Το casus belli στο παζάρι για τους εξοπλισμούς

Στο τρα­πέ­ζι τί­θε­ται από την Αθήνα η άρση του τουρ­κι­κού casus belli, καθώς μπο­ρεί να συν­δε­θεί με την πι­θα­νό­τη­τα συ­νερ­γα­σί­ας της Αγκυ­ρας με την Ε.Ε. για την Ευ­ρω­παϊ­κή Αμυνα, όπως ανέ­φε­ρε χθες ο Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης. Μά­λι­στα, ο πρω­θυ­πουρ­γός άφησε να εν­νοη­θεί ότι η όποια συμ­φω­νία της Τουρ­κί­ας με την Ε.Ε. θα πρέ­πει να τύχει ομο­φω­νί­ας, αφού εμπί­πτει στον τομέα των εμπο­ρι­κών συ­ναλ­λα­γών, ενώ πρό­σθε­σε πως θα θέσει το ζή­τη­μα και στον Τούρ­κο πρό­ε­δρο Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν.

Το τουρ­κι­κό casus belli στο τρα­πέ­ζι από την Αθήνα

Των Βα­σί­λη Νέδου, Μα­νώ­λη Κω­στί­δη

Η άρση του casus belli μπο­ρεί να συν­δε­θεί με την πι­θα­νό­τη­τα της συ­νερ­γα­σί­ας της Τουρ­κί­ας με την Ε.Ε. για την ευ­ρω­παϊ­κή άμυνα, ανέ­φε­ρε χθες ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης κατά τη συ­νέ­ντευ­ξή του στο ρα­διό­φω­νο του ΣΚΑΪ (στους Β. Χιώτη και Ν. Πα­πα­δό­που­λο), υπο­νο­ώ­ντας μά­λι­στα ότι θα το θέσει και εκ του σύ­νεγ­γυς στη συ­νά­ντη­ση που θα έχει με τον πρό­ε­δρο της Τουρ­κί­ας Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν. Ο κ. Μη­τσο­τά­κης, ο οποί­ος υπο­γράμ­μι­σε ότι έχει ανα­πτύ­ξει μια «καλή επι­κοι­νω­νία» με τον κ. Ερ­ντο­γάν, δεν προσ­διό­ρι­σε ημε­ρο­μη­νία διε­ξα­γω­γής του Ανω­τά­του Συμ­βου­λί­ου Συ­νερ­γα­σί­ας (ΑΣΣ), εμ­φα­νί­στη­κε ωστό­σο πρό­θυ­μος να εξη­γή­σει στον πρό­ε­δρο της Τουρ­κί­ας την κα­τά­στα­ση. Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι οι δύο άν­δρες δεν απο­κλεί­ε­ται να έχουν ένα τετ α τετ και στα τέλη Ιου­νί­ου, όταν θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στη Χάγη η σύ­νο­δος κο­ρυ­φής του NATO.

Τι λέει το κεί­με­νο του Safe για την ευ­ρω­παϊ­κή άμυνα

Συ­γκε­κρι­μέ­να, χθες ο πρω­θυ­πουρ­γός άφησε να εν­νοη­θεί ότι η όποια συμ­φω­νία της Τουρ­κί­ας με την Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση θα πρέ­πει να τύχει ομο­φω­νί­ας, καθώς εμπί­πτει, με την ευ­ρεία έν­νοια, στον τομέα των εμπο­ρι­κών συ­ναλ­λα­γών. Ου­σια­στι­κά ο κ. Μη­τσο­τά­κης πα­ρα­πέ­μπει στις λε­κτι­κές δια­τυ­πώ­σεις που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στο τε­λι­κό κεί­με­νο του υπό έγκρι­ση κα­νο­νι­σμού Safe και η ανά­γνω­σή τους πα­ρα­πέ­μπει στο άρθρο 212 της συν­θή­κης λει­τουρ­γί­ας της Ε.Ε. (ΣΛΕΕ) περί ομο­φω­νί­ας στη λήψη αυτών των απο­φά­σε­ων.

