Νεκτάριος Καλογήρου: Η οργάνωση «για τη φύση» κάνει τη φροντίδα του περιβάλλοντος υπόθεση της κοινωνίας των πολιτών

Νεκτά­ριε, η οργά­νωση «για τη φύση» έχει πίσω της έξι χρόνια δράσης στη Ρόδο. Πώς εξε­λί­χθηκε αυτή η πορεία μέχρι να φτάσει στη διορ­γά­νωση ενός τόσο μεγάλου φόρουμ;

H «για τη φύση» γεν­νή­θηκε μέσα από την ανάγκη να δημιουρ­γή­σουμε μια δομή που θα μπορεί οργα­νω­μένα και με σχε­δια­σμό να υλο­ποιεί περι­βαλ­λο­ντι­κές δράσεις. Βλέπετε, το έχουμε μέσα μας οι Έλληνες, να θέλουμε να προ­σφέ­ρουμε, είναι γραμ­μένο στο DNA μας, γι’ αυτό και είμαστε μια κοι­νω­νία που πρώτα έχει άποψη και μετά αποκτά γνώση. Κάπως έτσι έγινε και η δική μας η εκκί­νηση. Ξεκι­νή­σαμε, χωρίς πραγ­μα­τικά να γνω­ρί­ζουμε το μέγεθος των αναγκών που υπάρ­χουν, σε πολ­λα­πλά επίπεδα. Ευτυχώς, κατα­λά­βαμε αρκετά νωρίς ότι είχαμε «μαύρα μεσά­νυ­χτα» για το ονει­ρικό πεδίο δου­λειάς που είχαμε κατά νου. Έτσι, πλαι­σιώ­σαμε την οργά­νωσή μας με επι­στη­μο­νικό δυνα­μικό και αμέσως όλα άλλαξαν. Οι επι­στή­μο­νες μάς οδή­γη­σαν στον σωστό δρόμο και εμείς τους υπα­κού­σαμε και εξα­κο­λου­θούμε να τους υπα­κούμε.

Φέρε μας ένα παρά­δειγμα.

Με τη βοήθεια του δασο­λό­γου μας, μάθαμε το τι σημαί­νει δασικό οικο­σύ­στημα και τι καμένο δάσος. Υπό ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις φυτεύ­ε­ται ένα δέντρο και πότε είναι πραγ­μα­τικά ωφέλιμο να δου­λέ­ψει ένας εθε­λο­ντής/εθε­λό­ντρια στο ανοιχτό πεδίο. Απο­δαι­μο­νο­ποι­ή­σαμε το πεύκο, το οποίο απο­τε­λεί τον ακρο­γω­νιαίο λίθο της χλω­ρί­δας και της πανίδας των νησιών μας και κατα­λά­βαμε κάτι το εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό: Στη φύση δεν υπάρ­χουν αδιέ­ξοδα. Ένα καμένο δάσος, θα ξανα­γί­νει δάσος, απλώς θέλει χρόνο και ο χρόνος στη φύση κυλά με δια­φο­ρε­τι­κούς ρυθμούς. Οι άνθρω­ποι, από την πλευρά μας, ζούμε με την αγωνία και την ψευ­δαί­σθηση ότι μπο­ρούμε μέσα σε λίγα χρόνια να λει­τουρ­γή­σουμε προς όφελός της.

Μα, αν δεν μπο­ρούμε να βοη­θή­σουμε τη φύση, ποιο το νόημα όλων αυτών των δράσεων; Δεν είναι οξύμωρο αυτό που λες;

Φαντά­σου τη φύση σαν ένα τερά­στιο κρουα­ζιε­ρό­πλοιο, όπου όλοι και όλες είμαστε επι­βά­τες. Με τις περι­βαλ­λο­ντι­κές δράσεις δεν θα αλλά­ξουμε την πορεία του, καθώς η φύση είναι ο καπε­τά­νιος. Εκείνη μας οδηγεί. Απλώς, εμείς με τις περι­βαλ­λο­ντι­κές μας δράσεις μαθαί­νουμε να μην βάζουμε φωτιά στο καράβι και να κατα­στρέ­φουμε την κρουα­ζιέρα της ζωής μας. Όταν έρθεις στα καμένα με τη θέληση να φυτέ­ψεις ένα δέντρο, αμέσως θα δεις, θα κατα­λά­βεις το τι συμ­βαί­νει γύρω σου, και αυτό που συμ­βαί­νει στη Ρόδο, στην κάθε Ρόδο, είναι ο καθρέ­φτης των όσων συμ­βαί­νουν σε ολό­κληρο τον πλανήτη. Η γνώση που είπαμε στην αρχή είναι εκείνη που θα μας εμπο­δί­σει στο να λει­τουρ­γούμε ως ρυπο­γόνα όντα. Η γνώση έρχεται από το βίωμα, όχι από τον καναπέ.

