• Πώς φα­ντά­ζε­σαι τη συ­νέ­χεια μετά το TCC Forum; Θα υπάρ­χει ένας μό­νι­μος μη­χα­νι­σμός συ­νερ­γα­σί­ας ή μια επό­με­νη κοινή δράση;

Το συ­νέ­δριο «Του­ρι­σμός στα χρό­νια της Κλι­μα­τι­κής Κρί­σης» ή «Tourism in Climate Crisis Forum» το θε­λή­σα­με να έρθει ως ένα επι­στέ­γα­σμα της μέχρι σή­με­ρα δου­λειά μας στην ορ­γά­νω­ση «για τη φύση» και συ­νά­μα να απο­τε­λέ­σει την αφε­τη­ρία για επι­στη­μο­νι­κή συ­ζή­τη­ση. Στο TCC Forum συ­νυ­πήρ­ξε η επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα, η διοί­κη­ση, η επι­χει­ρη­μα­τι­κή κοι­νό­τη­τα και η κοι­νω­νία των πο­λι­τών. Στην πράξη, οι πυ­λώ­νες αυτοί απο­τε­λούν το ζη­τού­με­νο της ορ­γά­νω­σής μας και είναι οι ίδιοι στους οποί­ους θα στη­ρι­χθεί το Αύριο της κοι­νω­νί­ας των αν­θρώ­πων. Με αυτό ως δε­δο­μέ­νο, ήδη έχου­με σχε­διά­σει τις δρά­σεις μας για την επό­με­νη τριε­τία και γι’ αυτήν δου­λεύ­ου­με.