Ο πρω­θυ­πουρ­γός άφησε να εν­νοη­θεί ότι η όποια συμ­φω­νία της Τουρ­κί­ας με την Ε.Ε. για τα χρη­μα­το­δο­τι­κά ερ­γα­λεία της ευ­ρω­παϊ­κής άμυ­νας θα πρέ­πει να τύχει ομο­φω­νί­ας.

«Υπάρ­χει και μια πρό­βλε­ψη», ανέ­φε­ρε ο κ. Μη­τσο­τά­κης, «η οποία δεν έχει ανα­δει­χθεί επαρ­κώς, ότι για να μπο­ρέ­σει η Ε.Ε. να συ­νά­ψει οποια­δή­πο­τε συμ­φω­νία με τρίτο κρά­τος-μέλος, υπο­ψή­φιο εν προ­κει­μέ­νω, απαι­τεί­ται η σύμ­φω­νη γνώμη όλων των κρα­τών-μελών». Ο κ. Μη­τσο­τά­κης ση­μεί­ω­σε πως «είναι σαφές ότι αν η Τουρ­κία επι­θυ­μεί να μπει στα χρη­μα­το­δο­τι­κά ερ­γα­λεία της ευ­ρω­παϊ­κής άμυ­νας, θα πρέ­πει να λη­φθούν υπόψη και οι δι­καιο­λο­γη­μέ­νοι προ­βλη­μα­τι­σμοί και της Ελ­λά­δας και της Κύ­πρου». Και ση­μεί­ω­σε τα εξής: «Για να γίνω πιο συ­γκε­κρι­μέ­νος και πιο σαφής: είναι 30 χρό­νια από τότε που η τουρ­κι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση ψή­φι­σε το πε­ρι­βό­η­το casus belli. Νο­μί­ζω ότι, 30 χρό­νια μετά, έχει έρθει η ώρα να ζη­τή­σου­με ευ­θέ­ως από τους Τούρ­κους φί­λους μας να το βγά­λουν από το τρα­πέ­ζι». Ο πρω­θυ­πουρ­γός είπε, χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, ότι «δεν γί­νε­ται από τη μια να διεκ­δι­κείς να μπεις σε ευ­ρω­παϊ­κά χρη­μα­το­δο­τι­κά ερ­γα­λεία και από την άλλη να εξα­κο­λου­θεί να υπάρ­χει μια από­φα­ση η οποία απει­λεί, ου­σια­στι­κά, μια ευ­ρω­παϊ­κή χώρα με πό­λε­μο, αν κάνει κάτι το οποίο έχει νό­μι­μο δι­καί­ω­μα να κάνει».

«Πα­ρά­θυ­ρο» για συμ­με­το­χή της Τουρ­κί­ας στην άμυνα της Ε.Ε.

