Ερευνα: 1,5 δισ. ευρώ το «κρυφό χρέος» της κλιματικής αλλαγής για την Ελλάδα

Πάνω από 1,5 δισ. ευρώ ήταν το οικο­νο­μικό κόστος των πυρ­κα­γιών στην Ελλάδα το 2023, ένα ποσό που αντι­στοι­χεί περίπου στο 40% του κόστους για όλες τις χώρες της Ε.Ε. συνο­λικά. Πρό­κει­ται για ένα σημα­ντικό «κρυφό χρέος» της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και, σύμφωνα με έρευνα που εκπό­νησε το Κέντρο Φιλε­λεύ­θε­ρων Μελετών, για ακόμα ένα στοι­χείο που δείχνει ότι η Ελλάδα δαπανά σημα­ντι­κούς πόρους για τη δασο­πυ­ρό­σβεση χωρίς τα ανάλογα απο­τε­λέ­σματα.

Ta στοι­χεία του Ευρω­παϊ­κού Οργα­νι­σμού Περι­βάλ­λο­ντος δεί­χνουν ότι το 2023 οι πυρ­κα­γιές κόστι­σαν στην Ελλάδα 1,58 δισ. ευρώ, ενώ συνο­λικά στην Ευρω­παϊκή Ένωση κόστι­σαν 3,81 δισ. ευρώ. Στο κόστος υπο­λο­γί­ζο­νται οι ζημιές σε κτίρια, δημό­σιες υπο­δο­μές και καλ­λιέρ­γειες, το κόστος πυρό­σβε­σης, το κόστος απο­κα­τά­στα­σης των ζημιών, οι απο­ζη­μιώ­σεις στους πλη­γέ­ντες αλλά και οι απώ­λειες του φυσικού πλούτου.

«Εχουμε τερά­στιο στόλο πυρό­σβε­σης, αλλά και τον διπλά­σιο να είχαμε πάλι τα απο­τε­λέ­σματα δεν θα ήταν ικα­νο­ποι­η­τικά γιατί οι περισ­σό­τε­ρες δυνά­μεις της Πυρο­σβε­στι­κής που επι­χει­ρούν στο έδαφος έχουν μεγα­λύ­τερη εξει­δί­κευση στις αστικές πυρ­κα­γιές και δεν είναι δασο­πυ­ρο­σβέ­στες», λέει στην «Κ» ο εμπει­ρο­γνώ­μο­νας δημό­σιας διοί­κη­σης και σύμ­βου­λος του ΑΣΕΠ Πανα­γιώ­της Καρ­κα­τσού­λης ο οποίος εκπό­νησε την έρευνα.

Σύμφωνα με την έρευνα του ΚΕΦΙΜ, η Ελλάδα δια­θέ­τει σημα­ντι­κούς ανθρώ­πι­νους και υλικούς πόρους, έχει μεγάλο αριθμό πυρο­σβε­στών και δαπανά πολλά χρήματα αλλά ταυ­τό­χρονα έχει μια από τις χει­ρό­τε­ρες επι­δό­σεις στην Ευρω­παϊκή Ενωση στις καμένες δασικές εκτά­σεις.

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ξεκά­θαρα αυτήν την αντί­φαση. Το 2025 κάηκε το 0,35% της συνο­λι­κής έκτασης της Ελλάδας, ένα ποσοστό που την έφερε στην πέμπτη χει­ρό­τερη θέση στην Ευρω­παϊκή Ενωση.

Οι 10 χώρες με τα περισ­σό­τερα καμένα εδάφη ως ποσοστό της συνο­λι­κής έκτασης(2025)

Αν συνυ­πο­λο­γι­στεί το 0,38% της έκτασης που και­γό­ταν κατά μέσο όρο κάθε χρόνο την περίοδο 2006-2024, τότε η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται στη δεύτερη χει­ρό­τερη θέση στην Ε.Ε. Οι καμένες εκτά­σεις είναι –ανα­λο­γικά με την έκταση– περισ­σό­τε­ρες μόνο στην Πορ­το­γα­λία.

