Γιάννης Στριμπής: «Η Ελλάδα οφείλει να παραμείνει στην πλευρά της καλής πίστης»

Η συ­ζή­τη­ση γύρω από τις θα­λάσ­σιες ζώνες, την ενέρ­γεια και τις γε­ω­πο­λι­τι­κές ισορ­ρο­πί­ες στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο πα­ρα­μέ­νει πιο επί­και­ρη από ποτέ. Από τη «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» της Τουρ­κί­ας μέχρι το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο και τις μελ­λο­ντι­κές προ­ο­πτι­κές για την αξιο­ποί­η­ση Ανα­νε­ώ­σι­μων Πηγών Ενέρ­γειας, η Ελ­λά­δα κα­λεί­ται να δια­χει­ρι­στεί ένα πε­ρί­πλο­κο και δυ­να­μι­κό πε­ρι­βάλ­λον.

Ο διε­θνο­λό­γος κ. Στρι­μπής, με πο­λύ­χρο­νη εμπει­ρία στα θέ­μα­τα δι­καί­ου της θά­λασ­σας, μιλά για τις στρα­τη­γι­κές της Άγκυ­ρας, την αμ­φι­λε­γό­με­νη στάση της Λι­βύ­ης, τον ρόλο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης και σκια­γρα­φεί το «καλό σε­νά­ριο» για τη χώρα μας τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες.

O κ. Στρι­μπής είναι ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής Διε­θνών Θε­σμών στο Τμήμα Με­σο­γεια­κών Σπου­δών του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου. Πτυ­χιού­χος Τμή­μα­τος Νο­μι­κής ΕΚΠΑ, κά­το­χος με­τα­πτυ­χια­κού με εξει­δί­κευ­ση στο διε­θνές δί­καιο, με­τα­πτυ­χια­κού με εξει­δί­κευ­ση στο δί­καιο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης και δι­δά­κτο­ρας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Paris I – Panthéon-Sorbonne. Ερευ­νη­τής του Γρα­φεί­ου Διε­θνών και Συ­νταγ­μα­τι­κών Θε­σμών της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών (2003-2009). Χρη­μά­τι­σε νο­μι­κός σύμ­βου­λος του Ορ­γα­νι­σμού Οι­κο­νο­μι­κής Συ­νερ­γα­σί­ας Ευ­ξεί­νου Πό­ντου (Κων­στα­ντι­νού­πο­λη, 1999-2009) και του Ορ­γα­νι­σμού για την Ασφά­λεια και τη Συ­νερ­γα­σία στην Ευ­ρώ­πη (ΟΑΣΕ· Βιέν­νη, 2009-2016).

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Κύριε Στρι­μπή, η Τουρ­κία επα­να­φέ­ρει συ­νε­χώς το δόγμα της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας». Πρό­κει­ται για ένα αφή­γη­μα εσω­τε­ρι­κής κα­τα­νά­λω­σης ή για ερ­γα­λείο αμ­φι­σβή­τη­σης που μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει τε­τε­λε­σμέ­να στο Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο;

Η θε­ω­ρία της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας», κυρία Πα­μπρή, όπως έχει δια­τυ­πω­θεί και ανα­κοι­νω­θεί διε­θνώς, μέσω της σχε­τι­κής υπη­ρε­σί­ας του ΟΗΕ απο­τε­λεί τη συ­στη­μα­τι­κή ανα­κε­φα­λαί­ω­ση τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων στο Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Σχε­τι­κά θα πρέ­πει να ση­μειώ­σο­με ότι η Τουρ­κία, ιδιαί­τε­ρα υπό την μα­κρό­χρο­νη ηγε­σία του κ. Ερ­ντο­γάν, εν­νο­εί αυτά που λέει. Υπάρ­χει συ­νέ­πεια με­τα­ξύ λόγων και πρά­ξε­ων στο διε­θνές επί­πε­δο.