Προ­ϊ­όν συμ­βι­βα­σμού

Οι δη­λώ­σεις του κ. Μη­τσο­τά­κη κα­τα­γρά­φο­νται λίγες ημέ­ρες πριν από το Συμ­βού­λιο Γε­νι­κών Υπο­θέ­σε­ων (ΣΓΥ) της 27ης Μαΐου, που θα επι­κυ­ρώ­σει τον κα­νο­νι­σμό Safe, όπως αυτός συμ­φω­νή­θη­κε στο τε­λευ­ταίο συμ­βού­λιο των μό­νι­μων αντι­προ­σώ­πων (Coreper). Στο κεί­με­νο που υιο­θε­τή­θη­κε κα­τα­γρά­φη­κε μόνο μια φορά ο όρος «ομο­νο­ού­ντες» («like minded»), καθώς είχαν προη­γη­θεί αρ­κε­τές συ­ζη­τή­σεις για την ανα­γκαιό­τη­τα συ­μπε­ρί­λη­ψής του. Η τε­λι­κή ανα­φο­ρά –έστω αυτή τη μία φορά– στο κεί­με­νο του μη­χα­νι­σμού Safe υπήρ­ξε προ­ϊ­όν συμ­βι­βα­σμού. Επι­πλέ­ον, οι νο­μι­κές υπη­ρε­σί­ες της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης είχαν αντι­δρά­σει νω­ρί­τε­ρα αρ­κε­τές φορές για το εν­δε­χό­με­νο να ει­σα­χθεί το άρθρο 212 ΣΛΕΕ, για λό­γους που συν­δέ­ο­νται με ερ­μη­νεία κά­ποιων χω­ρί­ων της συμ­φω­νί­ας. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση ο μη­χα­νι­σμός Safe ήταν γνω­στό ευθύς εξαρ­χής ότι επρό­κει­το να υιο­θε­τη­θεί με ει­δι­κή πλειο­ψη­φία (QMV) και όχι ομο­φω­νία, γε­γο­νός που επί του πρα­κτέ­ου η Αθήνα δεν μπο­ρού­σε να επη­ρε­ά­σει. Επί της ου­σί­ας, πά­ντως, η Αγκυ­ρα δεν πρό­κει­ται να επι­χει­ρή­σει τη συμ­με­το­χή της στα προ­γράμ­μα­τα ανά­πτυ­ξης της ευ­ρω­παϊ­κής άμυ­νας με κά­ποια δια­κρι­τή συμ­με­το­χή, αλλά μέσω εται­ρειών που ως ερ­γο­λά­βοι ή υπερ­γο­λά­βοι θα βρε­θούν σε κοι­νο­πρα­ξί­ες ευ­ρύ­τε­ρων ευ­ρω­παϊ­κών προ­γραμ­μά­των. Η συ­γκε­κρι­μέ­νη πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι εκεί­νη που οδή­γη­σε τους Τούρ­κους προ μηνών να προ­χω­ρή­σουν σε επεν­δύ­σεις, όπως η αγορά της ιτα­λι­κής Piaggio από την εται­ρεία Baykar, η οποία μπο­ρεί να ανή­κει στον γα­μπρό του προ­έ­δρου της Τουρ­κί­ας Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν, λο­γί­ζε­ται ωστό­σο ορ­γα­νι­σμός ο οποί­ος δεν έχει απευ­θεί­ας σχέ­σεις με την κυ­βέρ­νη­ση της Τουρ­κί­ας.

Ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά: Αρχές Ιου­λί­ου η συ­νά­ντη­ση Μη­τσο­τά­κη – Ερ­ντο­γάν

Στην Αγκυ­ρα, πά­ντως, επι­κρα­τεί ικα­νο­ποί­η­ση από τις μέχρι στιγ­μής εξε­λί­ξεις που αφο­ρούν την πι­θα­νή συμ­με­το­χή της Τουρ­κί­ας στα ευ­ρω­παϊ­κά αμυ­ντι­κά προ­γράμ­μα­τα, αν και εκ­φρά­ζε­ται ενό­χλη­ση για τις ελ­λη­νι­κές προ­σπά­θειες να την πε­ριο­ρί­σει. Πηγές του υπουρ­γεί­ου Αμυ­νας της Τουρ­κί­ας ανέ­φε­ραν ότι «οι προ­σπά­θειες να αγνοη­θεί ο κρί­σι­μος ρόλος της Τουρ­κί­ας στην πε­ριο­χή και η ση­μα­σία της για την ασφά­λεια της Ευ­ρώ­πης είναι κα­τα­δι­κα­σμέ­νες να απο­τύ­χουν». Και πρό­σθε­ταν ότι «η με­τα­φο­ρά των δι­με­ρών δια­φο­ρών σε πο­λυ­με­ρείς πλατ­φόρ­μες και η υιο­θέ­τη­ση μιας στά­σης πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­σης της χώρας μας δεν είναι ούτε κα­λο­προ­αί­ρε­το ούτε κι ένα σώ­φρον βήμα». Ενώ ση­μεί­ω­ναν ότι «ως μέλος του ΝΑΤΟ και του ΟΑΣΕ και ως υπο­ψή­φια προς έντα­ξη χώρα της Ε.Ε., η Τουρ­κία απο­τε­λεί ανα­πό­σπα­στο κομ­μά­τι της ευ­ρω­παϊ­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής ασφά­λειας με την ανα­πτυσ­σό­με­νη αμυ­ντι­κή βιο­μη­χα­νία της, τον ση­μα­ντι­κό ρόλο της στην επί­λυ­ση πε­ρι­φε­ρεια­κών κρί­σε­ων και τον ισχυ­ρό στρα­τό της. Θα συ­νε­χί­σου­με να εξη­γού­με την ισχύ της Τουρ­κί­ας σε όσους δεν την αντι­λαμ­βά­νο­νται».