Άρα, το μεγάλο όφελος των περι­βαλ­λο­ντι­κών δράσεων δεν βρί­σκε­ται στο τι υλο­ποιούν, αλλά στο βίωμα και τη γνώση που μετα­δί­δουν.

Δεν θα μπο­ρούσα να το πω καλύ­τερα. Βγαί­νουμε από το σπίτι, ερχό­μα­στε σε επαφή με τη φύση, θέτουμε τις αισθή­σεις μας σε λει­τουρ­γία και αμέσως δημιουρ­γούμε βιώματα κι αυτά μετα­τρέ­πο­νται σε ανα­μνή­σεις, τις οποίες ανα­ζη­τούμε, και όσο μεγα­λώ­νουμε προ­σπα­θούμε με πράξεις να τις ανα­κτή­σουμε, μήπως και ξανα­γί­νουμε νέοι.

Ένας κύκλος.

Είπαμε, οι Έλληνες αγαπάμε να τα λέμε… φιλο­σο­φικά.

Ποια ήταν τα σημα­ντι­κό­τερα συμπε­ρά­σματα που προ­έ­κυ­ψαν από τη μέχρι τώρα επι­στη­μο­νική δουλειά της «για τη φύση» και τι δεί­χνουν για την επόμενη δεκα­ε­τία;

Το πιο σημα­ντικό συμπέ­ρα­σμα απορ­ρέει από τη δια­πί­στωση ότι η Ρόδος και γενικά τα νησιά μας, όμως ειδικά η Ρόδος όσο πλούσια βιο­ποι­κι­λό­τητα δια­θέ­τει, αντι­στοί­χως τόσο είναι επι­στη­μο­νικά υπο­με­λε­τη­μένη. Δεν έχει γίνει, ποτέ στο παρελ­θόν, επι­στη­μο­νική έρευνα για τη χλωρίδα και την πανίδα του τόπου μας. Ακόμα και για τα είδη που δηλώ­νουν έντονα την παρου­σία τους στον τόπο μας έχουμε, ξανα­χρη­σι­μο­ποιώ την έκφραση, «μαύρα μεσά­νυ­χτα». Ας πούμε το ελάφι, για το οποίο μιλά όλος ο κόσμος. Σήμερα, δεν γνω­ρί­ζουμε απο­λύ­τως τίποτα για τη ζωή του. Κάποια στιγμή μια ερευ­νή­τρια είχε κάνει διδα­κτο­ρική δια­τριβή και συγκέ­ντρωσε χρήσιμα δεδο­μένα, αργό­τερα έγιναν άλλες δύο μελέτες και αυτό είναι. Δηλαδή, σπο­ρα­δι­κές προ­σπά­θειες, έχοντας μεταξύ τους μεγάλες χρο­νι­κές απο­κλί­σεις, με χαμένες τις χρο­νο­σει­ρές, χωρίς μακρο­πρό­θε­σμη στό­χευση, και μιλάμε για το ελάφι κι όχι για κάποιο άλλο είδος, του οποίου την ύπαρξη οσμι­ζό­μα­στε ή παντε­λώς αγνο­ούμε.

Φαντά­ζο­μαι, το ίδιο ισχύει για όλα τα είδη.

Προ­φα­νώς! Βρι­σκό­μα­στε στο σταυ­ρο­δρόμι μεταξύ ανα­το­λής και δύσης, έχουμε ασύλ­λη­πτα είδη χλω­ρί­δας και πανίδας, είδη που εντο­πί­ζο­νται στην ανατολή κι όχι στη δύση, που εντο­πί­ζο­νται στη δύση κι όχι στην ανατολή. Κι όμως μας λείπει η επι­στη­μο­νική έρευνα, όπως μας λείπει και ο ελεγ­κτι­κός μηχα­νι­σμός που θα παρα­κο­λου­θεί το παρα­γό­μενο έργο αυτής της επι­στη­μο­νι­κής έρευνας. Έγινε η έρευνα; Δεν έγινε; Επι­και­ρο­ποι­ή­θηκε; Είχαμε μια μεγάλη φωτιά το 2023, κάηκαν 200.000 στρέμ­ματα καλ­λιερ­γειών και δάσους, ποιες οι επι­πτώ­σεις της; Όλα αυτά θα βοη­θή­σουν στην αλλήλων κατα­νό­ηση και στην αρμο­νική συμ­βί­ωση των ανθρώ­πων με τα είδη του περι­βάλ­λο­ντός του. Επι­πρό­σθετα, θα δημιουρ­γη­θούν θέσεις εργα­σίας επι­στη­μό­νων, που σήμερα λείπουν από τον τόπο μας.