Πολ­λοί έχουν δια­πι­στώ­σει ότι η Τουρ­κία «προει­δο­ποιεί» για τις επερ­χό­με­νες ενέρ­γειές της στις σχέ­σεις της με άλλες χώρες.] Συ­νε­πώς, πέρα από το εσω­τε­ρι­κό ακρο­α­τή­ριό της, η τουρ­κι­κή κυ­βέρ­νη­ση με «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» απευ­θύ­νε­ται σαφώς και προς τον κόσμο, την άμεση γει­το­νία της (όμορα κράτη) και ευ­ρύ­τε­ρα.

Πρό­κει­ται για μία στρα­τη­γι­κή πα­γκό­σμιας διά­χυ­σης των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων και, δια της επα­να­λή­ψε­ως, μία στρα­τη­γι­κή κα­νο­νι­κο­ποί­η­σης και επο­μέ­νως «νο­μι­μο­ποί­η­σης» ακραί­ων, στην ουσία τους, και αντί­θε­των προς το διε­θνές δί­καιο αξιώ­σε­ων.

Αυτός ο στό­χος φαί­νε­ται και από την επί­κλη­ση του διε­θνούς δι­καί­ου υπέρ των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων, επί­κλη­ση ψευ­δε­πί­γρα­φη, καθώς δεν βα­σί­ζε­ται στους κα­νό­νες της διε­θνούς έν­νο­μης τάξης, αλλά χρη­σι­μο­ποιεί απο­σπα­σμα­τι­κά άσχε­τες με τις διεκ­δι­κή­σεις δια­τά­ξεις και με­μο­νω­μέ­να τμή­μα­τα απο­φά­σε­ων διε­θνών δι­καιο­δο­τι­κών ορ­γά­νων, έξω από το πλαί­σιο στο οποίο ανή­κουν.

Υπό το ανω­τέ­ρω πρί­σμα, η «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» έχει τον χα­ρα­κτή­ρα αμ­φι­σβή­τη­σης των δι­καιω­μά­των των πα­ρα­κτί­ων γει­το­νι­κών κρα­τών της Τουρ­κί­ας, και κυ­ρί­ως της Κύ­πρου και της Ελ­λά­δας. ]Και ως προς μεν την Κύπρο, η αμ­φι­σβή­τη­ση αυτή έρ­χε­ται εκ των υστέ­ρων, αφού η Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία είχε προη­γη­θεί κα­το­χυ­ρώ­νο­ντας τα δι­καιώ­μα­τά της σε θα­λάσ­σιες ζώνες και διε­θνώς, με συμ­φω­νί­ες οριο­θέ­τη­σης (Αί­γυ­πτο, Ισ­ρα­ήλ, Λί­βα­νος).

Ως προς την Ελ­λά­δα, η δη­μο­σιο­ποί­η­ση των διεκ­δι­κή­σε­ων της «Γα­λά­ζιας πα­τρί­δας» ενήρ­γη­σε αφυ­πνι­στι­κά, καθώς οδή­γη­σε στη συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης με την Αί­γυ­πτο και πιο πρό­σφα­τα στην ανα­κοί­νω­ση του θα­λάσ­σιου χω­ρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού και την προ­κή­ρυ­ξη για τη χο­ρή­γη­ση αδειών για έρευ­να και εκ­με­τάλ­λευ­ση υδρο­γο­ναν­θρά­κων νότια της Κρή­της. Οι ενέρ­γειες αυτές εμπο­δί­ζουν εν τοις πράγ­μα­σι τη δη­μιουρ­γία νο­μι­κών τε­τε­λε­σμέ­νων από τη «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα».