Οι καλοί… εξο­πλι­σμοί κά­νουν τους κα­λούς φί­λους

Οι ίδιες πηγές κα­τέ­λη­γαν ότι η έντα­ξη στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση πα­ρα­μέ­νει στρα­τη­γι­κός στό­χος για την Τουρ­κία, καθώς «η Τουρ­κία και η Ε.Ε. μοι­ρά­ζο­νται μα­κρο­πρό­θε­σμα στρα­τη­γι­κά συμ­φέ­ρο­ντα σε πολ­λούς το­μείς, όπως η άμυνα και η ασφά­λεια, η κα­τα­πο­λέ­μη­ση της τρο­μο­κρα­τί­ας και η πρό­λη­ψη της πα­ρά­τυ­πης με­τα­νά­στευ­σης».

Ο τουρ­κι­κός Τύπος

Την ίδια στιγ­μή, κά­ποια τουρ­κι­κά ΜΜΕ, όπως η εφη­με­ρί­δα «Τουρ­κι­γιέ», πε­ριέ­γρα­φαν ως «σκαν­δα­λώ­δη» την πα­ραί­νε­ση του Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη για κα­τάρ­γη­ση του casus belli προ­κει­μέ­νου η Τουρ­κία να απο­κτή­σει πρό­σβα­ση στα αμυ­ντι­κά κον­δύ­λια της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης, ενώ σε άλλες ενη­με­ρω­τι­κές ιστο­σε­λί­δες υπο­στη­ρι­ζό­ταν ότι η Αθήνα κι­νη­το­ποι­ή­θη­κε για να εμπο­δί­σει τη συμ­με­το­χή της Τουρ­κί­ας.

Εδώ και 30 χρό­νια δύο λέ­ξεις χα­ρα­κτη­ρί­ζουν τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις: casus belli. Απο­τε­λεί το με­γά­λο «αγκά­θι» με τους γεί­το­νες, καθώς η Τουρ­κία είναι το μόνο κρά­τος που έχει εκ­δώ­σει απει­λή πο­λέ­μου ενα­ντί­ον γει­το­νι­κής της χώρας και μά­λι­στα ενα­ντί­ον συμ­μά­χου, εάν ασκή­σει νό­μι­μο δι­καί­ω­μά της. Απαρ­χή της τουρ­κι­κής απει­λής απο­τέ­λε­σε η από­φα­ση της τουρ­κι­κής εθνο­συ­νέ­λευ­σης, η οποία στις 8 Ιου­νί­ου 1995 ομό­φω­να εξου­σιο­δό­τη­σε την κυ­βέρ­νη­ση της Ταν­σού Τσι­λέρ να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει όλα τα μέσα, πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των στρα­τιω­τι­κών, ενα­ντί­ον της Ελ­λά­δας σε πε­ρί­πτω­ση που επέ­κτει­νε τα χω­ρι­κά της ύδατα (αι­για­λί­τι­δα ζώνη) από τα 6 στα 12 ναυ­τι­κά μίλια.

Το θέμα πήρε με­γά­λες δια­στά­σεις, καθώς αυτή ήταν η αντί­δρα­ση της κυ­βέρ­νη­σης της Αγκυ­ρας ως προς τη νό­μι­μη δή­λω­ση της Ελ­λά­δας κατά την κύ­ρω­ση της σύμ­βα­σης για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας (ν. 2321/1995), ότι επι­φυ­λάσ­σε­ται να ασκή­σει σε οιο­δή­πο­τε χρόνο το δι­καί­ω­μά της. Το casus belli της Τουρ­κί­ας ήταν σαφές από την αρχή πως συν­δέ­ε­ται άμεσα και με το θέμα των «γκρί­ζων ζωνών».