Ποια θα μπο­ρούσε να είναι η απά­ντηση σε όλα αυτά;

Μια καλή απά­ντηση ήρθε από την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου η οποία σε εθνικό επίπεδο πρω­το­πο­ρεί στα περι­βαλ­λο­ντικά θέματα. Μαζί της θεμε­λιώ­νουμε την εκκί­νηση ενός κύκλου δρα­στη­ριο­τή­των που αφορούν στο φυσικό περι­βάλ­λον του τόπου μας, την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα και την κοι­νω­νία των πολιτών. Μια πρώτη ανα­κοί­νωση έκανε ο ίδιος ο περι­φε­ρειάρ­χης Γιώργος Χατζη­μάρ­κος στη διάρ­κεια του TCC Forum. Το πλήρες περιε­χό­μενο της συνερ­γα­σίας μας θα ανα­κοι­νω­θεί σύντομα και περι­λαμ­βά­νει εξαι­ρε­τικά στο­χευ­μέ­νες δρα­στη­ριό­τη­τες στο επί­κε­ντρο των οποίων βρί­σκε­ται η επι­στη­μο­νική κατα­γραφή, η ανθε­κτι­κό­τητα και η κοι­νω­νία των πολιτών.

Σε όλα αυτά, ποιος είναι ο ρόλος των επι­χει­ρή­σεων του­ρι­σμού, έχουν αρχίσει να προ­σαρ­μό­ζο­νται στις νέες περι­βαλ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις; Πόσο εύκολο είναι αυτό στην πράξη και τι χρειά­ζε­ται για να γίνει σταθερό πλαίσιο λει­τουρ­γίας;

Σχεδόν όλες οι επι­χει­ρή­σεις θέλουν να αγκα­λιά­σουν τις εξε­λί­ξεις της τεχνο­λο­γίας και να προ­σαρ­μο­στούν στις περι­βαλ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Για παρά­δειγμα, όλοι οι ξενο­δό­χοι θα ήθελαν να αγο­ρά­σουν ένα press container ώστε να οδη­γη­θούν σε ογκο­με­τρική μείωση συσκευα­σιών και ξηρών απο­βλή­των τους. Όμως οι τιμές του ξεκι­νούν από 30.000 ευρώ και επι­πλέον απαι­τούν προ­σω­πικό και τρο­πο­ποί­ηση των δια­δι­κα­σιών δια­χεί­ρι­σης των απο­βλή­των μέσα στη μονάδα. Θέλω να πω ότι αυτού του είδους οι αλλαγές έχουν υψηλό κόστος, απαι­τούν πολυετή περίοδο από­σβε­σης και όλο αυτό πρέπει να συμβεί μέσα σ’ ένα καθε­στώς φορο­λο­γι­κής – οικο­νο­μι­κής ασφυ­ξίας. Ειδικά, οι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις επι­βα­ρύ­νο­νται με σειρά φόρων και τελών, η είσπραξη των οποίων δεν μένει ποτέ στον τόπο μας. Άρα, αν θέλουμε να κάνουμε την ανα­τροπή της προ­σαρ­μο­γής των επι­χει­ρή­σεων και των νοι­κο­κυ­ριών, χρεια­ζό­μα­στε γεν­ναίες απο­φά­σεις σε κυβερ­νη­τικό επίπεδο. Δεν μπορεί να μιλάμε για προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική κρίση και την ίδια στιγμή οι επι­χει­ρή­σεις και τα νοι­κο­κυ­ριά να μην μπορούν να σηκώ­σουν κεφάλι.

Όμως, την ίδια στιγμή οι επι­χει­ρή­σεις αυτές βρί­σκο­νται στο πλευρό της οργά­νω­σης «για τη φύση».