• Με αφε­τη­ρία το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο -που εξα­κο­λου­θεί να «πλα­νά­ται» πάνω από τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις- η Λιβύη εμ­φα­νί­ζε­ται να προ­βάλ­λει δικές της αξιώ­σεις, με πιο πρό­σφα­το το σχέ­διο για ηλε­κτρι­κή δια­σύν­δε­ση προς την Ευ­ρώ­πη. Βλέ­πε­τε Τρί­πο­λη και Βεγ­γά­ζη να λει­τουρ­γούν ως «κλει­δί» ή ως δί­αυ­λος για την τουρ­κι­κή στρα­τη­γι­κή;

Ας ξε­κι­νή­σου­με από το γε­γο­νός ότι από το 2011 και εξής το κρά­τος της Λι­βύ­ης είναι δι­η­ρη­μέ­νο, σε επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες εμ­φύ­λιες συρ­ρά­ξεις, με «κυ­βερ­νή­σεις» που στε­ρού­νται εσω­τε­ρι­κής και διε­θνούς νο­μι­μο­ποί­η­σης και απο­τε­λε­σμα­τι­κού ελέγ­χου στον λαό και στο έδα­φος του κρά­τους. Αφή­νο­ντας κατά μέρος το κε­φα­λαιώ­δες θέμα της νο­μι­μο­ποί­η­σης, ο απο­τε­λε­σμα­τι­κός έλεγ­χος επί του εδά­φους και του λαού απο­τε­λεί θε­με­λιώ­δη απαί­τη­ση κατά το διε­θνές δί­καιο για την εκ­προ­σώ­πη­ση ενός κρά­τους από μία κυ­βέρ­νη­ση.

Στο ση­μείο αυτό, καμία από τις αντι­μα­χό­με­νες πλευ­ρές και οι «κυ­βερ­νή­σεις» τους δεν πλη­ροί τα κρι­τή­ρια για να εκ­προ­σω­πεί το κρά­τος της Λι­βύ­ης.

Για τον λόγο αυτό, τρίτα κράτη δια­λέ­γο­νται σε θέ­μα­τα σχε­τι­κά με τη Λιβύη με όλες τις de facto αρχές που έχουν με­ρι­κό έλεγ­χο τμη­μά­των της χώρας, με κυ­ριό­τε­ρες της αρχές στην Τρί­πο­λη και στη Βεγ­γά­ζη-Το­μπρούκ.

Η τουρ­κι­κή διείσ­δυ­ση στη δυ­τι­κή Λιβύη είναι αδιαμ­φι­σβή­τη­το γε­γο­νός.

Η ίδια η ύπαρ­ξη των αρχών της Τρί­πο­λης οφεί­λε­ται στην ενερ­γό υπο­στή­ρι­ξή τους από την Τουρ­κία κατά τον τρίτο λι­βυ­κό εμ­φύ­λιο πό­λε­μο (Απρ. 2019-Οκτ. 2020).

Συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά, η τουρ­κι­κή θέση ότι τα νησιά δεν έχουν δι­καί­ω­μα σε υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ ευ­νο­εί και τη Λιβύη, ένα­ντι της Ελ­λά­δος και της Μάλ­τας.

Αντι­θέ­τως ένα­ντι της Ιτα­λί­ας, η Λιβύη, με την πρό­σφα­τη δη­μο­σιο­ποί­η­ση των εξω­τε­ρι­κών ορίων της υφα­λο­κρη­πί­δας της στον ΟΗΕ, Ιού­λιος 2025, ανα­γνω­ρί­ζει τόσο το δι­καί­ω­μα όσο και την πλήρη επή­ρεια της Σι­κε­λί­ας στην οριο­θέ­τη­ση.

Αυτό το τε­λευ­ταίο στοι­χείο, μαζί με τις πλη­ρο­φο­ρί­ες ότι στις δια­κο­πεί­σες το 2011 δια­πραγ­μα­τεύ­σεις Ελ­λά­δος-Λι­βύ­ης για την οριο­θέ­τη­ση θα­λασ­σί­ων ζωνών, υπήρ­χε συ­ζή­τη­ση για την επή­ρεια της Κρή­της, μπο­ρεί να αφή­νουν πε­ρι­θώ­ριο στη δι­πλω­μα­τία. Πα­ρα­μέ­νουν ωστό­σο δύο βα­σι­κά ερω­τή­μα­τα.