Πηγές τουρ­κι­κού ΥΠΑΜ: «Θα συ­νε­χί­σου­με να εξη­γού­με την τουρ­κι­κή ισχύ σε όσους δεν την αντι­λαμ­βά­νο­νται»

Στο «τι­μό­νι» της χώρας εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο βρι­σκό­ταν ο Αν­δρέ­ας Πα­παν­δρέ­ου, ο οποί­ος αμέ­σως μετά τη γνω­στο­ποί­η­ση του τουρ­κι­κού ψη­φί­σμα­τος ανέ­λα­βε να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει μια διε­θνή δι­πλω­μα­τι­κή εκ­στρα­τεία για την κα­ταγ­γε­λία της τουρ­κι­κής πρό­κλη­σης για τα 12 μίλια, προ­χω­ρώ­ντας σε δια­βή­μα­τα στους διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς (ΟΗΕ, ΝΑΤΟ, Ε.Ε.). Αυτό που είχε επι­ση­μαν­θεί ήταν πρω­τί­στως η πα­ρα­βί­α­ση του άρ­θρου 2.4 του Κα­τα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ (περί απο­χής από την απει­λή ή χρήση βίας ενα­ντί­ον άλλου κρά­τους). Η τότε ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση είχε δια­γνώ­σει τους κιν­δύ­νους που είχε η προ­κλη­τι­κή κί­νη­ση της Aγκυ­ρας για τη στα­θε­ρό­τη­τα και την ει­ρή­νη στην πε­ριο­χή.

Eκτοτε η ανά­κλη­ση του casus belli πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται σε όλες τις ετή­σιες εκ­θέ­σεις προ­ό­δου της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για την εντα­ξια­κή πο­ρεία της Τουρ­κί­ας και στα σχε­τι­κά ψη­φί­σμα­τα του Ευ­ρω­κοι­νο­βου­λί­ου.

Από τα μέσα της δε­κα­ε­τί­ας του ’90, άλ­λω­στε, οι τουρ­κι­κές αρχές έθε­σαν αρ­κε­τές βρα­χο­νη­σί­δες και νη­σί­δες, καθώς και τις με­τα­ξύ αυτών θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές υπό κα­θε­στώς «γκρί­ζων ζωνών», θε­ω­ρώ­ντας πως απο­τε­λούν προ­έ­κτα­ση του εδά­φους τους. Eξι μήνες μετά την απει­λή πο­λέ­μου, Ελ­λά­δα και Τουρ­κία δο­κι­μά­στη­καν στο πεδίο, καθώς η κρίση των Ιμίων ήρθε να βάλει τη δική της «σφρα­γί­δα» στις σχέ­σεις των δύο χωρών, με το επει­σό­διο να απο­τε­λεί αρ­νη­τι­κό ση­μείο ανα­φο­ράς ακόμη και σή­με­ρα.

Πάγια θέση

Από εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο μέχρι και σή­με­ρα η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση επα­να­λαμ­βά­νει την πάγια θέση της, ότι «ο κα­θο­ρι­σμός της έκτα­σης των χω­ρι­κών υδά­των απο­τε­λού­σε εθνι­κό κυ­ριαρ­χι­κό δι­καί­ω­μα, το οποίο θα ασκη­θεί όταν κρι­θεί σκό­πι­μο».

Η άρση του casus belli έχει συ­μπε­ρι­λη­φθεί με­τα­ξύ των βα­σι­κών κρι­τη­ρί­ων για την έντα­ξη της Τουρ­κί­ας στην Ε.Ε., στο πλαί­σιο της υπο­χρέ­ω­σής της για πλήρη σε­βα­σμό του διε­θνούς δι­καί­ου και της καλής γει­το­νί­ας, που απο­τε­λεί θε­μέ­λια αρχή πάνω στην οποία έχει οι­κο­δο­μη­θεί η Ευ­ρω­παϊ­κή Eνωση.

Πηγή: kathimerini.gr