Από την αρχή! Είμαστε εξαι­ρε­τικά τυχεροί, καθώς οι επι­χει­ρή­σεις ασπά­στη­καν το πλάνο που τους προ­τεί­ναμε. Από την αρχή θέταμε μικρούς στόχους και μόλις τους επι­τυγ­χά­ναμε, θέταμε και­νού­ριους και πάει λέγο­ντας. Τα ξενο­δο­χεία, τα του­ρι­στικά γραφεία, οι λοιπές επι­χει­ρή­σεις, όλες στον τόπο μας απαρ­τί­ζο­νται από πρόσωπα με ευαι­σθη­σίες, αρκετά δια­θέ­τουν στελέχη με ασύλ­λη­πτες περ­γα­μη­νές, όλα δια­θέ­τουν προ­σω­πικό πρόθυμο να συλ­λει­τουρ­γή­σει εθε­λο­ντικά, κοντά μας. Χάριν αυτών, των επι­χει­ρή­σεων και του προ­σω­πι­κού, αλλά και της κοι­νω­νίας συνο­λικά, μπο­ρέ­σαμε να φτά­σουμε στη σημε­ρινή μας θέση, δηλαδή να μπο­ρούμε να στε­κό­μα­στε ως μια οργά­νωση με συγκε­κρι­μένο σχέδιο δράσης για το περι­βάλ­λον και τη δυνα­τό­τητα να το υλο­ποι­ή­σει.

Πέρα από τα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα, ποια είναι η εικόνα της τοπικής κοι­νω­νίας; Υπάρχει διάθεση συμ­με­το­χής σε αυτή τη μετά­βαση προς πιο βιώ­σι­μες πρα­κτι­κές;

Αυτή Μαίρη είναι μια δύσκολη ερώτηση, διότι είμαστε πολλοί και όλοι έχουμε δια­φο­ρε­τι­κές συνή­θειες. Δεν θα ήθελα να μιλήσω με γενι­κό­τη­τες, εκτός από την παρα­δοχή ότι οι Ροδίτες, οι Ροδί­τισ­σες, οι Δωδε­κα­νή­σιοι γενικά είμαστε άνθρω­ποι που γνω­ρί­ζουμε καλά το τι σημαί­νει δουλειά. Στη διάρ­κεια της σεζόν δου­λεύ­ουμε σκληρά και καλύ­πτουμε σε εργα­το­ώ­ρες έναν ολό­κληρο χρόνο. Το καλο­καίρι χρεια­ζό­μα­στε κανόνες, δια­δι­κα­σίες και εξο­πλι­σμό για να μπο­ρούμε να λει­τουρ­γούμε βιώσιμα. Οι θερινοί ρυθμοί εργα­σίας είναι τόσο εξο­ντω­τι­κοί, ώστε τα πρόσωπα θα πρέπει να είναι εξαι­ρε­τικά ευαι­σθη­το­ποι­η­μένα για να αυτο­πει­θαρ­χή­σουν σε βιώ­σι­μες πρα­κτι­κές. Μη ξεχνάτε ότι το κράτος μας ακόμα τώρα προ­σπα­θεί να δημιουρ­γή­σει μηχα­νι­σμούς περι­βαλ­λο­ντι­κής βιω­σι­μό­τη­τας. Στην περίοδο του χειμώνα, ως κοι­νω­νία μετα­μορ­φω­νό­μα­στε. Αυτό φαί­νε­ται από τη συμ­με­τοχή των πολιτών σε δρα­στη­ριό­τη­τες. Ολό­κληρη η κοι­νω­νία των νησιών μας θέλει να βοη­θή­σει εθε­λο­ντικά και, κυρίως, είναι πρόθυμη να ακο­λου­θή­σει τις οδηγίες των επι­στη­μό­νων και αυτό είναι το πιο ουσια­στικό.

Πώς φαντά­ζε­σαι τη συνέ­χεια μετά το TCC Forum; Θα υπάρχει ένας μόνιμος μηχα­νι­σμός συνερ­γα­σίας ή μια επόμενη κοινή δράση;

Το συνέ­δριο «Του­ρι­σμός στα χρόνια της Κλι­μα­τι­κής Κρίσης» ή «Tourism in Climate Crisis Forum» το θελή­σαμε να έρθει ως ένα επι­στέ­γα­σμα της μέχρι σήμερα δουλειά μας στην οργά­νωση «για τη φύση» και συνάμα να απο­τε­λέ­σει την αφε­τη­ρία για επι­στη­μο­νική συζή­τηση. Στο TCC Forum συνυ­πήρξε η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα, η διοί­κηση, η επι­χει­ρη­μα­τική κοι­νό­τητα και η κοι­νω­νία των πολιτών. Στην πράξη, οι πυλώνες αυτοί απο­τε­λούν το ζητού­μενο της οργά­νω­σής μας και είναι οι ίδιοι στους οποίους θα στη­ρι­χθεί το Αύριο της κοι­νω­νίας των ανθρώ­πων. Με αυτό ως δεδο­μένο, ήδη έχουμε σχε­διά­σει τις δράσεις μας για την επόμενη τριετία και γι’ αυτήν δου­λεύ­ουμε.