Με «ποια» Λιβύη γί­νο­νται οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις; Και, σπου­δαιό­τε­ρο, ποια θα είναι η θέση στη δια­πραγ­μά­τευ­ση της ελ­λη­νο-αι­γυ­πτια­κής διε­θνούς συμ­φω­νί­ας οριο­θέ­τη­σης και του μνη­μο­νί­ου Τουρ­κί­ας-de facto “κυ­βέρ­νη­σης” Τρί­πο­λης, που μο­λο­νό­τι δεν απο­τε­λεί διε­θνή συμ­φω­νία καθώς ο δεύ­τε­ρος συμ­βαλ­λό­με­νος δεν έχει απο­τε­λε­σμα­τι­κό έλεγ­χο του κρά­τους που δια­τεί­νε­ται ότι εκ­προ­σω­πεί, βρί­σκε­ται πάνω στο τρα­πέ­ζι. • Μπο­ρεί η Ελ­λά­δα να αξιο­ποι­ή­σει το διε­θνές δί­καιο και να κα­το­χυ­ρώ­σει «θα­λάσ­σιους χώ­ρους ανά­πτυ­ξης» για έργα ΑΠΕ, πέρα από την κλα­σι­κή συ­ζή­τη­ση για ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πί­δα;

Το διε­θνές δί­καιο πα­ρέ­χει στην Ελ­λά­δα ισχυ­ρά μέσα για την άσκη­ση κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των στις θα­λάσ­σιες ζώνες που προ­βλέ­πο­νται. Ει­δι­κά στις ζώνες με οι­κο­νο­μι­κό πε­ριε­χό­με­νο, δη­λα­δή την υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ.

Η έρευ­να και εκ­με­τάλ­λευ­ση των οι­κο­νο­μι­κών δυ­να­το­τή­των αυτών των ζωνών πε­ρι­λαμ­βά­νει πέραν πάσης αμ­φι­βο­λί­ας και την ανά­πτυ­ξη ΑΠΕ (λ.χ. πλωτά φω­το­βολ­ταϊ­κά, ανε­μο­γεν­νή­τριες στη θά­λασ­σα, κυ­μα­τι­κή ενέρ­γεια, κλπ). Κατ’ αρχάς το διε­θνές δί­καιο εγ­γυά­ται το δι­καί­ω­μα των νη­σιών σε θα­λάσ­σιες ζώνες με τους ίδιους όρους των ηπει­ρω­τι­κών εδα­φών. Κα­ταρ­ρί­πτε­ται με αυτόν τον τρόπο η τουρ­κι­κή φα­ντα­σί­ω­ση ότι τα νησιά δεν έχουν δι­καί­ω­μα σε υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ (και η σκό­πι­μη, αλλά πα­ρά­νο­μη, εξί­σω­ση του δι­καιώ­μα­τος με την επή­ρεια).

Στη συ­νέ­χεια, τόσο η διε­θνής πρα­κτι­κή όσο και η διε­θνής νο­μο­λο­γία κα­το­χυ­ρώ­νουν τη μέ­θο­δο της μέσης γραμ­μής ως αφε­τη­ρία κάθε οριο­θέ­τη­σης θα­λασ­σί­ων ζωνών (συμ­βα­τι­κής και δι­καιο­δο­τι­κής), η οποία τε­λι­κώς μπο­ρεί να πα­ρα­μεί­νει ή να τρο­πο­ποι­η­θεί προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί δί­καιο απο­τέ­λε­σμα.