Οι 10 χώρες με το υψη­λό­τερο μέσο ετήσιο ποσοστό καμένης έκτασης ως % της συνο­λι­κής έκτασης για την περίοδο 2006-2024

Πηγή: EFFIS Estimates for European Union

Η Ελλάδα είναι δεύτερη σε ποσοστό καμένων εκτά­σεων, αλλά είναι δεύτερη και στο ποσοστό δαπανών για πυρο­προ­στα­σία στην Ε.Ε. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της έκθεσης, το 0,7% των συνο­λι­κών δαπανών της χώρας μας κατευ­θύ­νε­ται στην πυρο­προ­στα­σία. Πρό­κει­ται για ένα ποσοστό που είναι χαμη­λό­τερο μόνο από αυτό της Ρου­μα­νίας (0,9%) και πολύ υψη­λό­τερο από τον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. που είναι 0,5%.

Η «ακτι­νο­γρα­φία» των καμένων: 468.000 στρέμ­ματα γης στις φλόγες το 2025

Δαπάνες πυρο­προ­στα­σίας, ως % των συνο­λι­κών δαπανών, 2023

Πηγή: General government expenditure by function (COFOG [gov_10a_exp__custom_17752627, Eurostat.

Ο αριθμός των πυρο­σβε­στών ανά 1.000 κατοί­κους στην Ελλάδα (17,4) είναι ο όγδοος μεγα­λύ­τε­ρος στην Ε.Ε. και το ποσοστό τους στο σύνολο του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού της χώρας έφτασε το 0,41% το 2024. Είναι ένα ποσοστό που φέρνει την Ελλάδα δεύτερη στην Ε.Ε. πίσω από την Κροατία.

Οι 10 χώρες με τους περισ­σό­τε­ρους πυρο­σβέ­στες ανά 1.000 κατοί­κους, 2024

Πηγή: Firefighting in the EU, Eurostat

Οι χώρες με το υψη­λό­τερο ποσοστό απα­σχό­λη­σης πυρο­σβε­στών στο σύνολο του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού, 2024

Το παρά­δοξο, σύμφωνα με την έρευνα, στην περί­πτωση της Ελλάδας είναι ότι, παρά τους σημα­ντι­κούς πόρους που δια­θέ­τει για την αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών –πολ­λα­πλά­σιους σε σχέση με χώρες μεγα­λύ­τε­ρες σε έκταση όπως η Ισπανία–, τα απο­τε­λέ­σματα παρα­μέ­νουν αρνη­τικά. Η κατά­σταση δεν έχει βελ­τιω­θεί ούτε με την αξιο­ποί­ηση των πρό­σθε­των δια­θέ­σι­μων κον­δυ­λίων του Ταμείου Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό, επι­ση­μαί­νε­ται, ότι η Ελλάδα έχει λάβει 837 εκατ. ευρώ για μέτρα που σχε­τί­ζο­νται με τις πυρ­κα­γιές, ενώ η Πορ­το­γα­λία έχει λάβει 615 εκατ. ευρώ και η Ισπανία 221 εκατ. ευρώ.

Κατα­νομή πόρων από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας για μέτρα σχετικά με τις δασικές πυρ­κα­γιές

Πηγή: European Court of Auditors. (2025, June 11). Special report 16/2025: EU funding to tackle forest fires – More preventive measures, but insufficient evidence of results and their long-term sustainability. Publications Office of the European Union.

Στην έρευνα κατα­γρά­φο­νται τρεις βασικές αιτίες για τα απο­γοη­τευ­τικά απο­τε­λέ­σματα.

Η πρώτη είναι το ασαφές θεσμικό πλαίσιο, το οποίο είναι ταυ­τό­χρονα δύσκολο στην εφαρ­μογή του. Επι­πλέον, κρί­σι­μες προ­βλέ­ψεις όπως τα Περι­φε­ρειακά Κέντρα Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας παρα­μέ­νουν ανε­νερ­γές.

Η δεύτερη αιτία είναι η υπο­στε­λέ­χωση των δομών πολι­τι­κής προ­στα­σίας, οι οποίες επι­πλέον στε­λε­χώ­νο­νται από γηρα­σμένο προ­σω­πικό και χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από περιο­ρι­σμένη αξιο­ποί­ηση της τεχνο­λο­γίας.

Τέλος, στην έρευνα επι­ση­μαί­νε­ται ότι η τοπική αυτο­διοί­κηση και τα δίκτυα εθε­λο­ντών δεν δια­θέ­τουν την απα­ραί­τητη απο­κέ­ντρωση, στήριξη και ένταξη στον επι­χει­ρη­σιακό μηχα­νι­σμό.