Όσο εκ­κρε­μεί η ορι­στι­κή οριο­θέ­τη­ση, η προ­σω­ρι­νή εφαρ­μο­γή της μέσης γραμ­μής απο­τε­λεί κα­λό­πι­στη άσκη­ση δι­καιώ­μα­τος, που δεν αντι­τί­θε­ται στη διε­θνή νο­μι­μό­τη­τα. Επί­σης, το διε­θνές δί­καιο δεν πα­ρέ­χει κά­λυ­ψη στη θέση ότι σε μη-οριο­θε­τη­μέ­νες πε­ριο­χές της υφα­λο­κρη­πί­δας, δεν επι­τρέ­πε­ται καμία δρα­στη­ριό­τη­τα του πα­ρα­κτί­ου κρά­τους. Γί­νε­ται διά­κρι­ση με­τα­ξύ δρα­στη­ριο­τή­των που έχουν ή όχι μό­νι­μα απο­τε­λέ­σμα­τα.

Οι πρώ­τες σαφώς δεν απα­γο­ρεύ­ο­νται σε τμή­μα­τα της υφα­λο­κρη­πί­δας που το πα­ρά­κτιο κρά­τος θε­ω­ρεί κα­λό­πι­στα δικά του με βάση τη μέση γραμ­μή. Η πρό­σφα­τη προ­κή­ρυ­ξη για τη χο­ρή­γη­ση αδειών έρευ­νας νο­τί­ως της Κρή­της πι­στο­ποιεί του λόγου το αλη­θές.

• Η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση δη­λώ­νει κατά και­ρούς την αλ­λη­λεγ­γύη της, αλλά στην πράξη φαί­νε­ται δι­στα­κτι­κή. Πόσο μπο­ρού­με να πε­ρι­μέ­νου­με ότι θα εμπλα­κεί ου­σια­στι­κά;

Η συμ­με­το­χή της Ελ­λά­δος κα Πα­μπρή στο εγ­χεί­ρη­μα της ευ­ρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης (ΕΟΚ, ΕΕ) απο­σκο­πού­σε εξ αρχής και στην εγ­γύ­η­ση ασφά­λειας της χώρας ένα­ντι εξω­τε­ρι­κού κιν­δύ­νου, κατά δή­λω­ση του πρω­τερ­γά­τη της έντα­ξης Κ. Κα­ρα­μαν­λή.

Η επι­δί­ω­ξη αυτή δεν έχει αλ­λά­ξει και δια­χρο­νι­κά η Ελ­λά­δα προσ­δο­κά από τους εταί­ρους της στην ΕΕ υπο­στή­ρι­ξη ένα­ντι άτο­πων διεκ­δι­κή­σε­ων και ανα­θε­ω­ρη­τι­κών αξιώ­σε­ων ει­δι­κά της Τουρ­κί­ας. Δια­χρο­νι­κά πάλι θα μπο­ρού­σα­με να πούμε ότι η υπο­στή­ρι­ξη αυτή δεν είναι ενιαία αλλά κυ­μαί­νε­ται ανά­λο­γα με τα εθνι­κά συμ­φέ­ρο­ντα κάθε κρά­τους μέ­λους της ΕΕ.

Τούτο οφεί­λε­ται και στο γε­γο­νός ότι η λε­γό­με­νη ΚΕΠΠΑ (Κοινή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή και πο­λι­τι­κή άμυ­νας) εξα­κο­λου­θεί και μετά τη συν­θή­κη της Λι­σα­βώ­νας να βρί­σκε­ται σε εμ­βρυ­ϊ­κό στά­διο.