Αν δεν λυθεί το ζήτημα της πρό­λη­ψης δεν θα λυθούν και τα υπό­λοιπα προ­βλή­ματα

Ο κ. Καρ­κα­τσού­λης εξηγεί στην «Κ» ότι η νομο­θε­σία είναι πλέον επαρκής αλλά ειδικά στο στάδιο της πρό­λη­ψης των φυσικών κατα­στρο­φών, στις οποίες περι­λαμ­βά­νο­νται οι πυρ­κα­γιές, υπάρχει επι­κά­λυψη αρμο­διο­τή­των, αδρα­νο­ποί­ηση φορέων, έλλειμμα στρα­τη­γι­κής και διά­φο­ρες αγκυ­λώ­σεις, οι οποίες, όπως λέει, οφεί­λο­νται στη συντή­ρηση παλιών πελα­τεια­κών συστη­μά­των. «Είναι ένα σύστημα που δεν αξίζει τα χρήματα που δαπα­νώ­νται γι’ αυτό», σημειώ­νει και προ­σθέ­τει ότι «αν δεν λυθεί το ζήτημα της πρό­λη­ψης δεν θα λυθούν και τα υπό­λοιπα προ­βλή­ματα».

«Απε­ντά­χθη­καν από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης»

Οπως επι­ση­μαί­νει, οι περι­φέ­ρειες και οι δήμοι θα έπρεπε να έχουν περισ­σό­τε­ρες αρμο­διό­τη­τες, αλλά τα βήματα που έχουν γίνει προς αυτή την κατεύ­θυνση, όπως η θεσμο­θέ­τηση των Περι­φε­ρεια­κών Κέντρων Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, δεν ολο­κλη­ρώ­θη­καν παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα πήρε κον­δύ­λια από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης. «Οπως απο­κα­λύ­φθηκε, δεν είχαν βρεθεί οι χώροι που θα ήταν εντάξει ιδιο­κτη­σιακά και πολε­ο­δο­μικά για την κατα­σκευή τους. Τελικά, απε­ντά­χθη­καν από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και στη συνέ­χεια μάθαμε ότι θα δημιουρ­γη­θούν με κον­δύ­λια από το Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων», λέει ο κ. Καρ­κα­τσού­λης.

Τι πρέπει να κάνει η Αθήνα για να βγει από την κόκκινη λίστα του Copernicus

«Επειδή δεν τα πάμε καλά στην πρόληψη έχουμε ρίξει το βάρος στην κατα­στολή των πυρ­κα­γιών», τονίζει ο κ. Καρ­κα­τσού­λης και προ­σθέ­τει ότι και το στάδιο της απο­κα­τά­στα­σης των κατα­στρο­φών είναι μια πολύ χρο­νο­βόρα δια­δι­κα­σία, με την εξαί­ρεση της πρώτης αρωγής.

«Η Ελλάδα υστερεί στον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό»

«Η θωρά­κιση από φυσικές κατα­στρο­φές και η απο­τε­λε­σμα­τική τους αντι­με­τώ­πιση όταν αυτές ξεσπούν είναι θεμε­λιώ­δης υπο­χρέ­ωση της πολι­τείας. Στην κατεύ­θυνση αυτή, η Ελλάδα δια­θέ­τει ανθρώ­πινο δυνα­μικό και πόρους, υστερεί όμως σε ό,τι αφορά τον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό, ιδίως σε ό,τι αφορά τη δια­χεί­ριση των δασών και την πρόληψη. Το κόστος των πυρ­κα­γιών, όπως και να το μετρή­σει κανείς, είναι δυσβά­στα­χτο. Μια γενναία θεσμική μεταρ­ρύθ­μιση που θα ενσω­μα­τώ­νει τις απο­δε­δειγ­μένα βέλ­τι­στες διε­θνείς πρα­κτι­κές και θα επι­τρέ­πει τον απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερο συντο­νι­σμό και τη συνερ­γα­σία μεταξύ όλων των επι­πέ­δων των εμπλε­κό­με­νων φορέων, είναι απο­λύ­τως ανα­γκαία», λέει στην «Κ» ο γενικός διευ­θυ­ντής του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπα­πας.

Πηγή: kathimerini.gr