Οι γε­ω­πο­λι­τι­κές ανα­κα­τα­τά­ξεις δε των τε­λευ­ταί­ων ετών στις δύο πλευ­ρές του Ατλα­ντι­κού καθώς και στον Ινδο-Ει­ρη­νι­κό, έχουν οδη­γή­σει σε μία εμ­φα­νή πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­ση της ΚΕΠΠΑ και την εμ­φά­νι­ση ποι­κί­λων εξω­θε­σμι­κών «συμ­μα­χιών των προ­θύ­μων», είτε αυτές αφο­ρούν στην Ου­κρα­νία είτε στη Μέση Ανα­το­λή, είτε σε άλλες διε­θνείς κρί­σεις. Η εξέ­λι­ξη αυτή, μαζί με το προ­φα­νές έλ­λει­μα ηγε­σί­ας στην ΕΕ και την αυ­ξα­νό­με­νη από­δο­ση ση­μα­σί­ας στην Τουρ­κία για την άμυνα της Ευ­ρώ­πης, δεν επι­τρέ­πουν βρα­χυ­πρό­θε­σμα ιδιαί­τε­ρη αι­σιο­δο­ξία για αλ­λη­λεγ­γύη προς την Ελ­λά­δα στην πράξη, πέρα από κά­ποιες φρα­στι­κές εκ­δη­λώ­σεις υπο­στή­ρι­ξης.

• Κλεί­νο­ντας, αν κοι­τά­ξου­με 10 ή 20 χρό­νια μπρο­στά, ποιο θα ήταν για εσάς το «καλό σε­νά­ριο» για την Ελ­λά­δα στη δια­χεί­ρι­ση των θα­λάσ­σιων ζωνών, της ενέρ­γειας και των τουρ­κο­λι­βυ­κών πιέ­σε­ων;

Το βέλ­τι­στο σε­νά­ριο πα­ρα­μέ­νει η ευό­δω­ση των προ­σπα­θειών των εκ­κρε­μών θα­λασ­σί­ων οριο­θε­τή­σε­ων με όλα τα κράτη με τα οποία η Ελ­λά­δα έχει αντι­κεί­με­νες ή πα­ρα­κεί­με­νες ακτές, από την Αλ­βα­νία μέχρι την Κύπρο, Τουρ­κία, Λιβύη, Αί­γυ­πτο, ανα­το­λι­κά του 28ου πα­ραλ­λή­λου. Η Ελ­λά­δα οφεί­λει κα­λό­πι­στα να προ­τεί­νει και να προ­σέρ­χε­ται σε δια­πραγ­μά­τευ­ση, χωρίς βε­βαί­ως να πα­ρα­θε­ω­ρεί τα υφι­στά­με­να εμπό­δια, «αγκά­θια» στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις αυτές, στο πεδίο του δι­καί­ου της θά­λασ­σας αμι­γώς, αλλά και στο γε­νι­κό πλέγ­μα των δι­με­ρών σχέ­σε­ων με κάθε εν­δια­φε­ρό­με­νη χώρα.

Αυτά τα «αγκά­θια» είναι ίσως δύ­σκο­λο να ξε­ρι­ζω­θούν στο προ­σε­χές διά­στη­μα. Ωφε­λεί ωστό­σο την Ελ­λά­δα να βρί­σκε­ται στην πλευ­ρά αυτών που κα­λό­πι­στα επι­διώ­κουν τη λύση. Βρα­χυ­πρό­θε­σμα, η προ­βο­λή των συν­νό­μων ελ­λη­νι­κών θέ­σε­ων ένα­ντι διεκ­δι­κή­σε­ων που προ­βάλ­λο­νται είναι ανα­γκαία για την απο­τρο­πή τε­τε­λε­σμέ­νων στο νο­μι­κό πεδίο. Απα­ραί­τη­τη είναι επί­σης, κατά την πε­ρί­ο­δο που εκ­κρε­μεί θα­λάσ­σια οριο­θέ­τη­ση, η εφαρ­μο­γή της μέσης γραμ­μής ως έν­δει­ξης καλής πί­στης σύμ­φω­να με τη διε­θνή πρα­κτι­κή, με ενέρ­γειες που αφο­ρούν στην έρευ­να και εκ­με­τάλ­λευ­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας της χώρας καθώς και της ΑΟΖ, όπου αυτή έχει ανα­κη­ρυ­χθεί (Ιόνιο, οριο­θε­τη­μέ­νη πε­ριο­χή με­τα­ξύ 26ου και 28ου πα­ραλ­λή­λου).